II OZ 508/12

Dnia 19 czerwca 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego “Światowid" z siedzibą w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2012 roku, sygn. akt IV SA/Wa 389/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego “Światowid" z siedzibą w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2011 roku nr KOC 5427/Oś/11 w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu Ekologicznemu “Światowid" przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2011 r. w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 21 marca 2012 r., Stowarzyszenie Ekologiczne “Światowid" wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji podkreślił, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach). Realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. W ocenie Sądu I instancji, brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Odnosząc się do podnoszonej przez Stowarzyszenie kwestii ustalenia wpisu od skargi, który w ocenie skarżącego stoi w sprzeczności z zapisami raportu wdrożeniowego Konwencji z Aarhus, Sąd I instancji podkreślił, że kwestia ta nie jest rozstrzygana w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Jeśli skarżący uważał, że wpis w sprawie został ustalony w sposób nieprawidłowy to mógł złożyć w ustawowym terminie zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło skarżące Stowarzyszenie. Zarzuciło, że w postanowieniu nie odniesiono się do podnoszonych przez stronę skarżącą argumentów. W ocenie Stowarzyszenia, zaskarżone postanowienie zostało wydane "w związku ze skargą na zarządzenie przewodniczącego wydziału...". Stowarzyszenie zarzuciło ponadto, że opłaty sądowe w sprawach z zakresu ochrony środowiska są nieadekwatne do dochodów społeczeństwa, w tym także dochodów członków skarżącego Stowarzyszenia. Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma stwierdzenie, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Oznacza to, że chociaż stowarzyszenie jest organizacją non profit, to nie zwalnia to automatycznie danego stowarzyszenia od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Odstąpienie od pozyskiwania środków na swoją działalność oznaczałoby w istocie niedopuszczalne przerzucenie finansowania działalności stowarzyszenia na Skarb Państwa. Podkreślić również należy, że stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Skarżące Stowarzyszenie, pomimo wezwania, nie przedstawiło wymaganych przez Sąd I instancji dokumentów. Wbrew twierdzeniom skarżącego Stowarzyszenia, Sąd I instancji odniósł się do podnoszonych przez Stowarzyszenie argumentów. Prawidłowo przy tym Sąd I instancji zauważył, że kwestia wysokości opłat sądowych w sprawach ochrony środowiska nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Jeśli bowiem strona uważała, że wpis w sprawie został ustalony błędnie, to powinna była złożyć w tym zakresie zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie (wbrew twierdzeniom zażalenia) nie kwestionowało zarządzenia w przedmiocie wpisu, a jedynie wniosło na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy. Obie te instytucje prawne nie są tożsame. Zażalenie na zarządzenie w przedmiocie wpisu sądowego jest środkiem mającym zakwestionować sposób określenia wpisu sądowego od skargi, a składając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona może uzyskać zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na swoją sytuację finansową. Na treść rozstrzygnięcia wpływu nie mogło mieć również subiektywne przekonanie strony skarżącej, że koszty sądowe w sprawach ochrony środowiska są nieadekwatne do dochodów społeczeństwa. Argument ten można rozważać jedynie w kategoriach de lege ferenda, a Sąd I instancji nie ma możliwości odstąpienia od zastosowania przepisów powszechnie obowiązujących w tym zakresie. Z tych względów i na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.