II FZ 291/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski, , , po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Po 843/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 16 sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie podatku rolnego postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Po 843/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania R. P. (dalej zwanemu: "skarżącym") prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 16 sierpnia 2011 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie podatku rolnego. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, który uzasadnił tym, że jest osobą bezdomną i samotną, bez środków do życia, o złym stanie zdrowia. Wskazał, że został wpisany do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, przy czym zadłużenie powstało bez jego winy. Oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro. Obecnie utrzymuje się z datków oraz ze zbierania surowców wtórnych i z tego tytułu uzyskuje od 200 do 300,- zł miesięcznie. Podał, że przebywał w szpitalu w G., a lekarze stwierdzili u niego niezdolność do pracy i do występowania przed sądami. Pismem z dnia 7 października 2013 r. referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "p.p.s.a."), wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Wskazano, że okoliczności znane sądowi z urzędu, a także dane zawarte w bazach internetowych wskazują, że prowadzi on działalność rolniczą, prowadził działalność gospodarczą oraz zajmuje stanowisko Prezesa spółki "A." Sp. z o.o. (do maja 2012 r. był wspólnikiem tego podmiotu gospodarczego), a ponadto jest osobą reprezentującą podmiot gospodarczy "B." Sp. z o.o. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołanym we wstępie postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącego. Natomiast skarżący, mimo stosownego wezwania, nie złożył w szczególności zeznań rocznych podatkowych za 2011 r. i 2012 r., nie wyjaśnił nawet czy takie zeznania składał, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, nie podał czy takie rachunki bankowe posiada. Wskazał jedynie, że posiada pojazd o wartości 100 zł, który wymaga ciągłych napraw, jednakże nie wyjaśnił jaki to pojazd, jakiej marki i jaki jest rok jego produkcji. Nie wyjaśnił również czy w okresie ostatnich pięciu lat posiadał jakieś nieruchomości, nie podał czy prowadzone są wobec niego postępowania egzekucyjne, czy w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi został zajęty jego majątek, rachunek bankowy, nie przedłożył dokumentów o zajęciu majątku i rachunku bankowego, nie podał jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została do chwili obecnej wyegzekwowana, nie podał także wysokości, w jakiej ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy korzysta z pomocy opieki społecznej i czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Nie udzielił również żadnych informacji dotyczących spółki "A." Sp. z o.o., w której w maju 2012 r. zbył udziały na rzecz brata M. P. o wartości 100 000,- zł, nie wyjaśnił w jakiej wysokości otrzymuje wynagrodzenie za pełnienie funkcji Prezesa Zarządu w tej spółce, nie podał również w jakiej wysokości uzyskuje przychody z tytułu reprezentacji "B." Sp. z o.o. Nie przedłożył również żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy. Skarżący nie udokumentował twierdzeń o wysokości własnego zadłużenia, nie ujawnił rzeczywistych przyczyn powstania zadłużenia, nie wskazał zastosowanych środków egzekucyjnych oraz nie udokumentował wysokości kwot wyegzekwowanych od początku 2013 r. Podkreślono przy tym należy, że wpis do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych został dokonany w dniu 27 września 2011 r., natomiast zbycie przez skarżącego na rzecz brata udziałów w "A." Sp. z o.o. o łącznej wartości 100 000 zł zostało ujawnione w Monitorze Sądowym i Gospodarczym w dniu 23 maja 2012 r. Mając na względzie powyższe, sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący wniósł zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu podał, że wszystkie osoby bezdomne na świecie, poza Polską, zwolnione są z kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów, na podstawie których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że wnioskodawca nie przedłożył, pomimo prawidłowego wezwania, wymieniającego w sposób precyzyjny jakie dokumenty powinny zostać złożone, dokumentów koniecznych do stwierdzenia, że nie jest wstanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, wskutek czego uniemożliwił sądowi dokonanie wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Należy zauważyć, iż skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, wskazując w piśmie z dnia 16 października 2013 r., że ich nie posiada natomiast sąd nałożył na niego obowiązek niemożliwy do wykonania. Z twierdzeniem tym jednak nie sposób się zgodzić. We wskazanym piśmie skarżący zawarł jedynie ogólnikowe stwierdzenia, nieprzyczyniające się w istocie do wzbogacenia wiedzy rozstrzygającego wniosek sądu na temat rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wbrew twierdzeniu skarżącego, samo stwierdzenie, że jest osobą bezdomną, niepoparte żadnymi dowodami, nie jest przesłanką uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy. Zgodzić zatem należy się z sądem pierwszej instancji, iż skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania czy potwierdzających stan aktualnego zadłużenia. Nie wyjaśnił, czy jest względem niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, nie wskazał, jakiego rodzaju pomoc i w jakiej wysokości jest mu okazywana, niejasne pozostają także okoliczności pełnienia przez skarżącego funkcji w spółce "B." Sp. z o.o. w organizacji. W żaden sposób także nie zostały uwiarygodnione twierdzenia skarżącego o jego złym stanie zdrowia i niemożności podjęcia pracy. Skoro to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji, a skarżący nie wykazał ani tego, jakie dochody są przez niego uzyskiwane, ani w jakiej konkretnie wysokości wydatki były w ostatnich miesiącach przez niego ponoszone, należy stwierdzić, że prawidłowa jest konkluzja sądu pierwszej instancji o niewykazaniu spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.