II SA/Gl 370/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.),, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasadza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę 357,00 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] roku nr [...] orzekł, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 roku, nr 139, poz. 993 ze zm., dalej powoływana jako "ustawa o ewidencji") o wymeldowaniu M.T. z pobytu stałego w S. przy ul. [...]. Organ podał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek z dnia [...] roku złożony przez M.A. działającą jako pełnomocnik właścicielki przedmiotowego lokalu – K.L-T. Właścicielem spornego lokalu na mocy aktu notarialnego z dnia [...] roku (s. 22 akt administracyjnych) został A.A., który w dniu [...] roku podtrzymał wniosek o wymeldowanie M.T.. Zdaniem organu odwołującego przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe (przesłuchanie stron, świadka – syna M.T., oględziny lokalu) wykazało, że M.T. (ojciec, wymeldowany omawianą decyzją) nie zamieszkuje w spornym lokalu, koncentruje swoje sprawy życiowe poza nim. Przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu stałego przez M.T. jest brak dowodów podjęcia skutecznych działań prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu w postaci wniosku o przywrócenie naruszonego posiadania bądź o utrudnianiu korzystania z tego lokalu. W odwołaniu od powyższej decyzji M.T. wnosił o jej uchylenie i orzeczenie o odmowie wymeldowania lub o jej uchyleniu i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zdaniem odwołującego się organ I instancji naruszył art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji przez błąd w ustaleniach faktycznych, a także wykładnie tego przepisu. Nie opuścił on bowiem dobrowolnie i trwale spornego lokalu, opuszczenie było czasowe i uzasadnione złym stanem zdrowia i towarzyszył mu zamiar niezwłocznego powrotu do lokalu po odzyskaniu sprawności. Potwierdza to pozostawienie w lokalu swoich rzeczy. Nadto odwołujący się wielokrotnie podejmował próby wejścia do lokalu oraz wytoczył A.A. powództwo o wydanie lokalu. Zdaniem odwołującego się organ orzekający naruszył art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przez brak zaniechania postępowania w sprawie o wymeldowanie, w sytuacji gdy przed Sądem Rejonowym w S. toczy się z jego powództwa sprawa przeciwko A.A. o wydanie spornego lokalu mieszkalnego, której wynik może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy o wymeldowanie. Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Stwierdził, że z akt sprawy wynika, że M.T. opuścił przedmiotowy lokal z powodu złego stanu zdrowia, a po wszczęciu postępowania o wymeldowanie miał do niego utrudniony dostęp. Aktualnie lokal ten stanowi jedynie miejsce zameldowania na pobyt stały odwołującego się, bowiem A.A. posiadający tytuł prawny do lokalu nie wyraża zgody na powrót i zamieszkanie w lokalu odwołującego się. Organ przyznał, że odwołujący się po wszczęciu postępowania o wymeldowanie podjął kroki prawne, wnosząc pozew o wydanie lokalu mieszkalnego, który został uzupełniony "o żądanie przywrócenia naruszonego posiadania". Postępowanie w sprawie nie zostało jednak zakończone, a więc organ był uprawniony do orzekania w sprawie wymeldowania. W tej ostatniej kwestii organ odwoławczy powołał się na poglądy zawarte w wyroku: IV SA/Wa 506/05 z dnia 10 sierpnia 2005 roku. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał także na przyczyny wydania decyzji ostatecznej mimo toczącego się postępowania przed sądem powszechnym. Odwołując się do argumentacji zawartej w wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 roku sygn. akt: SA/Wa 520/05 stwierdził, że żaden przepis prawa nie uzależnia wydania decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia równolegle toczącego się postępowania posesoryjnego w sądzie powszechnym. Utrzymując decyzję organu I instancji w mocy organ odwoławczy podkreślił ustalenia faktyczne i kwalifikacje prawne dokonane przez ten organ. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.T. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarzucił, że decyzja ostateczna została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności, bowiem opuszczenie przez niego lokalu przy ul. [...] nie cechowała dobrowolność, ani nie towarzyszył mu zamiar trwałego opuszczenia lokalu. Podniósł naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przez zaniechanie zawieszenia postępowania mimo toczącego się postępowania przed sądem powszechnym, którego wynik może mieć prejudycjalne znaczenie dla niniejszej sprawy a nadto wskazał na naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. i wniósł o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę postulował jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem – zdaniem składu orzekającego – zaskarżona decyzja została wydana przed wszechstronnym zgromadzeniem materiału dowodowego, rozważeniem jego całokształtu i dokonaniem właściwej oceny, co stanowi o naruszeniu art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i pozbawia Sąd możliwości oceny legalności tej decyzji. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Stosownie do tego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W sprawie jest poza sporem, że skarżący nie mieszka (przebywa) w lokalu z którego został wymeldowany (od [...] według wniosku, od [...] według świadka S.T. syna skarżącego). Spornym natomiast jest charakter wyprowadzenia się skarżącego, a w związku z tym spełnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy w postaci opuszczenia lokalu. W orzecznictwie sądowym, zarówno przed jak i po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku (sygn. akt 20/01), prezentowane jest jednolite stanowisko, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Należy w tym miejscu podkreślić, że przebywanie w innym lokalu bez wymeldowania, nie stanowi tej przesłanki, chyba że towarzyszą temu inne okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z tym nowym miejscem (por. wyrok NSA z 10 lutego 1989 r., Sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA1989/2/72). Przesłanki tej zdaniem Sądu – nie spełnia także (przy braku innych dowodów) opuszczenie lokalu spowodowane złym stanem zdrowia pociągającym konieczność sprawowania opieki przez osoby trzecie, co nie mogło być zapewnione w miejscu zameldowania. Inaczej mówiąc, w celu ustalenia przesłanki "opuszczenia" lokalu należy zawsze badać zamiar strony (wolę wewnętrzną), który powinien być związany z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Przez termin "zamiar", należy przy tym rozumieć wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. W niniejszej sprawie skarżący twierdzi, że opuścił dotychczasowe miejsce pobytu we [...] i zamieszkał u syna z uwagi na niemożność świadczenia na jego rzecz koniecznej osobistej opieki przez żonę (poprzednią właścicielkę spornego lokalu), a opuszczenie to nie było trwałe, a jedynie na okres niezbędny związany ze stanem zdrowia. Organy prowadząc w niniejszej sprawie postępowanie nie ustaliły jednak ani daty opuszczenia przez skarżącego lokalu ani przyczyn tego opuszczenia. Nie ustalono także zorganizowania przez skarżącego nowego miejsca pobytu, ewentualnego zabrania ze sobą przez skarżącego do tego nowego miejsca pobytu rzeczy osobistych, prób podejmowanych przez skarżącego (jeszcze w okresie życia żony) powrotu do lokalu. Zdaniem składu orzekającego w oparciu o zeznania sąsiadów istnieje możliwość ustalenia daty opuszczenia przez skarżącego lokalu i charakteru tego opuszczenia. Chodzi tu w szczególności o ustalenie, czy opuszczenie lokalu było związane ze stanem zdrowia skarżącego czy tez wywołały je inne okoliczności. Fakt stanu zdrowia skarżącego związany z wymogiem sprawowania opieki przez osoby trzecie, może być także ustalony w drodze wywiadów w jednostkach służby zdrowia w miejscu dotychczasowego stałego zameldowania skarżącego. Wydaje się także niezbędne ustalenie gdzie znajdują się rzeczy osobiste skarżącego w stosunku do których twierdzi on, że pozostawił je w miejscu zameldowania. W trakcie oględzin nie stwierdzono bowiem pozostawienia w mieszkaniu żadnych rzeczy, jednakże kwestia ta nie została w żaden sposób wyjaśniona z obecnym na tej czynności skarżącym. Również w tym zakresie oprócz dokładnego przesłuchania skarżącego niezbędny jest dowód z zeznań świadków (sąsiadów), jak i osób (syna u którego skarżący zamieszkiwał) z "nowego miejsca zamieszkania" skarżącego. Wyjaśnienia wymaga także okoliczność zorganizowania przez skarżącego miejsca swojego "nowego" pobytu (lokal, urządzenia, rzeczy osobiste). Dopiero tak uzupełnione postępowanie dowodowe da organowi możliwość oceny czy skarżący w sposób trwały opuścił dotychczasowe miejsce pobytu. Jeżeli bowiem w następstwie tego postępowania organ ustali, że opuszczenie to wiązało się jedynie z koniecznością świadczenia czasowego niezbędnej opieki nad skarżącym, nie będzie można mu przypisać zamiaru trwałego opuszczenia lokalu. Sąd podziela twierdzenie organów, że w obecnym stanie prawnym ewidencja ludności służy odzwierciedleniu stanu faktycznego i dostarcza informacji o rzeczywistym miejscu pobytu obywateli. Nie oznacza to jednak, że organy są uprawnione do wydania decyzji, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji przed ustaleniem przesłanek podjęcia decyzji o wymeldowaniu. Niezasadny jest natomiast zarzut skargi naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 przez organy orzekające poprzez zaniechanie zawieszenia postępowania w sprawie o wymeldowanie, w sytuacji gdy przed Sądem Rejonowym w S. toczy się sprawa z powództwa skarżącego, której wynik może mieć znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku z dnia 10 sierpnia 2005 roku, sygn. akt SA/Wa 506/05, iż brak jest podstaw do uznania, iż toczący się proces o naruszenie posiadania uniemożliwia wydanie decyzji o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji (...) i że stanowi on zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Żaden bowiem przepis prawa nie uzależnia wydania decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia równolegle toczącego się postępowania posesoryjnego w sądzie powszechnym. Natomiast obowiązkiem organu jest rozważenie orzeczenia posesoryjnego wtedy, gdy zostało ono wydane przed rozstrzygnięciem sprawy o wymeldowanie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c w związku z art. 135, 152 i 200 oraz 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. Wskazania co do ponownego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia. mw