II FSK 2026/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 kwietnia 2012 r. sygn. akt III SA/Łd 125/12 w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 21 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, 2) zasądza od M. W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (sygn. akt III SA/Łd 125/12) w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 21 listopada 2011 r. w przedmiocie uchylenia postanowienia organu I instancji o zwrocie nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych i umorzenia postępowania uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku przedstawił, że w dniu 11 sierpnia 2011 r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego i zwrot nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami. We wniosku jako podstawę prawną żądania zwrotu kosztów wskazano m.in. art. 64c § 3 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). dalej: u.p.e.a. Następnie postanowieniem z dnia 22 września 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec podatniczki na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 19 lipca 2005 r. Nr [...]. W tym samym dniu organ egzekucyjny postanowieniem na podstawie art. 123 § 1 k.p.a., art. 18 i art. 64c § 3 u.p.e.a., orzekł również o dokonaniu zwrotu na rzecz strony nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych w kwocie 8.381,60 zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 2. 933,97 zł. Po rozpoznaniu zażalenia podatniczki Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 21 listopada 2011r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 64c § 3 u.p.e.a., uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości wydawania orzeczeń w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych. W art. 64c § 3 tej ustawy, ustawodawca jako podstawę do dokonania zwrotu przedmiotowych kosztów zobowiązanemu wskazał formę czynności materialno-technicznej, nie zaś postanowienia. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 8 w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., art. 64c § 3 w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga strony jest uzasadniona. W ocenie Sądu w rozpoznanej sprawie organ administracji naruszył przepisy art. 64c § 3 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 kpa i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd w rozpoznawanym sprawie składzie stanął na stanowisku, iż w sytuacji gdy strona zgłasza żądanie zwrotu niesłusznie pobranych kosztów to organ administracji winien rozpoznać ten wniosek poprzez wydanie postanowienia. Winno to być zatem postanowienie albo pozytywnie rozstrzygające wniosek z wyjaśnieniem sposobu wyliczenia kosztów wraz z odsetkami bądź odmawiające uwzględnienia żądania. W przypadku wydania pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku faktyczny zwrot stronie określonej kwoty pieniężnej jest czynnością materialno-techniczną lecz jest to czynność będąca następstwem wcześniej wydanego postanowienia. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że załatwienie sprawy w drodze czynności materialno-technicznej nie zapewnia stronie w sposób wystarczający standardów ochrony jej praw. W przypadku sprawy zwrotu niesłusznie wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych nawet w razie pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku strony nie wie ona jak zostały wyliczone te koszty oraz w jaki sposób wyliczono odsetki ustawowe od zwracanych kosztów. Sąd nie podzielił poglądu, iż postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych może być wydane jedynie w przypadku określonym w art. 64c § 7 i 8 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej nie zgodził się powyższym rozstrzygnięciem i wniósł skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Wniósł także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. w związku z art. 64 c § 1 § 3 § 7 i § 8 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że rozstrzygniecie w sprawie wniosku o zwrot kosztów egzekucyjnych, w tym odmowa zwrotu tych kosztów na podstawie art. 64 c § 3 u.p.e.a. następuje w formie postanowienia podczas, gdy analiza w/w przepisów skazuje, iż ustawodawca w art. 64 c § 3 u.p.e.a. wskazał podstawę do dokonania zwrotu przedmiotowych kosztów zobowiązanemu jedynie w formie czynności materialno-technicznej, nie zaś postanowienia. Postanowienie w przedmiocie kosztów jest wydawane tylko w sytuacjach określonych w art. 64 c § 7 i w terminie wskazanym w art. 64 c § 8 u.p.e.a. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, zamiast oddalić skargę w tej sprawie. Wskazał także na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i lit. a P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że doszło do naruszenia w/w przepisów podczas gdy zachodziły przesłanki do uchylenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w L. zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy gdyż Sąd uchylił zaskarżone postanowienie zamiast oddalić skargę. Zarzucił także naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. polegające na uchyleniu rozstrzygnięcia organów podatkowych, zamiast oddalenia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postanowieniem z dnia 22 września 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec M. W. na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...]. W tym miejscu należy wskazać, że zasadą postępowania egzekucyjnego jest, że koszty egzekucji, czyli opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz wydatki poniesione przez organ egzekucyjny, obciążają zobowiązanego, który już w trakcie postępowania egzekucyjnego ma obowiązek ich ponoszenia (art. 64c § 1 u.p.e.a.) i są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na należność pieniężną (art. 64c § 6 u.p.e.a.). Koszty egzekucyjne, jako że wynikają z przepisu prawa, nie są ustalane w formie aktu administracyjnego. Jest to więc czynność materialno-techniczna. Zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela (art. 64 c § 3 u.p.e.a. – gdy wierzyciel spowodował niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie i przeprowadzenie egzekucji, art. 64c § 4 u.p.e.a. – gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art. 64e § 4a). W przypadku zobowiązanego, jak wynika z art. 64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjne wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego, które zgodnie z art. 64c § 8 u.p.e.a. musi być złożone w terminie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Termin ten jest terminem ustawowym, zawitym, o charakterze materialnym. Bezskuteczny upływ takiego terminu, wobec braku stosownego żądania uprawnionego podmiotu (zobowiązanego), powoduje niedopuszczalność rozstrzygania kwestii kosztów egzekucyjnych, które nie obciążają wierzyciela. Termin z art. 64c § 8 u.p.e.a. jako termin prawa materialnego nie podlega przywróceniu. Forma procedowania w sprawie kosztów egzekucji została przez ustawodawcę w sposób klarowny uregulowana w przepisach art. 64c § 7 i 8 u.p.e.a. W rozpoznawanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. postanowieniem z dnia 22 września 2011 r. umorzył postępowanie egzekucyjne. Powyższe postanowienie zostało doręczone podatniczce (jej pełnomocnikowi) w dniu 26 września 2011 r. Wobec tego podatniczka mogła wnieść w terminie 14 dniu od tej daty żądanie o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, zobowiązana takiego żądania w ustawowym terminie nie złożyła, a to oznacza, że organ egzekucyjny nie był uprawniony z urzędu do orzekania w formie postanowienia o zwrocie kosztów egzekucyjnych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 1 P.p.s.a.