VI SA/Wa 253/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Minister Sprawiedliwości uchylił uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] września 2011 r. (skarżącej w niniejszej sprawie) oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z [...] kwietnia 2011 r. o odmowie wpisu P. Z., na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] i wpisał go na listę adwokacką tej Izby. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: P. Z. w dniach [...] czerwca – [...] lipca 2010 r. przystąpił do egzaminu adwokackiego (po ukończeniu aplikacji prokuratorskiej i zdanym egzaminie prokuratorskim). Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] Komisja Egzaminacyjna z siedzibą w [...] stwierdziła, że skarżący uzyskał pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego. [...] sierpnia 2010 r. P. Z. złożył w Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] wniosek o wpis na listę adwokatów. Uchwałą z dnia [...] października 2010 r. Nr [...] ORA na podstawie art. 65 pkt 1 w zw. z art. 68 ust. 4 ustawy Prawo o adwokaturze odmówiła wpisu uznając, że dotychczasowe zachowanie skarżącego nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Po rozpoznaniu odwołania P. Z. od tej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchyliło ww. uchwałę i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Okręgowa Rada Adwokacka w [...] uchwałą z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] na podstawie art. 65 ust. 1 w zw. z art. 68 ust. 4 powołanej ustawy odmówiła P. Z. wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Organ, jak podał w uzasadnieniu, na podstawie materiału dowodowego w tym dokumentów załączonych do odwołania stwierdził, że P. Z. nie cechuje się uczciwością w życiu zawodowym i nie jest odpowiedzialny za własne słowa i czyny oraz nie posiada umiejętności zgodnego współżycia z otoczeniem. Odwołując się do jego wyjaśnień organ podniósł, że skarżący potwierdził, że przy załatwianiu spraw postępuje nieuczciwie, bo powołuje się na wpływy w Sądzie i Prokuraturze i w ten sposób chce osiągnąć zamierzony cel. Skoro bowiem spotykał się z Państwem S. jedynie w celu zawarcia umowy to nie były to spotkania prywatne. Z. S. przed Sądem zeznała, że słysząc takie słowa od skarżącego czuła się zastraszona, a wypowiedź o tym, że jest pełnomocnikiem [...] odebrali jako jednoznaczne z tym, że jest adwokatem. Przy ocenie zachowania P. Z. należy też, zdaniem Rady, mieć na uwadze, że jego żona jest prokuratorem, a teściowa sędzią Sądu Okręgowego. Nieetyczne zachowanie polega, jak podniósł organ, również na tym, że bez wiedzy i zgody osób, z którymi prowadził rozmowy, nagrywał je, a na ich żądanie odmówił ujawnienia nagrań. Nieetyczne zachowanie wnoszącego o wpis, w ocenie organu, polega też na tym, że bez posiadania jakiejkolwiek wiedzy w tym zakresie dyskredytował doświadczenie zawodowe pełnomocnika S. adw. P. S. stwierdzając, że mija się on z orzecznictwem Sądu Najwyższego. Z powyższego, co podniósł organ wynika, że cechy charakteru skarżącego tj. nieuczciwość – przekazywanie nieprawdziwych informacji na temat swojego doświadczenia zawodowego i prowadzonych spraw, wykonywania zawodu adwokata, oceny kwalifikacji i etyki innego adwokata, podstępność (nagrywanie rozmów bez wiedzy i zgody nagrywanych i odmowa ujawnienia nagrania), powoływanie się na koneksje rodzinne przy załatwianiu spraw oraz zachowanie polegające na powoływaniu się, że jest pełnomocnikiem mimo, że nie otrzymał zlecenia uzasadniają przyjęcie, iż P. Z. nie daje rękojmi wykonywania zawodu adwokata. W odwołaniu od tej uchwały P. Z. wniósł o jej uchylenie zarzucając rażące naruszenie art. 65 pkt 1 powołanej uchwały, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa oraz naruszenie art. 7 Konstytucji. Uchwałą z dnia [...] września 2011 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało zaskarżoną uchwałę w mocy. Zdaniem Rady stanowisko ORA w [...] znajduje potwierdzenie w zebranych materiale dowodowym. W sytuacji, gdy między stronami przyrzeczonej umowy zaczęły się nieporozumienia, informowanie przez P. Z. jego kontrahentów o tym, że teściowa jest sędzią, a cała rodzina pracuje w sądzie, mogło być przez nich odebrane, jako środek nacisku, aby przyjęli zaproponowane warunki tj. dokonali zbycia nieruchomości za niższą od ustalonej cenę. Te informacje w połączeniu z informacją o zatrudnieniu – jako aplikanta prokuratorskiego, a jego żony jako prokuratora były zbędne dla rozmów o cenie działki i mogły wywołać takie wrażenie, jak to określiła Z. S. na rozprawach przed Sądem Rejonowym w [...]. Bezsporną jest też okoliczność, iż nagrywał on rozmowy z S. bez ich zgody, i mówił im, żeby skontaktowali się z innym adwokatem bo adw. S. mija się z orzecznictwem SN. Powyższe okoliczności pozwalają, zdaniem NRA, nabrać poważnych wątpliwości, czy wnioskodawca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W odwołaniu od powyższej uchwały P. Z. wniósł o uchylenie tej uchwały i uchwały ORA z dnia [...] kwietnia 2011 r. i wydanie decyzji w przedmiocie wpisu na listę adwokatów bądź nakazującej wpis na tę listę. Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 68 ust. 6a, art. 65 pkt 1-3 i art. 66 ust. 2 pkt 5 powołanej ustawy Minister Sprawiedliwości uchylił ww. uchwały i wpisał P. Z. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Organ, jak podał, zbadał zarzuty zawarte w odwołaniu i uznając, iż postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w wyczerpujący sposób, dokonał oceny sytuacji prawnej wnoszącego wpis i wydał merytoryczne rozstrzygnięcie. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że twierdzenie organów samorządu adwokackiego o braku nieskazitelnego charakteru i nie dawanie przez P. Z. rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest nieuprawnione. Organy dowolnie oceniły materiał dowodowy, bo wzięły pod uwagę jedynie zeznania żony pozwanego Z. S., co budzi wątpliwości. Świadek była bowiem bezpośrednio zainteresowana w korzystnym dla pozwanego rozstrzygnięciu w sprawie o zapłatę. Sam pozwany S. nie powoływał się na fakt zastraszania go, a tylko stwierdził, że skarżący dążył do obniżenia ceny sprzedaży nieruchomości. Zarzuty P. Z. zasługują zatem na uwzględnienie. Zarówno ORA, jak i Prezydium NRA nie odniosły się do załączonych do akt opinii dotyczących okresu odbywania przez skarżącego aplikacji prokuratorskiej a opinie te są pozytywne i nie wynika z nich, żeby były zastrzeżenia, czy też uwagi mogące świadczyć o nieetycznym zachowaniu skarżącego. Przeciwnie był on postrzegany przez osoby oceniające jako osoba taktowna, sumienna, obowiązkowa, przejawiająca właściwy stosunek do przełożonych i kolegów. Organ podkreślił, że art. 65 pkt 1 powołanej ustawy formułuje warunek nieskazitelności charakteru przy użyciu pojęć niedookreślonych, co nakłada na organ stosujący przepis szczególną dyscyplinę tak w zakresie interpretowania terminów nieostrych, jak też wyjątkową staranność w zakresie zbierania i oceny materiału dowodowego. Minister podzielił stanowisko organów samorządu co do rozumienia pojęcia nieskazitelności charakteru i podniósł, odwołując się do wskazanego wyroku WSA, że przekonania co do nieskazitelnego charakteru nie można budować na podstawie jednorazowego zachowania danej osoby lub o pojedynczy fakt mogący stwarzać stan niepewności. W tym zakresie ocena postawy kształtuje się na podstawie danych zgromadzonych albo na przestrzeni dłuższego czasu albo w krótszym czasie, lecz przy wykorzystaniu znaczącego ilościowo i jednoznacznego w swej wymowie materiału dowodowego. Ocenę, czy P. Z. wykazuje się nieskazitelnym charakterem należy zatem wyprowadzić z okresu jego dotychczasowego życia prywatnego i zawodowego, a przynajmniej z okresu odbywania aplikacji i wykonywania obowiązków aplikanta tj. należy brać pod uwagę wszelkie dostępne dane dotyczące kandydata do zawodu adwokata, które mogą mieć wpływ na ocenę jego charakteru tj. opinie patronów, dane dotyczące wykonywania obowiązków zw. ze statusem aplikanta, dane dotyczące ew. postępowań dyscyplinarnych, karnych bądź innych. Zarzuty kierowane pod jego adresem przez adwokata będącego pełnomocnikiem jego przeciwnika procesowego powinny zostać zbadane i rozważone pod kątem spełniania warunku nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, ale ocena winna uwzględniać fakt, że P. Z. zarzutom zaprzecza. Zdarzenia te nie mogą jednak być wyłącznym i jedynym dowodem na powyższą okoliczność. Organy samorządu oceniły jednak wybiórczo materiał dowodowy i niesłusznie odmówiły mu wpisu stwierdzając brak nieskazitelnego charakteru i rękojmi do wykonywania zawodu adwokata. W skardze na tą decyzję Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wniosło o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania wg. norm przepisanych zarzucając naruszenie art. 65 pkt 1 powołanej ustawy przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez uznanie, że P. Z. jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków. W uzasadnieniu podniesiono, że organy adwokatury podejmując uchwałę o wpisie, uprawnione są do samodzielnej oceny, czy ubiegający się o wpis kandydat do zawodu adwokata spełnia przesłanki z art. 65 pkt 1 powołanej ustawy. Organy oceniły zebrany materiał dowodowy, z którego, jak twierdzi skarżąca, niezbicie wynika, że P. Z. nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Ocena ta nie została dokonana wybiórczo w oparciu o jednorazowe zachowanie. P. Z. widział się z S. kilkukrotnie i ich pełnomocnik miał z nim kontakt przez dłuższy czas w zw. z toczącym się postępowaniem. Natomiast fakt uzyskania wzorowych opinii w latach 2007 – 2009 nie może mieć zasadniczego znaczenia dla oceny etycznej i nie uniemożliwia negatywnej oceny, bo opinie były wystawiane, gdy był on świadomy, że będzie oceniany. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Takie też stanowisko na rozprawie prezentował uczestnik postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja narusza bowiem prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Stosownie do przepisów powołanej ustawy organy samorządu adwokackiego podejmując uchwałę w przedmiocie wpisu na listę adwokatów uprawnione są, co podkreśla skarżąca, do samodzielnej oceny z punktu widzenia przesłanek art. 65 ust. 1 tej ustawy. Jednakże zgodnie z art. 68 ust. 6a od uchwały Prezydium NRA służy odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, co oznacza, iż uchwały w tym przedmiocie podlegają kontroli ww. organu w postępowaniu odwoławczym. P. Z. złożył odwołanie od uchwały Prezydium NRA z dnia [...] listopada 2011 r. i Minister odwołanie rozpoznał uwzględniając żądanie ubiegającego się o wpis tyle, że rozstrzygając w tym przedmiocie naruszył przepisy prawa procesowego w postaci przepisów kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawą materialnoprawną uchwał jest art. 65 ust. 1 powołanej ustawy zgodnie, z którym na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Sąd podziela przyjęty przez organ kierunek wykładni powołanego przepisu w tym rozumienia pojęć użytych w powołanym przepisie definiujących warunek wpisu na listę adwokatów. Trafnie Minister Sprawiedliwości uwzględniając kierunek przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych uznał, że ocena postawy człowieka (a w istocie takiej uprzedniej oceny wymaga powołany przepis) kształtuje się na podstawie danych z dłuższego okresu czasu albo w krótszym czasie ale przy jednoznacznej wymowie materiału dowodowego. Taki sposób oceny, wbrew przekonaniu organu oznacza jednak, iż decydującym może okazać się chociażby jednorazowe zachowanie, które z uwagi na swoją wagę skutkować będzie negatywną w świetle art. 65 ust. 1 oceną co do określonej w tym przepisie przesłanki. W każdym jednak przypadku rozważeniu podlega cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zgodnie z rygorami procedury administracyjnej, co oznacza obowiązek jego rozpatrzenia z uwzględnieniem art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa. Skoro zatem w sprawie zostały w zw. z informacją adw. P. S., że P. Z. przy realizacji umowy sprzedaży nieruchomości której był stroną, mógł dopuścić się naruszenia zasad etyki, podniesione zarzuty istotne z punktu widzenia powołanego przepisu to ta okoliczność wymagała wyjaśnienia w zakresie umożliwiającym poczynienie stosownych ustaleń faktycznych sprowadzających się do ustalenia przebiegu zdarzeń skutkujących w ocenie organów stwierdzeniem, iż P. Z. powyższego warunku nie spełnia. Podkreślić bowiem należy, iż w tym względzie nie jest wystarczające przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w wyczerpujący sposób ale poczynienie stosownych ustaleń faktycznych na podstawie materiału dowodowego i danie tym ustaleniom i ocenie stosownego wyrazu w decyzji w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 kpa. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji mimo, że obszerne, to jednak jego treść wskazuje na to, że w tym zakresie wymogi procedury administracyjnej nie zostały spełnione. Minister Sprawiedliwości jako organ odwoławczy winien rozpoznać ponownie sprawę w jej całokształcie tj. ustalić stan faktyczny, dokonać oceny dowodów ze wskazaniem przyczyn uznania ich za wiarygodne bądź przyczyn odmowy uznania ich wiarygodności zwłaszcza, iż nie podzielił stanowiska organu samorządu co do oceny, a w istocie też przebiegu zdarzeń skutkujących przyjęciem przez organy braku spełnienia przesłanki z art. 65 ust. 1 powołanej ustawy zarzucając naruszenie przez organy samorządu art. 80 kpa. W taki sposób Minister Sprawiedliwości sprawy nie rozpoznał. Organ w sposób ogólny opisał zeznania świadka S. i wyjaśnienia . Z., ale żadnych ustaleń co do przebiegu zdarzenia nie poczynił, nie wskazał również, czyje wyjaśnienia i z jakich przyczyn na wiarę zasługują. Nie wiadomo zatem, czy uznał, iż wersja podana przez P. Z. jest wiarygodna. W tym stanie rzeczy nie jest możliwa pełna kontrola zaskarżonej decyzji. Rzeczą organu będzie zatem ponowne rozpatrzenie odwołania z uwzględnieniem powyższych, zasad procedury administracyjnej tj. rozpoznanie sprawy w całokształcie i danie wyrazu swemu stanowisku w sposób odpowiadający wymaganiom art. 107 § 3 kpa, w szczególności w zakresie zdarzeń, z którymi wiążą się zastrzeżenia organów co do nieskazitelności charakteru P. Z. Stanowisko w tym względzie powinno być jednoznaczne. Nie chodzi bowiem o to, czy są, jak podaje organ wątpliwości co do np. zeznań żony pozwanego czy też co do wyjaśnień wnoszącego o wpis tylko o to, by organ dokonał jednoznacznej oceny materiału dowodowego w tym względzie i poczynił stosowne ustalenia. Tylko bowiem w takim przypadku będzie możliwa ocena, czy te zdarzenia nawet przy uwzględnieniu pozytywnych opinii, na które organ zasadnie zwrócił uwagę winny skutkować przyjętym przez organy samorządu stanowiskiem. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzekł, jak w pkt 1 sentencji, w pkt 2 uwzględniając art. 152 ppsa zaś o kosztach orzeczono z uwagi na art. 200 ppsa.