II GZ 235/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 850/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. M. na postanowienie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz odmowa wstrzymania czynności egzekucyjnych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 850/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił D. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. D. M. we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPF, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną, nie posiada nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Miesięczne dochody skarżącego i jego małżonki wynoszą łącznie [...] zł (brutto). Skarżący oświadczył, iż ponosi koszty utrzymania lokalu, w którym zamieszkuje z żoną w wysokości 1000-1200 zł miesięcznie oraz spłaca pożyczki na utrzymanie w wysokości 70 zł m-c. Pozostałe środki przeznacza na bieżące utrzymanie – zakup żywności, środków czystości i ubrań. Dodatkowo wynagrodzenie skarżącego jest obciążone zajęciem na rzecz Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w ramach postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy stwierdził na podstawie informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż skarżący oraz jego małżonka posiadają stabilne źródło dochodów oraz środki pieniężne wystarczające na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, które nie są wysokie. Pismem z dnia [...] maja 2012 r. strona skarżąca złożyła sprzeciw od przedmiotowego postanowienia, zarzucając błędną ocenę zebranego materiału i wniósł o rozpoznanie przez Sąd wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Odmawiając przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził, iż strona skarżąca nie wykazała uprawnienia do skorzystania z tej wyjątkowej instytucji, a tym samym przychylił się do argumentów podnoszonych w uzasadnieniu postanowienia sporządzonego przez referendarza sądowego. Sąd I instancji stwierdził, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą do grupy osób, którym przysługuje prawo pomocy należą bezrobotni, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W ocenie Sądu I instancji złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż strona skarżąca nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. W zażaleniu z dnia [...] czerwca 2012 r. na powyższe postanowienie WSA w W., D. M. zarzucił błędną ocenę zebranego materiału, a także wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, przy czym ewentualnie, w razie niestwierdzenia przez Sąd naruszeń prawa procesowego i stwierdzenia naruszenia prawa materialnego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. Ponadto wniósł o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z dokumentów załączonych do zażalenia – zawiadomienia z dnia [...] maja 2012 r. o zajęciu wynagrodzenia w toku egzekucji administracyjnej wraz z tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. oraz odpisu skargi do WSA w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. wraz z dowodem nadania, gdyż wcześniejsze powołanie dowodu nie było możliwe. W zażaleniu skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wyłącznie osobie, która pozbawiona jest środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone, podczas gdy ustawa wprowadza znacznie mniej rygorystyczne przesłanki w tym zakresie, wymagając jedynie braku możliwości pokrycia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Zarzucił również naruszenie przepisów postępowania art. 133 p.p.s.a., polegające na nieuwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, wynikających z akt postępowania – faktu, iż wynagrodzenie skarżącego podlega systematycznemu zajmowaniu na poczet egzekucji administracyjnej, prowadzonej przez Dyrektora OR WAM w B. Skarżący wskazał, że jego wynagrodzenie od ponad 1,5 roku jest sukcesywnie zajmowane na poczet egzekucji administracyjnej. Ponadto skarżący wskazał, że skarga, do której dołączono będący przedmiotem rozstrzygnięcia wniosek o przyznanie prawa pomocy, jest już czwartą wnoszoną przez skarżącego do Sądu, a w dniu [...] kwietnia 2012 r. złożył on kolejną, piątą już skargę w toku kolejnego postępowania egzekucyjnego, toczącego się na podstawie kolejnego tytułu wykonawczego. Ponadto skarżący złożył już dwie skargi kasacyjne w sprawach zakończonych orzeczeniami tut. Sądu, zaś w dniu [...] czerwca 2012 r. nadał kolejną skargę na decyzję Prezesa WAM. Każde kolejne postępowanie wiąże się dla skarżącego z kosztami sądowymi a zajmowanie uposażenia na poczet egzekucji uniemożliwia akumulację środków na przyszłość. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona powinna zatem wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania, a także podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając, że D. M. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż miesięczny dochód gospodarstwa domowego, które skarżący prowadzi wraz z żoną to netto [...] zł. a skarżący posiada stabilne źródło utrzymania uzyskując regularne dochody z pracy. Podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącego nie dawało wzięcie pod uwagę ponoszonych przez niego kosztów utrzymania ani też okoliczność egzekwowania zobowiązań pieniężnych na rzecz Regionalnej Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w B. Zważyć przy tym wypada, iż jak wynika z akt sprawy zobowiązanie w kwocie [...] zł dotyczące miesięcy sierpień i wrzesień 2011 r. wygasło (vide: pismo z dnia [...] stycznia 2012 r. Dyrektora Oddziału Regionalnej Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w B.). Natomiast nowe zobowiązanie pieniężne za miesiące luty i marzec 2012 r. które skarżący załączył dopiero do zażalenia dotyczy kwoty [...] zł i nie może stanowić wystarczającego argumentu do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wskazać również należy, że wnioskodawca wprawdzie zainicjował wiele postępowań sądowych jednak przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego, którą Sąd ocenił jako umożliwiającą uiszczenie wpisu od skargi. Skarżący nie podawał jak wypada zauważyć dodatkowo wysokości obciążeń z tytułu kosztów sądowych w innych sprawach a w niniejszej sprawie obciążający wpis sądowy to jedynie 100 zł. Z powyższych względów, skoro zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.