II SA/Łd 204/12

Dnia 20 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant p.o. asystenta sędziego Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi S. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej S. K. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...]r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), art. 1, art. 2 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2011r., Nr 72, poz. 380), w sprawie S. K., odmówił zmiany decyzji własnej z dnia [...]r. oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...]r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu decyzji, przywołując brzmienie przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia Kierownik Urzędu wskazał, iż strona w październiku 1941r. została wysiedlona z miejscowości L., gmina M. i osiedliła się w W. Jak zaświadcza Archiwum Państwowe w Ł. przyczyną wysiedleń z gminy M. było powstanie na tym terenie poligonu wojskowego. Z relacji wynika nadto, że mąż strony został wywieziony do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy, skąd powrócił po zakończeniu działań wojennych, zaś strona podjęła pracę zarobkową w celu utrzymania rodziny. Reasumując organ stwierdził, iż tragiczne przeżycia strony nie zostały objęte przepisami ustawy, zatem świadczenie pieniężne nie może zostać przyznane. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. K. wniosła o zmianę decyzji i przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego zgodnie z przepisami ustawy oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Powtórzyła, iż w październiku 1941r. została wysiedlona przez żandarmów z miejscowości L. do miejscowości W. Podkreśliła, iż do pracy nie poszła z własnej woli, została do niej przymusowo skierowana przez sołtysa i żandarmerię. Dodała, iż ciężko pracowała w gospodarstwach rolnych u gospodarzy niemieckich, za pracę otrzymywała symboliczne wynagrodzenie, zaś mąż w styczniu 1942 roku został deportowany do obozu pracy do Niemiec, gdzie pozostał do końca wojny. Strona zwróciła uwagę, iż została deportowana z małymi dziećmi, rodziną do zupełnie nieznanego miejsca, wyrwana z dotychczasowego środowiska, całkowicie pozbawiona rodzinnego domu, na skutek przeznaczenia rodzinnej miejscowości na poligon. Zaznaczyła, iż kilka osób znajdujących się w takiej samej sytuacji otrzymało należny dodatek i z tego względu również oczekuje pozytywnego rozstrzygnięcia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. W uzasadnieniu decyzji, przywołując brzmienie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego Kierownik podkreślił, iż dla wydania pozytywnej decyzji niezbędne jest łączne ustalenie, że wnioskodawca został deportowany do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 oraz, że praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy. Dalej podał, iż z materiału niniejszej sprawy wynika, że strona wraz z rodziną w październiku 1941r. została wysiedlona z rodzinnej L. i jak potwierdza pismo Archiwum Państwowego w Ł. Oddział S. z dnia 23 kwietnia 2010r. wysiedlenie miało związek z budową poligonu wojskowego. Strona trafiła do W., co potwierdza zapis ankiety z dnia 3 maja 1952r. składanej do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w S. i karta osobowa z dnia 12 marca 1951r.. Jak wynika z dokumentów rodzina strony początkowo mieszkała w przydzielonym mieszkaniu, lecz po deportacji męża i teścia na terytorium III Rzeszy strona trafiła wraz z dziećmi i teściową do opuszczonego domu poza miastem (jak oświadczyła w skardze z dnia 26 stycznia 2011r.). Podczas pobytu na wysiedleniu pracowała w sklepie oraz gospodarstwie rolnym w pobliskiej wsi W., by utrzymać rodzinę, a dzieci w tym czasie pozostawały pod opieką teściowej. Reasumując Kierownik stwierdził, iż w przypadku strony nie został spełniony warunek deportacji do pracy przymusowej, wysiedlenie z miejsca zamieszkania nie miało bowiem na celu skierowania do pracy, lecz było związane z utworzeniem na tych terenach poligonu wojskowego. Nie kwestionując, iż utrata gospodarstwa w . było represją, organ podkreślił, iż uprawnienie do świadczenia pieniężnego nie przysługuje z tytułu samego wysiedlenia, a co za tym z tytułu utraty domu czy gospodarstwa i brakiem możliwości korzystania z rzeczy codziennego użytku, lecz z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Dodał, iż okoliczności dotyczące przyznania świadczenia innym mieszkańcom L. pozostają bez wpływu na wynik sprawy. S. K. wniosła skargę na powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz uznanie wyrokiem sądu, iż skarżącej przysługuje świadczenie pieniężne. Wskazując na zasadność skargi strona powtórzyła argumentację z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zwróciła uwagę, iż dopiero w piśmie z dnia 22 grudnia 2011r. organ wezwał do nadesłania dokumentów, oświadczeń świadków i wszelkich innych dokumentów świadczących na korzyść strony. W odpowiedzi strona nadesłała posiadane pisma, m.in. zeznania świadków C. P., H. K., które dotyczyły zarówno sprawy skarżącej, jak i jej córki, która ją reprezentuje. Dokumenty te nie zostały jednak przez organ ocenione, gdyż Kierownik uznał, iż złożone zostały wyłącznie do sprawy córki. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270) dalej jako p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 p.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to konieczne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji doszło do naruszenia przepisów, którego obligowało do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu. Przedmiotem kontroli jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...]r. o odmowie zmiany decyzji własnej z dnia [...]r. oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...]r. o odmowie przyznania S.K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Zaskarżony akt wydany został na podstawie przepisu art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2011r., Nr 72, poz. 380), stosownie do którego zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony. Taki wniosek skarżąca złożyła w dniu 14 października 2011r. i stał się on podstawą do wszczęcia postępowania, w ramach którego organ administracji publicznej obowiązany był przeprowadzić postępowanie z poszanowaniem, a przede wszystkim z uwzględnieniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego. Lektura zaskarżonej decyzji nie pozwala jednak na ocenę, iż takie postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo. Pomimo, iż organ zasadnie wskazał na znowelizowany na mocy ustawy z dnia 25 lutego 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 72, poz. 380), przepis art. 2 pkt 2 ustawy, to tylko na marginesie warto przypomnieć, iż nowelizacja ustawy w zakresie przywołanej normy prawnej wynika z wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r. w sprawie sygn. akt: K 49/07 (Dz. U. Nr 220, poz. 1734). Zgodnie z tezą tegoż wyroku, art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zakresie, w jakim pomijał przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, był niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zatem z aktualnym brzmieniem przepisu art. 2 pkt 2 represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 albo Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939r. do dnia 5 lutego 1946r. oraz po tym okresie do końca 1948r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów – art. 80 K.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj.: po pierwsze – opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie – ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie – organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 K.p.a. szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. W końcu, po czwarte – rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki i znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. Przepis ten wymaga, by uzasadnienie faktyczne decyzji w szczególności zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Natomiast uzasadnienie prawne powinno wyjaśniać podstawę prawną decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Powracając na grunt niniejszej sprawy i uwzględniając powyższe uwagi, stwierdzić należy, iż organ odwoławczy w sposób nieuprawniony powstrzymał się od wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Lakonicznie pisze, iż strona pracowała w sklepie oraz w gospodarstwie rolnym we wsi W., przy czym nie ustala ani okresów pracy w tych miejscach, czy też jeszcze w innych miejscach, strona pisze bowiem o pracy w co najmniej w dwóch gospodarstwach rolnych u gospodarzy niemieckich, w W. i w W. Ani tym bardziej nie podejmuje działań wyjaśniających, ustalających charakter tam wykonywanej pracy. Organ generalizuje wskazując, iż strona nie pracowała przymusowo, przy czym nawet nie podejmuje próby przesłuchania na powyższe okoliczności samej skarżącej, czy występującej w jej imieniu córki. Organ nie poczynił nadto żadnych kroków celem ustalenia co faktycznie strona robiła przez cały okres deportacji, a jak wskazała we wniosku o przyznanie świadczenia okres deportacji trwał od października 1941r. do maja 1945r., a zatem wyniósł ponad 3 lata. Niedopuszczalne jest natomiast lakoniczne twierdzenie, iż strona nie wykazała swego uprawnienia, bez podejmowania z własnej inicjatywy żadnych czynności dowodowych. Organ nie może oczekiwać, że to strona powinna przedstawić wszystkie dowody na poparcie swoich oświadczeń. Dodatkowo organ zaniechał wezwania strony do przedłożenia wszelkich posiadanych materiałów dowodowych, które mogłyby rzucić nowe światło na sprawę, jednocześnie zarzucając skarżącej, iż nie wykazała zaistnienia przesłanek, od których uwarunkowane jest przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Takie zachowanie jest o tyle dziwne, iż w sprawie z wniosku córki skarżącej – M. S., o przyznanie tożsamego uprawnienia organ wystosował takie wezwanie – pismo z dnia 22 grudnia 2011r.. Pismo to stało się przyczynkiem do inicjatywy córki skarżącej, która złożyła szereg dokumentów, których jednak wobec wcześniejszego zaniechania organu nie był on w stanie rozpatrzeć, bowiem dokumenty te zostały złożone już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Oczywistym jest zatem, iż taka chronologia zdarzeń nie miałaby miejsca gdyby organ dążąc do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy wezwał skarżącą w ramach niniejszego postępowania do złożenia wszelkich wniosków dowodowych, w tym dokumentów i oświadczeń mogących potwierdzić fakt deportacji, jak i skierowania oraz wykonywania pracy przymusowej. Nie jest zrozumiałe takie zaniechanie ze strony organu, tym bardziej, iż w pełni zasadne i pożądane byłoby podejmowanie z urzędu działań zmierzających do szczegółowego i niebudzącego wątpliwości wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że organ administracji naruszył przepisy postępowania w zakresie gromadzenia i wszechstronnej analizy materiału dowodowego, a stanowisko organu nie znalazło odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.). W toku ponownie prowadzonego postępowania organ winien jeszcze raz ocenić zebrany w sprawie materiał dowodowy, kierując się zasadami logiki i wskazań zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Jak również wezwać skarżącą do przedłożenia dokumentów, oświadczeń świadków mogących potwierdzić fakt deportacji, jak i skierowania oraz wykonywania pracy przymusowej. Dopiero prawidłowa ocena tak zgromadzonych dowodów pozwoli na wyjaśnienie, czy przymusowa praca rodziny skarżącej miała bezpośredni związek z wysiedleniem z dotychczasowego miejsca zamieszkania. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 205 p.p.s.a. ar