II OZ 561/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 377/12 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K. T. oraz G. T. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 13 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił K. T. przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K. T. oraz G. T. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 8 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K. i G. T. na powyższą decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] grudnia 2011 r. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r. Sąd oddalił wniosek skarżącego K. T .o przyznanie prawa pomocy. Odpis postanowienia z dnia 3 grudnia 2012 r. oraz odpis wyroku wraz z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek skarżącego K.T. został doręczony temu skarżącemu w dniu 17 grudnia 2012 r. (przesyłkę odebrała żona skarżącego G. T.). Postanowieniem z dnia 25 lutego 2013 r. Sąd odrzucił osobistą skargę kasacyjną K.T. z dnia 10 stycznia 2013 r., wskazując w uzasadnieniu, że nie sporządził jej profesjonalny pełnomocnik. Odpis postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 8 marca 2013 r. Pismem z dnia 11 marca 2013 r. skarżący K.T. wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. W jego uzasadnieniu wskazał, że przyczyną uchybienia terminowi były problemy finansowe skarżącego, który nie dysponował środkami finansowymi na pokrycie kosztów fachowego pełnomocnika. W piśmie z dnia 9 kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego, odpowiadając na wezwanie Sądu wskazał, że przyczyna uchybienia terminowi ustała w dniu 7 marca 2013 r. tj. w dniu, w którym skarżący otrzymał postanowienie z dnia 25 lutego 2013 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej i w związku z tym zwrócił się do Stowarzyszenia "[...]" w Katowicach o pomoc prawną w sporządzeniu skargi kasacyjnej, w tym samym też dniu otrzymał deklarację Stowarzyszenia o udzieleniu pomocy. Wskazano, że niezwłocznie po otrzymaniu powyższego zapewnienia skarżący w dniu 11 marca 2013 r. wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Podniesiono także, że skarżący w okresie pomiędzy otrzymaniem wyroku z dnia 8 października 2012 r. wraz z uzasadnieniem tj. od dnia 17 grudnia 2012 r. do dnia 10 stycznia 2013 r., gdy wystąpił z osobistą skargą kasacyjną zwracał się o pomoc prawną w sporządzeniu skargi kasacyjnej do trzech różnych prawników. Dwóch z nich odmówiło zajęcia się sprawą, a względy finansowe nie pozwoliły skarżącemu na skorzystanie z usług trzeciego prawnika. W dniu 10 stycznia 2013 r. skarżący z taką prośbą wystąpił również do wskazanego Stowarzyszenia. Ponadto z uwagi na złą sytuację finansową wystąpił do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, który to wniosek postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r. został załatwiony odmownie. Skarżący nie złożył zażalenia od wskazanego postanowienia obawiając się, że termin rozpoznania zażalenia przekroczy ustawowy termin na złożenia skargi kasacyjnej. Podniesiono także, że skarżący posiada zadłużenie wobec Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, którego spłata w dniu 31 stycznia 2012 r. została rozłożona na raty. Inne długi i zobowiązania skarżącego opiewają na kwotę w wysokości ok. 50.000 zł. Wreszcie wskazano, że odmowa przywrócenia terminu uniemożliwi skarżącemu obronę swych praw, podczas gdy skarżącemu nie można zarzucić nawet lekkiego zaniedbania swoich obowiązków. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przywrócenia terminu do złożenia wniosku wskazał, że zgodnie z treścią art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ), zwanej dalej P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Stosownie natomiast do art. 87 § 1, 2 i 4 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w okresie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie też z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Wszystkie powyższe przesłanki muszą zostać spełnione łącznie. O braku winy można mówić wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody przezwyciężyć nawet przy użyciu największego wysiłku. To na stronie ciąży obowiązek wykazania należytej staranności w uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu. Sąd stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie. Zdaniem Sądu wniosek pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. Okoliczności przedstawione we wniosku nie uprawdopodabniają dostatecznie, iż do uchybienia terminu do dokonania powyższej czynności doszło bez winy skarżącego w rozumieniu art. 86 § 1 P.p.s.a. Wyrok z dnia 8 października 2012 r. wraz z uzasadnieniem (oraz postanowienie z dnia 3 grudnia 2012 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy) został doręczony skarżącemu w dniu 17 grudnia 2012 r., a zatem termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał dla tego skarżącego w dniu 16 stycznia 2013 r. Zasadniczą przyczyną na którą wskazywał pełnomocnik skarżącego, uniemożliwiającą skarżącemu wniesienie w terminie skargi kasacyjnej była jego zła sytuacja finansowa, która nie pozwoliła skarżącemu na skorzystanie z usług fachowego pełnomocnika. Zdaniem Sądu I instancji trudności finansowe skarżącego i brak środków na skorzystanie z usług fachowego pełnomocnika nie mogą być przesłanką uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Brak środków finansowych nie usprawiedliwia opóźnienia w złożeniu skargi kasacyjnej, ponieważ ustawodawca przewidział możliwość ubiegania się o prawo pomocy. W niniejszym przypadku skarżący mając przekonanie, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w postaci przyznania pełnomocnika z urzędu, nie wniósł zażalenia na postanowienie oddalające jego wniosek możliwość ubiegania się przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył K. T., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisu art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, pomimo wykazania przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminu oraz naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. i art. 257 P.p.s.a. poprzez nierozpatrzenie sprawy kompleksowo i nieuwzględnienie okoliczności, iż pismo złożone przez skarżącego osobiście (zatytułowane jako skarga kasacyjna) zawierało także ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a. Sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2003 r., II SA 4162/01, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2002 r., sygn. akt V SA 793/03, Mon. Praw. 2002, Nr 23, s. 1059). Ponadto to na stronie ciąży obowiązek wykazania należytej staranności w uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu danego terminu. W świetle orzecznictwa NSA o braku winy można mówić wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody przezwyciężyć nawet przy użyciu największego wysiłku. Dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu (por. postanowienie NSA z 30 grudnia 2008 r. sygn. akt I OZ 925/08). W warunkach rozpoznawanej sprawy i okoliczności jej towarzyszących nie sposób podważyć stanowiska Sądu Wojewódzkiego, że K. T. nie uprawdopodobnił w stopniu wystarczającym, aby uchybienie terminu do złożenia skargi kasacyjnej nastąpiło bez jego winy. Jako powód uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie skarżący podał swoją złą sytuację finansową, która nie pozwoliła mu na skorzystanie z usług fachowego pełnomocnika. Zdaniem NSA tego rodzaju okoliczność uzasadnia złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, z której to możliwości skarżący zresztą skorzystał, a nie wniosku o przywrócenie terminu. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r. Sąd oddalił wniosek K. T. o przyznanie prawa pomocy uznając, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarżący nie podzielając stanowiska Sądu, mógł zaskarżyć je w drodze zażalenia, o czym został poinformowany w stosownym pouczeniu. Podnoszona w piśmie z dnia 9 kwietnia 2013 r. okoliczność, że skarżący otrzymując w dniu 17 grudnia 2012 r. wskazane postanowienie nie zdecydował się na jego zażalenie w obawie, że termin jego rozpatrzenia przekroczy ustawowy termin na złożenie skargi kasacyjnej, nie jest w ocenie NSA przekonywująca. Wszak złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w istocie nie przerywa biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, to jednak zawsze może być to okoliczność podnoszona we wniosku o przywrócenie terminu do jej złożenia. Wskazać ponadto należy, iż z jednej strony skarżący (reprezentowany już na obecnym etapie przez profesjonalnego pełnomocnika) wskazuje na swoją złą sytuację finansową i podejmowane przez siebie bezskuteczne starania zmierzające do znalezienia fachowego pełnomocnika, z drugiej strony – mając przekonanie, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy – nie wniósł zażalenia na postanowienie oddalające jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Odnośnie do zarzutów zażalenia, związanych z występowaniem przez skarżącego o prawo pomocy wskazać należy, że z treści skargi kasacyjnej nie wynika jakoby skarżący w skardze kasacyjnej występował po raz kolejny o przyznanie tego prawa. W ocenie NSA, podnoszone w skardze kasacyjnej okoliczności dotyczące jego stanu majątkowego, wskazywane były dla wyjaśnienia kwestii problemów związanych ze znalezieniem profesjonalnego pełnomocnika. Skoro natomiast nie można uznać, że skarżący występował z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, to Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom zażalenia, nie był zobowiązany do zastosowania wskazanego w art. 257 P.p.s.a. trybu. W takim stanie rzeczy, zasadnie uznał Sąd I instancji, że wniosek pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.