II GZ 374/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 240/12 w zakresie zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 240/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 6 lipca 2012 r. do Biura Podawczego Sądu została zwrócona przesyłka adresowana do S. K., zawierająca odpis wyroku z dnia 25 kwietnia 2012 r. wraz z uzasadnieniem. Na przesyłce umieszczona była adnotacja "adresat zmarł". W dniu 24 lipca 2012 r. do akt sprawy wpłynął odpis skrócony aktu zgonu S. K. Z uwagi na to Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej powoływana jako "p.p.s.a.") zawiesił postępowanie sądowe do czasu zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego, bądź ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku, uznając jednocześnie, że przedmiot skargi wchodzi w skład masy spadkowej. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zarzucając naruszenie art. 124 § 1 pkt 1 w związku z art. 124 § 3 p.p.s.a. Zdaniem organu administracji, zaległości składkowe nie wchodzą w skład masy spadkowej. Świadczą o tym przepisy art. 97 i art. 98 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), które regulują kwestię przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe na spadkobierców i które mają również odpowiednie zastosowanie do należności składkowych z uwagi na treść art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo. Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3. Przywołany art. 124 § 3 p.p.s.a. stanowi natomiast, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Ratio legis zawieszenia postępowania z powodu określonego w art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w przypadku śmierci strony jest przede wszystkim umożliwienie następcom prawnym zmarłej strony wstąpienie w jej miejsce do toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego, zaś zgłoszenie się lub wskazanie tychże następców prawnych skutkuje podjęciem zawieszonego postępowania (art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, należy przyjąć, że w razie śmierci strony sąd ma obowiązek zawieszenia postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a., chyba że przed wydaniem postanowienia w tym przedmiocie zgłosili się lub zostali wskazani następcy prawni zmarłej strony. Zatem jeśli sąd ma wiedzę o wszystkich następcach prawnych zmarłej strony, to nie ma podstaw prawnych do zawieszenia postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku ze śmiercią strony. Z akt sądowych niniejszej sprawy wynika, że w dniu 24 lipca 2012 r. do Sądu pierwszej instancji wpłynął odpis skrócony aktu zgonu S. K. W dniu 8 sierpnia 2012 r. M. K. złożył w Sądzie pierwszej instancji pismo, w którym oświadczył, że jest synem zmarłego S. K. i wraz z siostrą A. C. są jedynymi spadkobiercami po ojcu. Następnie – na wezwanie Sądu – M. K. złożył w dniu 29 sierpnia 2012 r. kserokopię aktu notarialnego – protokołu dziedziczenia, z którego wynika, że jedynymi spadkobiercami S. K. są jego dzieci: M. K. i A. C., którzy oświadczyli, że przypadający im na podstawie ustawy spadek po ojcu przyjmują z dobrodziejstwem inwentarza. Mimo posiadania tych informacji, Sąd pierwszej instancji wydał w dniu 17 września 2012 r. postanowienie o zawieszeniu postępowania do czasu zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego, chociaż następcy prawni S. K. zostali już Sądowi wskazani. Zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. było zatem w niniejszej sprawie wadliwe. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zbędne odnoszenie się do podnoszonej w zażaleniu kwestii, czy zaległości składkowe wchodzą w skład masy spadkowej i czy w związku z tym znajdował w sprawie zastosowanie art. 124 § 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze i działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji. PG