IV SA/Wa 512/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi G. G. i T. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] września 1963 r. znak [...]. Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ wywodził, iż podstawę prawną decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] września 1963r., stanowiły przepisy art. 7 ust. 1 i art. 27 ustawy z dnia 28 czerwca 1962r.o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz.U. z 1962r. Nr 38, poz. 166). W ocenie organu zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. ustawy, na wniosek właściciela nieruchomość rolna mogła być przejęta na własność Państwa w całości. Natomiast w myśl postanowień art. 27 ust. 1 przytoczonej wyżej ustawy, o przejęciu nieruchomości rolnej w zagospodarowanie i o jej zwrocie, o przejęciu nieruchomości rolnej na własność Państwa i utrzymaniu ciążących na niej służebności gruntowych, o wyznaczeniu lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich, a także działki gruntowej, które właściciel przejętej nieruchomości miał prawo zajmować i użytkować, orzekał właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej. Ostateczna decyzja o przejęciu nieruchomości rolnej na własność Państwa stanowiła podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia własności nieruchomości na rzecz Państwa (art. 27 ust. 3). Minister stwierdził, iż na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalone zostało, że K. K. jako właściciel gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,40 ha, położonego we wsi K., złożył dobrowolnie w organie powiatowym w N. wniosek z dnia 16 kwietnia 1963r. o jego przekazanie od zaraz na własność Państwa, z wyłączeniem budynku mieszkalnego i 0,5 morgi ziemi. W treści wniosku zaznaczył, że żona jego jest chorowita, a sam chciałby niezwłocznie podjąć pracę w Państwowym Gospodarstwie Rolnym K. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. wezwało K. K. do sprecyzowania wniosku z dnia 16 kwietnia 1963r. i potwierdzenia jego treści. Czynność ta nastąpiła w dniu 8 maja 1963 r., gdzie K. K. oświadczył do protokółu, że zrzeka się całego gospodarstwa, pozostawiając sobie budynek i 0,30 ha gruntu, tj. działkę nr [...]. Renty nie chce, ponieważ ma dopiero 48 lat i będzie pracował w PGR K. Żona jego ma 45 lat, mają wspólnie czworo dzieci w wieku 5-14 lat. Dokonując analizy materiału dowodowego w kontekście zarzutu, że przejęta nieruchomość stanowiła współwłasność K. i R. małżonków K, a nie wyłącznie K. K., a tym samym wniosek o przejęcie nieruchomości na własność Państwa powinien pochodzić także od R. K., Minister stwierdził, że okoliczność ta nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Z akt sprawy wynika bowiem, że aktem nadania z dnia [...] kwietnia 1959r. Nr [...] Powiatowa Komisja Ziemska w N. nadała K. K. gospodarstwo rolne nr [...] położone we wsi K., gmina K., powiat [...]. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 5 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. RP Nr 46, poz. 340), Akty nadania były poświadczeniem własności. Organ wskazał, że nieruchomość położona we wsi K. składająca się z działek nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o powierzchni 8,40 ha, w księdze wieczystej KW [...] wpisana była jako własność K. K. Zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami art. 18 dekretu z dnia 11 października 1946r. prawo rzeczowe (Dz. U. z 1964r. Nr 57, poz. 319 ze zm.), domniemywa się, że prawo jawne księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to stanowiło podstawę i uzasadnienie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i było wiążące dopóki nie zostało obalone stosownym orzeczeniem sądu. Ponadto z rejestru ewidencji gruntów sporządzonego na dzień 16 grudnia 1960r. wynika, że to K. K. był właścicielem nieruchomości położonej we wsi K. o powierzchni 8,40 ha składającej się z działek Nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Stosownie do art. 10 ust 1 obowiązującego wówczas dekretu z dnia 2 lutego 1955r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 1955r., Nr 6, poz. 32), właściciele oraz osoby, w których władaniu znajdowały się grunty i budynki obowiązani byli wszelkie zmiany danych objętych ewidencją zgłaszać do prezydiów właściwych rad narodowych najpóźniej w ciągu 4 tygodni od powstania zmian. W ocenie organu z akt sprawy jednoznacznie wynika, że właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 8,40 ha położonego we wsi K. był wyłącznie K. K., czego nigdy nie kwestionował zarówno on jak również jego żona R. K. Organ motywował, że stwierdzenie nieważności decyzji następuje wówczas, gdy zostanie wykazane, że oceniana decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Zarówno z literalnego brzmienia tego przepisu jak i orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że naruszenie prawa o rażącym charakterze występuje wówczas, gdy treść rozstrzygnięcia pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że rozstrzygnięcie nie może być zaakceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Zdaniem Ministra z akt sprawy wynika, że stan faktyczny niniejszej sprawy odpowiada zastosowanym przepisom prawa, a zatem nie doszło do naruszenia prawa materialnego w postępowaniu dotyczącym przejęcia na własność Państwa na wniosek właściciela gospodarstwa rolnego położnego we wsi K. i w związku z tym nie ma podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji organu naczelnego z dnia [...] sierpnia 2011 r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosły G. G. i T. K. zaskarżając decyzję w całości i zarzucając jej naruszenie: 1. art. 7 i 77 kpa w związku z art. art. 21 § 1 ustawy Kodeks Rodzinny z dnia 27 czerwca 1950r. (Dz. U. 34 poz. 308) poprzez błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, iż przejęta przez Skarb Państwa nieruchomość nie stanowiła wspólności małżeńskiej R. i K. małżonków K.; 2. art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 7 ust.1. ustawy dnia 28 czerwca 1962r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (w brzmieniu na datę przejęcia nieruchomości) poprzez przyjęcie, iż wniosek o przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa został skutecznie złożony przez właściciela nieruchomości, o którym mowa we wspomnianym powyżej art. 7 ust. 1. W związku z powyższym skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2012 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżące motywowały, iż nie można się zgodzić z twierdzeniem organu, że nieruchomość, której dotyczy postępowanie stanowiła odrębny majątek skarżącego. Akt nadania nieruchomości został sporządzony [...] kwietnia 1959 r., a K. K. pozostawał w związku małżeńskim z R. K. już od 1942 r. Zatem w stosunku do całego majątku nabywanego przez małżonków K. znajdował zastosowanie art. 22 ust. 1 ustawy Kodeks rodzinny z dnia 27 czerwca 1950 r. , zgodnie z którym przedmioty majątkowe nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek są wspólnym majątkiem obojga małżonków. Zdaniem skarżących nie ma tu znaczenia fakt, iż akt nadania był wystawiony wyłącznie na K. K. i to, że wpis do księgi wieczystej nastąpił na jego rzecz. W ocenie skarżących także rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie powodowała, iż nieruchomość była własnością tylko jednego z małżonków. Ta chroniła wyłącznie nabywcę nieruchomości i wywierała skutki, ale wyłącznie w sferze prawa cywilnego. Powyższego okoliczności, zdaniem skarżących wskazują, iż wniosek na podstawie którego została przejęta nieruchomość we wsi K. zawierał braki formalne. K. K. jako współwłaściciel nieruchomości nie był uprawniony do samodzielnego złożenia takiego wniosku,a dla jego skuteczności konieczne było również złożenia odpowiedniego oświadczenia woli przez współwłaścicielkę nieruchomości. Skarżące motywowały, iż brzmienie art. 7 ust.1. ustawy dnia 28 czerwca 1962r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin nie pozostawia co do tego żadnych wątpliwości, gdyż przepis ten wymagał by wniosek o przejęcie nieruchomości został złożony przez właściciela nieruchomości. Zdaniem skarżących skoro zatem nieruchomość należała do małżonków K., a nie jak błędnie ustalił organ wyłącznie do K. K., to tym samym wniosek taki powinien był zostać podpisany przez oboje współwłaścicieli. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie; p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi uznał, iż skarga jest niezasadna. Przedmiot toczącego się postępowania dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] września 1963 r. Celem powyższego postępowania nie jest więc ponowne merytoryczne rozpoznanie spraw, ale weryfikacja wydanej uprzednio decyzji pod kątem ewentualnego zaistnienia przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a dających podstawę do stwierdzenia nieważności kontrolowanego aktu. W ocenie strony skarżącej decyzja z dnia [...] września 1963 r. obarczona jest kwalifikowaną wadą prawna, albowiem została wydana z naruszeniem art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli nieruchomości i ich rodzin ( DZ. U. z 1962 r., Nr 38, poz. 166), gdyż wniosek, o którym mowa w tym przepisie został podpisany jedynie przez K. K., a podpisu takiego na tym dokumencie nie złożyła druga ze współwłaścicielek nieruchomości to jest jego żona R. K. Zdaniem skarżących nie mają przy tym znaczenia wpisy dokonane w księgach wieczystych co do prawa własności, albowiem rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroniła wyłącznie nabywcę nieruchomości i wywierała skutki, ale wyłącznie w sferze prawa cywilnego. Podkreślić należy, iż organ w swoich rozważaniach nie powoływał się na instytucje rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych lecz na domniemanie prawa jawnego wpisanego do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawny. Słusznie Minister zauważył, .że z wszystkich dokumentów dołączonych do akt sprawy wynika, iż właścicielem nieruchomości był jedynie K. K. Potwierdzają to dołączone do akt sprawy: wypis z rejestru gruntów, Akt Nadania Ziemi z [...] kwietnia 1959 r. i postanowienie Sądu Powiatowego dla [...] z dnia [...] grudnia 1963 r. o dokonaniu wpisu do księgi wieczystej Kw. [...] z którego wynika, że jako właściciel działek nr [...], [...], [...], [...] i [...] o powierzchni 8,10 ha wpisany był K. K. Najistotniejsze znacznie dla oceny legalności wydania zaskarżonej decyzji ma właśnie powyższy dokument i wywody prawne dokonane w jego oparciu przez organ. Zasadnie bowiem Minister stwierdził, iż zgodnie z obowiązującym w dacie wydania decyzji będącej przedmiotem weryfikacji w trybie nadzwyczajnym, art. 18 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe ( DZ. U. Nr 16, poz. 94 z 1964 r.), domniemywa się, iż prawo jawne wpisane do księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to wiązało więc dopóki nie zostało obalone. Zauważyć należy, że zapis art. 18 § 1 prawa rzeczowego odpowiada treści obecnie obowiązującego art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece ( DZ. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.). W pełni należy podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. ( sygn. akt 238/98, LEX nr 47173), iż " zasada wyrażona w art. 3 ustawy 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów współwłasności w tychże księgach". W związku z powyższym organ administracji związany był treścią wpisu do księgi wieczystej zgodnie, z którym właścicielem nieruchomości był jedynie K. K. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej nie zmienia tego fakt, iż R. K. pozostawała w związku małżeńskim z K. K. od 1942 r., a Akt Nadania ziemi został wydany w 1959 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela w pełni zapatrywanie prawne przedstawione przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 września 1961 r. (I CR 962/60, OSNC 1963/1/18), iż "domniemania określonego w art. 18 § 1 prawa rzeczowego nie może podważyć okoliczność, że osoba wpisana do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości pozostaje w związku małżeńskim. Jeżeli prawo własności nieruchomości, stanowiącej przedmiot majątku wspólnego małżonków, jest wpisane do księgi wieczystej jako należące wyłącznie do jednego z nich, zaniedbanie przez współwłaściciela usunięcia niezgodności między stanem jawnym z księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym naraża go na to, że nieruchomość, której jest on współwłaścicielem, będzie traktowana w obrocie jako wyłączna własność drugiego małżonka." Powyższe okoliczności przesądzają o trafności rozstrzygnięcia dokonanego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawartego w zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, iż decyzja z dnia [...] września 1963 r. nie jest obciążona wadą kwalifikowaną w postaci rażącego naruszenia prawa, które winno skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Zasadnie organ uznał na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, iż nie było podstaw do twierdzenia, iż R. K. jest współwłaścicielką nieruchomości, a wniosek złożony w trybie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych powinien być również przez nią podpisany Mając na względzie powyższe rozważania skarga została oddalona w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( DZ. U. z 2012 poz. 270 test jednolity).