I OZ 685/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janina Antosiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Wr 225/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W. o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Jeleniej Górze za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 91/06 postanawia: oddalić zażalenie W dniu 4 maja 2012 r. D. W. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że uzyskiwany przez nią i jej męża łączny miesięczny dochód wynosi 2 523,00 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych wymieniła udziały we własności działek gruntu o łącznej pow. 2.500 m2. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego oświadczyła, że nie pobiera świadczeń z opieki społecznej, nie korzysta z pomocy osób trzecich, nie jest w stanie uiścić żadnej opłaty, a wydatki związane ze złożeniem kasacji (w innej prowadzonej przez siebie sprawie) pokryte zostały ze świadczeń emerytalnych skarżącej i jej męża. Poinformowała nadto, że w gospodarstwie domowym ponoszone są następujące wydatki: opłata za energię elektryczną (w zależności od pory roku) – 200,00 – 300,00 zł, za gaz ok. 60,00 zł, za wodę 10,00 – 20,00 zł, za lekarstwa od 200,00 do 500,00 zł. Poza kopiami odcinków świadczenia emerytalnego, nie załączyła żadnych dowodów na poparcie twierdzeń zawartych we wniosku i ograniczyła się do stwierdzenia, że "nie zbieramy dokumentów z kser". Postanowieniem z dnia 23 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Jak wskazał Sąd, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) Sąd podkreślił, że skarżąca nie dopełniła tego obowiązku zarówno przy złożeniu wniosku, jak również na etapie złożenia sprzeciwu, chociaż to na wnioskodawcy ciążył obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także udokumentowania przedstawionych we wniosku okoliczności. W realiach niniejszej sprawy, podniesione przez skarżącą okoliczności, na których oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy (niemożność uiszczenia żadnych kosztów postępowania, fakt zadłużenia) zostały w istocie jedynie opisane, ale nie wykazane. Sąd wskazał, że skarżąca od wielu już lat uzasadnia swoje wnioski o przyznanie prawa pomocy w sposób bardzo lakoniczny. Z tego powodu wielokrotnie odmawiane było jej prawo pomocy (zresztą uznawane za słuszne przez rozpatrujący zażalenia w tych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny). W opinii Sądu, strona skarżąca nie wyjaśniła i nie udokumentowała wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jej sytuację finansową. Informacje te stanowią tymczasem dla Sądu punkt odniesienia do stwierdzenia, że strona wykazała, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącej – wobec braku jakichkolwiek dokumentów, mimo wezwania Sądu – nie można dokonać weryfikacji oświadczenia co do jej stanu majątkowego. Sąd zauważył, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku fakty jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać okoliczności, o których mowa w omawianym art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ocena, czy takie okoliczności zachodzą, należy do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej, przy czym to na niej spoczywa ciężar dowodu o braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08, LEX nr 479137). Zdaniem Sądu wskazane okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie, czy poniesienie kosztów postępowania sądowego i pomocy prawnej jest dla strony skarżącej niemożliwe, albowiem z winy samego wnioskodawcy nie sposób stwierdzić jak jest jej rzeczywista sytuacja finansowa, a tym samym nie sposób zweryfikować twierdzeń zawartych we wniosku. Sąd zauważył, że skarżąca nie ma nikogo na utrzymaniu, wykazała łączny dochód w gospodarstwie domowym (powyżej 2 500,00 zł netto) nie dokumentując przy tym wysokości niezbędnych wydatków, a uwzględniając wysokość jedynego na tym etapie postępowania kosztu sądowego (wpis sądowy od skargi w kwocie 200,00 zł), Sąd stwierdził, że okoliczności te nie pozwalają na uznanie, że skarżącej nie stać na to, aby sfinansować ową opłatę sądową. Jak wskazał Sąd, z uwagi na przedmiot sprawy koszt ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie wniosłyby 240,00 zł (co stanowi jedynie punkt odniesienia dla rozważań Sadu, nie zaś faktyczną cenę za daną usługę prawną). W tym kontekście nie bez znaczenia dla oceny wniosku pozostaje również okoliczność, że skarżąca bardzo niedawno w kilku już sprawach (np. o sygn. akt II SA/Wr 465/08, II SA/Wr 57/09, II SA/Wr 892/11 itd.) zatrudniła adwokata z wyboru (adwokat Annę Klein), co świadczy, że być może posiada ona środki na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika, a w każdym razie – z winy samej skarżącej, która mimo wezwania Sądu nie nadesłała żadnych dowodów uprawdopodabniających jej sytuację majątkową – nie można z całą pewnością stwierdzić, że kosztów takich nie jest w stanie ponieść. W tej sytuacji budzi uzasadnioną wątpliwość Sądu co do możliwości finansowych skarżącej jej żądanie przyznania pełnomocnika z urzędu, gdy okazuje się, że praktycznie jest w stanie zatrudnić pełnomocnika z wyboru pomimo świadomości, że ma pełnomocnika z urzędu i to zanim taki pełnomocnik ma możliwość podjęcia jakichkolwiek działań. Na powyższe postanowienie D. W. wniosła zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał wzywając skarżącą do przedłożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących osiąganych dochodów. Niestety złożone przez skarżącą oświadczenie nie usunęło wątpliwości dotyczących jej sytuacji materialnej. W takiej sytuacji ponieważ informacje podane w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej PPF nie pozwalały na pełne ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, zwłaszcza w odniesieniu do kwoty osiąganych dochodów, a oświadczenie złożone przez skarżącą, także nie obrazuje tej sytuacji - należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 lipca 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Nie bez znaczenia dla takiej oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy miała także podniesiona przez Sąd I instancji okoliczność, że skarżąca niedawno w kilku sprawach zatrudniła adwokata z wyboru, co tym bardziej wywołuje wątpliwości, co do jej możliwości finansowych. Reasumując można stwierdzić, że skarżąca nie wykazała w przekonujący sposób, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) postanowił zażalenie oddalić.