I OZ 265/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 353/12 o odmowie dopuszczenia J. D. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie ze skargi R. D. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wezwania do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 13 lutego 2013 r., II SA/Rz 353/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił J. D. dopuszczenia (dalej wnioskująca) do udziału w sprawie w charakterze uczestnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym wywołanym skargą R. D. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wezwania do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem skargi R. D. (dalej skarżący) w niniejszej sprawie jest postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...] o wezwaniu R. D. do wykonania obowiązku udostępnienia nieruchomości oznaczonej jako działki nr 1 i 2/2 w obr. 117 (aktualnie nr 157 i 158 obr. 210 [...]), Polskiemu Górnictwu Naftowemu i Gazownictwu S.A. w W. (dalej jako PGNiG), celem założenia i przeprowadzenia sieci gazociągów przesyłowych, zgodnie z ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji pod nazwą "zagospodarowanie istniejących odwiertów eksploatacyjnych oraz budowa gazociągów kopalnianych i metanolociągów łączących odwierty z ośrodkiem odbioru gazu dla Kopalni Gazu Ziemnego Zalesie w [...]". Obowiązek, którego niewykonanie obwarowano zagrożeniem zastosowania przymusu bezpośredniego, wynika z decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...] (pkt I.1), utrzymanej w mocy w tym zakresie ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...]. J. D. w dniu 5 lutego 2013 r. (data wpływu; k. 275 akt II SA/Rz 353/12) złożyła wniosek o dopuszczenie do udziału w przedmiotowej sprawie w charakterze uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego. W uzasadnieniu wskazała, że pozostaje w związku małżeńskim ze skarżącym i pozostają w ustawowej wspólności majątkowej. Na jednej z działek, objętych egzekucją, małżonkowie posiadają wspólny budynek mieszkalny i zabudowę gospodarczą. Wspólnie ponoszą koszty opodatkowania. Sąd I instancji uznał, że wykazane przez wnioskującą okoliczności uzasadniają interes faktyczny, a nie interes prawny. Nie mają żadnego oparcia w którejkolwiek z norm prawa materialnego, mających w niniejszej sprawie zastosowanie. Przedmiotem w niniejszej sprawie jest wykonanie obowiązku polegającego na udostępnieniu konkretnej nieruchomości, stanowiącej własność skarżącego. Zamieszkiwanie a tym bardziej zameldowanie pod adresem na jednej z działek, nie rodzi żadnych uprawnień w sferze, z której wywodzi się obowiązek objęty tytułem wykonawczym, bo nie ma to żadnego przełożenia na stwierdzenie, kto jest dłużnikiem w sprawie egzekucyjnej. W związku z powyższym zdaniem Wojewódzkiego Sądu, brak było podstaw do uwzględnienia niniejszego wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wywiodła wnioskująca reprezentowana przez adwokata M. K., zarzucając: 1) na zasadzie art. 197 § 2 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania, a to pozbawienie wnioskującej możliwości obrony jej praw, wskutek rozpoznania na rozprawie jej wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania z rażącym naruszeniem art. 91 § 2 i art. 109 w zw. z art. 12 p.p.s.a, przez rozpoznanie niniejszego wniosku na rozprawie bez jej udziału, wskutek niezawiadomienia jej o terminie rozprawy, co skutkowało naruszeniem prawa do obrony jej interesów w postępowaniu; 2) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść zapadłego orzeczenia, a to art. 33 § 2 p.p.s.a. wobec błędnego uznania, że wynik niniejszego postępowania administracyjnego jest indyferentny wobec interesu prawnego wnioskującej, w sytuacji gdy będąc małżonką skarżącego oraz zamieszkując w budynku znajdującym się na jednej z działek objętych egzekucją, posiada ona oczywisty interes prawny w rozpoznaniu niniejszej sprawy. Wskazując na powyższe wnioskująca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), udział w charakterze uczestnika postępowania może zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Pod pojęciem "interes prawny" należy rozumieć interes zgodny z prawem i interes chroniony przez prawo. Interes prawny to coś więcej niż interes faktyczny, gdyż za interes prawny można uznać tylko taki interes, który stwarza korzystną sytuację prawną dla danego podmiotu. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu. W orzecznictwie przyjmuje się, że mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Skarga dotyczy postanowienia, w wyniku którego nałożono na skarżącego obowiązek udostępnienia oznaczonej nieruchomości w ramach prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego, uregulowanego w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. 2012, poz. 1015 ze zm., dalej u.p.e.a.). Ustalony w treści w/w ustawy krąg podmiotów, którym przysługuje przymiot strony, jest ograniczony. Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej może nastąpić jedynie na rzecz wierzyciela i wobec dłużnika wymienionego w tytule wykonawczym. W konsekwencji stronami tego postępowania są: zobowiązany, na którym ciąży wykonanie obowiązku wynikającego z ostatecznej decyzji, stanowiącej podstawę prawną prowadzonej egzekucji oraz wierzyciel jako podmiot uprawniony do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku wynikającego z decyzji organu administracji publicznej. Brak jest natomiast podstaw do udziału w tym postępowaniu osób zainteresowanych wykonaniem nałożonego na zobowiązanego obowiązku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brak jest norm prawnych, w oparciu o które wnioskująca mogłaby wywodzić swój interes prawny w postępowaniu prowadzonym na podstawie tej ustawy oraz w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym w celu kontroli legalności aktów na podstawie tej ustawy podejmowanych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, że wskazane przez wnioskującą okoliczności nie uzasadniają dopuszczenia do udziału w charakterze uczestnika postępowania. Do uznania za uczestnika postępowania, a w konsekwencji dopuszczenia do udziału w sprawie na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a., nie wystarczy powołanie się jedynie na fakt zawarcia związku małżeńskiego i posiadanie wspólności majątkowej (postanowienie NSA z 22.9.2010 r., I OZ 709/10, Lex nr 741962). Ze względu na brak wykazania prawem chronionego, zindywidualizowanego i skonkretyzowanego interesu prawnego oraz ze względu na fakt, że to na stronie spoczywa obowiązek choćby uprawdopodobnienia tego interesu prawnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił dopuszczenia wnioskującej do udziału w niniejszej sprawie w charakterze uczestnika. Składając w sprawie wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie wykazano interes faktyczny, bowiem wnioskująca jest bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy. Nie poparto jednak tego zainteresowania przepisami prawa materialnego powszechnie obowiązującego. Nietrafnym okazał się zarzut pozbawienia wnioskującej prawa do obrony. Wnioskująca nie miała przymiotu strony (art. 32 p.p.s.a.) ani uczestnika postępowania na prawach strony (art. 33 § 1 p.p.s.a.). Obowiązkiem sądu jest prawidłowe ustalenie kręgu uczestników, o których mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a., i ochrona ich praw – w szczególności w zakresie określonym w art. 91 § 2, art. 109 i 110 p.p.s.a. (M. Niezgódka-Medek w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2011, uw. 2 do art. 33). Obowiązek zawiadomienia o posiedzeniach jawnych (art. 92 § 2 p.p.s.a.) i odroczenia rozprawy (art. 109 p.p.s.a.) dotyczy jedynie strony (uczestnika postępowania na prawach strony; art. 12 p.p.s.a.) lub jej pełnomocnika, nie zaś osoby, która wniosła o dopuszczenie do udziału w sprawie, powołując się jedynie na interes faktyczny, nie wskazując przepisów, z których wywodziłaby swe uprawnienia do udziału w postępowaniu na prawach strony. W sprawie nie doszło zatem do nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.). Jedynie na marginesie należy wskazać, że wniosek o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika, wskazujący adres J. D. [...] miał przerabianą datę, a pełnomocnictwo ogólne dla adwokata M. K., podpisane w obecności notariusza publicznego w Nowym Jorku 15 lutego 2013 r., ma utrwalony inny podpis, niż podpis na wniosku, opatrzonym prezentatą 05 lutego 2013 r. (k. 275-275v, 308 akt II SA/Rz 353/12). Adw. M. K. uczestniczył osobiście w rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie jako pełnomocnik skarżącego R. D. (k. 292 akt II SA/Rz 353/12). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.