II OZ 716/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 7 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wspólnoty Mieszkaniowej S. w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 276/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej S. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem z dnia 14 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wezwał Wspólnotę Mieszkaniową S. w S. do uiszczenia wpisu od jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2012 r. ustalającą warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na przebudowie i nadbudowie wraz ze zmianą sposobu użytkowania strychu w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych na cele mieszkalne w celu wydzielenia 5 mieszkań przy ul. S. [...] i [...] oficyna w S. – działki nr [...],[...],[...], w kwocie 500 zł. W dniu 10 kwietnia 2012 r. ww. Wspólnota złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego wniosku Wspólnota wskazała, że nie posiada żadnych wolnych środków finansowych, ponieważ środki finansowe zgromadzone na koncie rachunku bieżącego podlegają całkowitemu rozliczeniu. Wysokość zgromadzonych na koncie środków jest niewystarczająca do zaspokojenia bieżących potrzeb Wspólnoty oraz na pokrycie kosztów zapłaty za dostarczone media. Nadto Wspólnota posiada zobowiązania finansowe w wysokości 40.000 zł wobec wykonawcy docieplenia trzech budynków, a także wystąpiła konieczność wykonania w trybie pilnym izolacji pionowej ściany oficyny przy ul. S. [...], która pochłonie kwotę ok. 32.000 zł. Wspólnota wyjaśniła, że posiada dwa rachunki bankowe, na których stan konta na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 15.409,44 zł i 39.122,77 zł. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 2012 r. Wspólnota podniosła, że zobowiązana jest zwrócić Spółce z o.o. "A." w S. przy ul. N. kwotę 1.875 zł oraz że prowadzi aktualnie w trybie pilnym prace związane z remontem kanalizacji, których szacowany koszt wyniesie ok. 2.500 zł – 3.000 zł. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Wspólnota wyjaśniła, że nie ma możliwości uzyskiwania tzw. pożytków, ani też uzyskiwania dochodów z innych źródeł, a kwoty wykazane na kontach bankowych pochodzą wyłącznie z zaliczek wpłacanych na koszty utrzymania nieruchomości, które w obliczu olbrzymich potrzeb są niewystarczające. Strona skarżąca wskazała również, iż nie ma możliwości podnoszenia zaliczek wpłacanych na koszty utrzymania nieruchomości, ponieważ wielu członków wspólnoty ma problemy z uregulowaniem swoich zobowiązań i między innymi dlatego w 2012 r. zostały znacznie obniżone zaliczki z ww. tytułu. Ponadto Gmina S., posiadająca we wspólnocie [...] udziałów jest również w trudnej sytuacji finansowej, co też ma wpływ na wysokość zaliczek. Jednocześnie Wspólnota przesłała zaświadczenie z dnia 18.05.2012 r. odnośnie sytuacji finansowej Wspólnoty, wg stanu na dzień 30.04.2012 r. Zarządzeniem z dnia 28 maja 2012 r. zobowiązano skarżącą Wspólnotę do nadesłania rocznego sprawozdania z działalności za 2011 r. oraz planów przychodów i rozchodów na 2012 r. (w tym I kwartału 2012 r.) - w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. Skarżąca Wspólnota nadesłała m. in. zaświadczenie Zarządu z dnia 14 czerwca 2012 r., z treści którego wynika, że od dnia 1 kwietnia 2012 r. Wspólnota zmniejszyła zaliczki na koszty utrzymania nieruchomości o 0,15 zł na 1 m² powierzchni użytkowej, tj. o kwotę 206,05 zł w skali miesiąca na podstawie prawomocnej uchwały Wspólnoty Mieszkaniowej nr [...] r. z dnia 16 marca 2012 r. Kwota zaliczki z ww. tytułu od dnia 1 kwietnia 2012 r. wynosi 1,80 zł/1m². Ponadto skarżąca zaświadczyła, że kwoty wynikające z rocznego sprawozdania finansowego za 2011 r. zostały rozliczone, a na dzień 10 czerwca 2012 r. Gmina Miasto S. posiada podlegającą w całości zwrotowi nadpłatę z tytułu utrzymania nieruchomości w wysokości 3.459,62 zł. Natomiast z zaplanowanych na 2012 r. prac remontowych na sumę ok. 35.700 zł brutto do dnia 14 czerwca 2012 r. zrealizowano prace remontowe na kwotę 2.590,50 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, postanowieniem z dnia 29 czerwca 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że w przypadku wspólnot mieszkaniowych zarządca może w trybie art. 31 lit. a ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) zwołać zebranie współwłaścicieli, mające na celu zebranie odpowiednich środków. Z akt sprawy nie wynika natomiast, żeby zarządca podejmował działania w celu pozyskania kwot na pokrycie kosztów postępowania, czy chociażby wyegzekwowania zaległych należności wobec Wspólnoty. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie trudno stwierdzić, że Wspólnota znajdowała się w sytuacji, w której rzeczywiście nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych, skoro posiada na koncie nadpłatę z tytułu utrzymania nieruchomości w wysokości 3.459,62 zł. Podkreślić przy tym należy, że nawet jeżeli ww. kwota podlega w całości zwrotowi i nie może być przeznaczona na finansowanie sprawy sądowej, to Wspólnota powinna była podjąć stosowną uchwałę w celu zabezpieczenia tych wydatków. Tymczasem z nadesłanych sądowi dokumentów wynika, że od dnia 1 kwietnia 2012 r. Wspólnota zmniejszyła zaliczki na koszty utrzymania nieruchomości o 0,15 zł na 1 m² powierzchni użytkowej, tj. o kwotę 206,05 zł w skali miesiąca na podstawie prawomocnej uchwały Wspólnoty Mieszkaniowej nr [...] z dnia 16 marca 2012 r., w sytuacji, gdy w dniu 13 lutego 2012 r. wniosła skargę do sądu. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, Wspólnota przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna była uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesu sądowego. Wspólnota nie wykorzystała jednak wszystkich możliwości dla zabezpieczenia finansowego prowadzonej sprawy sądowej i tym samym brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazano zatem, że skarżąca nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych. Zażaleniem Wspólnota zaskarżyła powyższe postanowienie i wniosła o jego uchylenie w całości i przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sądowi I instancji zarzucono pominięcie istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie a podniesionych we wniosku jak też i w kolejnych pismach kierowanych do Sądu. W zażaleniu podniesiono, że nieuzasadniony i krzywdzący jest sformułowany w postanowieniu zarzut, iż Wspólnota nie wykorzystała wszystkich możliwości dla zabezpieczenia finansowego prowadzenia sprawy sądowej. Wspólnota wskazała, że nie planowała żadnych spraw przed jakimikolwiek sądami. Ponadto zwołanie członków Wspólnoty w trybie art. 31 lit. a ustawy o własności lokali celem zebrania dodatkowych środków na prowadzenie sprawy w sądzie dodatkowych środków nie przyniesie, gdyż dodatkowe środki można uzyskać tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy w danej wspólnocie istnieją określone możliwości w tym przedmiocie, a w skarżącej Wspólnocie takich możliwości nie ma, gdyż w ostatnim okresie niektórzy z właścicieli lokali mają trudności z regulowaniem na bieżąco swoich zobowiązań wobec Wspólnoty. Wspólnota wskazała także, że Gmina Miasto S., posiadająca najwięcej udziałów we Wspólnocie, od kilku miesięcy ma bardzo trudną sytuację finansową (na dzień wniesienia zażalenia posiada zobowiązanie wobec Wspólnoty w wysokości 2109, 54 zł.). Ponadto zwrócono uwagę na fakt, że w najbliższym czasie Wspólnota musi wykonać szereg niezbędnych i koniecznych remontów, których koszt znacznie przekracza środki, które posiada na dwóch wskazanych kontach bankowych. Wyjaśniono także, że zaliczki na koszt utrzymania nieruchomości obniżono z tego powodu, że członkowie Wspólnoty nie mogli z przyczyn obiektywnych realizować wpłat z ww. tytułu na rzecz wspólnoty w dotychczasowej wysokości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270, dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z konstrukcji przywołanego powyżej przepisu wynika, że to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). Mając powyższe ustalenia na uwadze stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie podniósł, że z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, żeby zarządca podejmował jakiekolwiek działania w celu pozyskania kwot na pokrycie kosztów postępowania. Podjęciu określonych działań zmierzających ku zdobyciu rzeczonych środków mogłaby służyć uchwała w kwestii wygospodarowania dodatkowych funduszy, na co zwrócono uwagę Wspólnocie zarówno w postanowieniu z dnia z dnia 30 kwietnia 2012 r. jak i w postanowieniu podlegającym ocenie w niniejszym postępowaniu. W związku z powyższym stwierdzić należy, że Wspólnota nie wykazała, iż wykorzystała wszelkie dostępne oraz wystarczające w danych okolicznościach środki, by zgromadzić wymagane kwoty na pokrycie kosztów postępowania przed sądem. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.