II FZ 211/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Antoni Hanusz, po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 431/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 19 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 13 marca 2013 r., III SA/Łd 431/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił R. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd w uzasadnieniu podniósł, że za odmową przemawia treść złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach oraz przedłożone na wezwanie referendarza sądowego dodatkowe informacje o stanie majątkowym strony. Wynika z nich, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Na utrzymaniu żony pozostaje dwoje dzieci, na które skarżący "na razie nie płaci alimentów", w toku jest sprawa o separację. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 240 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 6 ha oraz działki o powierzchni 1.200 m2. Posiada majątek ruchomy tj. trzy pojazdy: Fiat Ducato, Renault Trafic oraz Suzuki SX4 – nie podał rocznika produkcji i szacunkowej ich wartości. Podniósł natomiast, że spłaca kredyty bankowe, których rata miesięczna wynosi ok. 9.000 zł. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiąga stałe dochody. Z przedstawionej deklaracji podatkowej PIT-36 za 2011 rok, wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz innych źródeł uzyskał przychód w wysokości 696.953,96 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 677.391,09 zł, osiągając dochód na poziomie 19.562,87 zł. Sąd stwierdził, że argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu prawa pomocy jest także fakt, iż skarżący, mimo podnoszonych przez niego w uzasadnieniu trudności finansowych, reguluje na bieżąco wszelkie inne zobowiązania zarówno publicznoprawne, jak i prywatnoprawne w postaci spłaty kredytów bankowych. Odwołując się do dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych Sąd podkreślił, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym przypadku koszty regulowania rat kredytu, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Ponadto Sąd wskazał, że skarżący na swoich kontach bankowych wykazał wysokie obroty bieżące. I tak na rachunku w mBanku (MBiznesKonto), gdzie saldo rachunku na dzień 01.01.2013 r. wynosiło +734,69 zł, obroty na rachunku wskazywały na uznania w kwocie 169.287,37 zł. Co istotne na wskazany rachunek dokonywane były wpłaty własne skarżącego z rachunku zarejestrowanego na skarżącego w BRE Banku Wydział Bankowości Elektronicznej na łączną kwotę ponad 98.000 zł. Sąd zwrócił uwagę na przelewy przychodzące z 03.06.2012 r. na kwotę 6.200 zł, z 02.07.2012 r. na kwotę 6.000 zł, z 02.08.2012 r. na kwotę 10.000 zł, 27.08.2012 r. na kwotę 7.300 zł, 29.08.2012 r. na kwotę 6.390 zł, 16.10.32012 r. na kwotę 4.900 zł, 31.10.2012 r. na kwotę 4.100 zł, 04.12.2012 r. na kwotę 5.400 zł, z 10.12.2012 r. na kwotę 4.200 zł. Wpłaty te, mające charakter wpłat własnych skarżącego, dokonywane były już po wniesieniu skargi, a więc w sytuacji, w której skarżący wiedział o ciążących na nim ewentualnych kosztach postępowania. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że skarżący na innych posiadanych swoich rachunkach również dokonywał wpłat własnych gotówkowych w kwocie ok. 21.000 zł (rachunek w Polbank EFG (Dynamiczne Konto Firmowe – Akceptan) oraz rachunku Linii Kredytowej w Polbank EFG – na kwotę ponad 5.000 zł. Przedstawione informacje mogą zatem zdaniem Sądu świadczyć o tym, że skarżący dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi. Sąd zauważył również, że skarżący mimo wyraźnego wezwania do przekazania wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych nie przedstawił wyciągów z rachunku z którego dokonano wskazanych wpłat na kwotę ponad 98.000 zł. Wyciągi takie przedstawił co prawda w związku z uprzednim ubieganiem się o prawo pomocy, nie przedstawił ich natomiast przy rozpatrywanym wniosku, co wykluczyło możliwość skontrolowania faktycznych przepływów pieniężnych w ostatnim czasie i uniemożliwiło ocenę obecnej sytuacji majątkowej skarżącego. Skarżący nie wywiązał się ponadto z nałożonych na niego obowiązków uchylając się od wskazania sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych małżonki, zasłaniając się umową majątkową małżeńską przyjmując, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z obowiązku pomocy finansowej, a jemu samemu uniemożliwia uzyskanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący zawarł wspólnie z żoną umowę kredytu bankowego w dniu 14 czerwca 2012 r. (tak więc już w trakcie prowadzonego postępowania sądowego) na mocy której zaciągnęli wspólnie kredyt w wysokości 157.500 zł. Powyższa okoliczność poddaje więc w wątpliwość przedstawione przez skarżącego informacje dotyczące jego sytuacji rodzinnej i finansowej. Reasumując Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: "P.p.s.a.", tj. braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnych uzasadnionych przypadkach. 2. W zażaleniu skarżący stwierdził, że uzasadnienie powyższego postanowienia zawiera szereg nieprawdziwych i niemożliwych do spełnienia warunków. Podniósł, że nie może uzyskać od żony jej dochodów, ponieważ jest z nią w rozdzielności majątkowej, mieszka w innym miejscu, a żona nie ma nic wspólnego z zobowiązaniami majątkowymi skarżącego wobec innych osób. Ponadto wskazał, że przedstawione w postanowieniu kwoty to kwoty na papierze nie mające uzasadnienia w stosunku do stanu faktycznego. Środki na spłatę kredytów są inwestowane w firmie, skarżący nie może z nich korzystać, bo inaczej on oraz jego pracownicy nie mogliby pracować. Odnosząc się do majątku ruchomego skarżący podał, że samochody i dom będzie przekazywał żonie. Dodał, że samochody nie są nowe, wymagają remontu, a ich koszt jest niewielki. Końcowo skarżący podkreślił, że jest nieprawdą jakoby osiągnął przychód, a wypisywanie sum w piśmie służy jedynie do zamydlenia rzeczywistości. 3. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu zażalenia stwierdził, że nie zasługuje ono na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Przede wszystkim słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie realizacji prawa do sądu osobom najuboższym, bez majątku, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, nie będącym w stanie ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Jak stanowi bowiem art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." sąd może zwolnić osobę fizyczną z kosztów postępowania w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący tymczasem nie wykazał, że tego rodzaju okoliczności jego dotyczą. Podkreślić należy, że sytuacja materialna skarżącego została przez Sąd pierwszej instancji dokładnie zbadana i w sposób szczegółowy przeanalizowana w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Z akt sprawy wynika zatem, że skarżący prowadzi nadal działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód. Co więcej, jak sam skarżący wskazał w formularzu PPF (k. 132 – 134 akt sądowych) posiada znaczny majątek, zarówno w postaci samochodów osobowych, jak i współwłasności nieruchomości: dwóch domów o powierzchni 240 m2 oraz 180 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 6 ha oraz działek o powierzchni 1.200 m2 oraz 1000 m2. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika co prawda, że w związku z nabyciem majątku zaciągnął kredyty bankowe, do spłaty których jest zobowiązany, jednakże w ocenie Sądu kasacyjnego nie jest to okoliczność przemawiająca za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podobnie zresztą odnieść należy się do spłaty zobowiązań kredytowych skarżącego związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wszystkie te zobowiązania, jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, mają bowiem charakter zobowiązań prywatnoprawnych, a brak jest jakichkolwiek podstaw, aby zobowiązania te były traktowane priorytetowo wobec danin publicznoprawnych. Do takich zaliczyć należy natomiast koszty postępowania sądowego, zainicjowanego przez skarżącego. Nie jest przecież dopuszczalna sytuacja, w której strona postępowania posiada znaczne środki finansowe na spłatę kredytów zaciągniętych na powiększenie swego prywatnego majątku czy też pozyskanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zaś koszty postępowania przez nią przed sądem finansowane są z budżetu państwa, a więc przez ogół podatników. Jedynie na marginesie zauważyć wypada, że podkreślany przez skarżącego fakt pozostawania z żoną w rozdzielności majątkowej oraz brak wspólnego gospodarstwa domowego nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku. Niezależnie bowiem od tych okoliczności nie ma wątpliwości, że skarżący posiada znaczny majątek i zachowuje płynność finansową, co w konsekwencji czyni go osobą nieuprawnioną do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Ponieważ Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, a w zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności uzasadniających zaistnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zażalenie należało oddalić stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 tej ustawy.