II SA/Wa 432/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi K.B. - przedstawicielki ustawowej małoletniego L.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] grudnia 2011 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku K. B., przedstawicielki ustawowej małoletniego L. B. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] grudnia 2011, nr [...], odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że świadczenie na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie i renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie ojciec dziecka na przestrzeni 51 lat życia posiada udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące 22 lata, 1 miesiąc i 10 dni. Organ podał też, że nie bez znaczenia jest fakt, że w okresach od [...] kwietnia 1999 r. do [...] września 2000 r., od [...] października 2002 r. do [...] marca 2004 r., od [...] kwietnia 2004 r. do [...] listopada 2005 r. i od [...] sierpnia 2007 r. do [...] marca 2011 r. W. B. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Organ wskazał ponadto, że w 10 leciu przed dniem śmierci (od [...] marca 2001 r. do dnia [...] marca 2011 r.) zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, wnioskodawczyni udokumentowała 2 lata, 2 miesiące i 17 dni tych okresów. Stąd też – w ocenie organu – nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające ojcu dziecka przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczeń na zasadach ogólnych. W sprawie była również oceniana sytuacja materialna, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania spornego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. B., kwestionując powyższą decyzję, wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podała, że ojciec dziecka pracując opłacał składki, co zostało udokumentowane w wymiarze 22 lat, 1 miesiąca i 10 dni. Podała też, że ojciec dziecka był zgłaszany na leczenie [...], niestety leczenie to nie przynosiło rezultatów. Skarżąca podała też, że z tego co jest jej wiadome, po rozwodzie i wyprowadzeniu się ojca dziecka do jego matki, też podejmował leczenie [...]. Przebywał na oddziale [...] i leczył się w Poradni [...] ze względu na chorobę (do której się nie przyznawał). Ojciec dziecka próbował podejmować jakieś zatrudnienie, ale trwało to krótko, bo choroba [...] brała górę. Ojciec dziecka trafił do szpitala z aresztu, [...]. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Choć przyznanie tego świadczenia ustawodawca pozostawił uznaniowej decyzji organu, to nie oznacza to, że ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. Przyznanie przedmiotowego świadczenia jest uzależnione od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech przesłanek. Jednak ustalenie ich istnienia musi nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Stosownie bowiem do brzmienia art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Innymi słowy mówiąc, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, które określają jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też musi on przestrzegać m. in. zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.). Jest również zobowiązany do należytego oraz wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) i musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się naruszenia powołanych przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć – zdaniem Sądu – istotny wpływ na jej wynik. Organ nie podjął bowiem niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Otóż we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku skarżąca wskazała, ze ojciec dziecka zmarł w wyniku niewydolności krążenia i [...]. Stwierdzić w tym miejscu należy, że za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Wprawdzie [...] sam w sobie nie może stanowić okoliczności szczególnej, o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ustawy, jednak podlegać musi ocenie w całokształcie wszystkich innych okoliczności, charakteryzujących określony przypadek i składających się na przebieg drogi życiowej określonej osoby w kontekście uprawnień do ubezpieczenia społecznego. Z tego mianowicie powodu, że jak wiele innych chorób jest to dolegliwość, do powstania której człowiek, w mniejszym lub większym stopniu, przyczynia się świadomie bądź nie. Jednak skutki tej choroby nie zależą już w pełni tylko od jego woli. Sam fakt [...] ojca dziecka, mający niewątpliwie wpływ na nieuzyskanie przez niego uprawnień rentowych w trybie zwykłym, nie może więc być traktowany niejako automatycznie jako sankcja wykluczająca jego małoletniego syna z grona adresatów normy zawartej w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Rozróżnić bowiem należy sytuację, kiedy osoba [...] podejmuje bądź nie podejmuje próby leczenia i w tym pierwszym przypadku, nawet nieskutecznym w zakresie rokowania, można ją traktować, jako usprawiedliwiającą brak wymaganego okresu ubezpieczenia. Z jednym wszakże zastrzeżeniem, a mianowicie indywidualnego podejścia do każdego z tych przypadków. Jak wynika ze skargi, zmarły W. B. był zgłaszany na leczenie [...], miał [...], niestety leczenie to nie przynosiło rezultatów. Ponadto po rozwodzie ze skarżącą (jak podaje K. B.) i wyprowadzeniu się ojca dziecka do matki, też podejmował leczenie [...]. Przebywał na oddziale [...] i leczył się w Poradni [...] ze względu na chorobę (do której się nie przyznawał). Ojciec dziecka próbował podejmować jakieś zatrudnienie, ale trwało to krótko, choroba [...] brała górę. Niezależnie od tego, czego organ nie zauważa, pomimo choroby [...] ojciec dzieci pracował, czego efektem jest 22 letni okres ubezpieczenia. Podkreślić należy, że szczegółowe informacje na temat choroby [...] ojca dziecka pochodzą jedynie ze skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i złożone one zostały przez skarżącą już po wydaniu decyzji. Nie zmienia to jednak faktu, że już we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku skarżąca zawarła informację o chorobie [...] ojca dziecka. Organ, rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku dla syna L. B., nie przestrzegał reguł procesowych wskazanych wyżej. Nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Nie uzasadnił również należycie swojej decyzji. W ocenie Sądu, uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oparł bowiem swoje decyzje na braku szczególnych okoliczności, których wystąpienie mogłoby uzasadniać fakt nienabycia przez W. B., zmarłego ojca małoletniego L. B., uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, nie wyjaśniając jednak wszystkich aspektów sprawy. Organ, oceniając stan zdrowia ubezpieczonego, ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż w okresach przerw w zatrudnieniu nie zostały wydane orzeczenia o jego całkowitej niezdolności do pracy. Organ nie przedstawił orzeczenia lekarza orzecznika ZUS oceniającego zdolność W. B. do pracy w okresie poprzedzającym jego zgon. Nie wiadomo zatem, czy był on zdolny do pracy, a jeżeli tak to w jakim okresie i w jakim zakresie. Dokonanie ustaleń w tym względzie ma znaczenie dla wyjaśnienia przyczyn niepodejmowania przez ojca dziecka zatrudnienia. Organ nie wyjaśnił również jaki wpływ na zatrudnienie ojca dziecka, czy też jego brak, miała choroba [...], na którą cierpiał. Wskazać należy również, iż zmarły ojciec dzieci ma udokumentowane ponad 22 lata okresów składkowych i nieskładkowych, zaś beneficjentem świadczenia ma być po śmierci ojca małoletni członek jego rodziny, tj. syn L. B., który jest pozbawiony podstawowych środków utrzymania. W takim przypadku skutki choroby [...] mogą i powinny być kwalifikowane w kategoriach szczególnych okoliczności, których wystąpienie w przedmiotowej sprawie zanegował organ. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § i 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi