I OSK 2134/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 376/12 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy finansowej uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 8 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 376/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy finansowej. W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy. Podaniem z dnia 2 grudnia 2011 r. P. M. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. o przyznanie mu pomocy finansowej na pokrycie wydatków na leki i opał oraz innych należnych świadczeń. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Burmistrz Gminy I., działający przez upoważnionego Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, odmówił udzielenia P. M. żądanej pomocy finansowej, przyjmując za podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 104 § 1 K.p.a., art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. Nr 175 z 2009 r. poz. 1362 ze zm. – dalej: u.p.s.) oraz § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138). W ocenie organu wnioskodawca nie współdziałał z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej, czym naruszył przepisy art. 4 u.p.s. W dniach 8 i 14 grudnia pracownik socjalny chciał przeprowadzić z nim wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania, jednak nie zastał go w mieszkaniu. Pismem z dnia 20 grudnia 2011 r. poinformowano więc wnioskodawcę, że bez przeprowadzenia wywiadu nie będzie mogła zostać wydana decyzja w sprawie, pouczono go również o skutkach powtarzalności takiego stanu. Natomiast dnia 27 grudnia obecny w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej P. M. miał oświadczyć, że nie wpuści do mieszkania pracownika socjalnego, o ile ten wcześniej nie uzgodni z nim terminu przeprowadzenia takiego wywiadu. Podał też, że w domu przebywa w godzinach od 17 do 6. Wobec tego w ocenie organu I instancji zachodziła podstawa do odmowy przyznania żądanej przez niego pomocy na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. Po rozpatrzeniu odwołania P. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W podstawie prawnej SKO wskazało na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 11 ust. 2 w związku z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 u.p.s. oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W motywach rozstrzygnięcia SKO podkreśliło, że zgodnie z art. 106 ust. 1 u.p.s. decyzję w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, na podstawie którego ustala się sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osób i rodzin potrzebujących, na zasadach określonych w powołanym rozporządzeniu. Natomiast zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Na podstawie wyników wywiadu dokonuje się z kolei analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny. Kolegium zwróciło ponadto uwagę, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Podmioty te obowiązane są jednak współdziałać w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a brak współdziałania z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. Na podstawie dostępnego materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że niemożliwe było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a P. M. z powodów tylko jemu wiadomych nie spełnił ciążącego na nim obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym, co z kolei wyczerpało przesłankę z art. 11 ust. 2 u.p.s. Podkreślono też, że za miesiąc listopad 2011 r. stronie wypłacona została renta z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 364,09 zł. Jest on ponadto właścicielem gruntu o powierzchni 0,8700 ha (0,4055 ha przeliczeniowego), co w ocenie organu odwoławczego oznacza, że dysponuje własnym stałym dochodem. Z decyzją SKO w K. nie zgodził się P. M.. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, nie określając żądnego kierunku kontroli, podkreślił że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Nie pobiera już renty i nie posiada żadnego innego źródła dochodu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalając skargę P. M., wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 8 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 376/12, stwierdził, że podstawę materialnoprawną poddanych kontroli decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Celem tej instytucji jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma ona zarazem wspierać potrzebujących w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W art. 4 u.p.s. ustawodawca postanowił jednak, że osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Należy przez to niewątpliwie rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym dla osiągnięcia celu pomocy społecznej, a przez to i realizację określonych obowiązków. Osoba korzystająca z pomocy społecznej jest zobowiązana do współdziałania z organem pomocy społecznej, nie może stawiać temu organowi (świadczeniodawcy) warunków, na jakich powinien udzielić mu pomocy lub realizować inne prawnie ciążące na nim obowiązki. Rolą organu pomocy społecznej jest natomiast realizacja ustawowo określonych zadań. Zasadniczo świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, a prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej uzależnione jest od wysokości uzyskiwanych przez zainteresowanego miesięcznych dochodów. Zgodnie z art. 106 ust. 1 i 4 u.p.s. przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. Wywiad przeprowadzany przez pracownika socjalnego ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób potrzebujących. Pozwala również na ocenę, czy środki pomocy społecznej lub własne środki nie są marnotrawione, niszczone lub wykorzystywane niezgodnie z przeznaczeniem, jak też czy nie ma miejsca dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby, która dawałaby podstawę do przyjęcia, że osoba ta jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Szczegółowe zasady przeprowadzania wywiadu określają przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138). Zgodnie z jego § 2 ust. 3 wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub jej pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Z powołanych przepisów wynika znaczenie i waga rodzinnego wywiadu środowiskowego jako zasadniczego środka dowodowego w sprawach pomocy społecznej. Jednostki pomocy społecznej będące organami administracji publicznej urzędują w określonych godzinach, stąd wywiad przeprowadza się w godzinach pracy ośrodka. Inna godzina, wykraczająca poza ten zasadniczy czas wymaga zgody kierownika danej jednostki, musi więc być podyktowana nadzwyczajnymi okolicznościami. Z akt sprawy oraz stanowiska skarżącego nie wynika, aby zaistniały one w jego przypadku. Pracownik socjalny podejmował starania dla ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu i informował wnioskodawcę o możliwych terminach, a także skutkach braku współdziałania ze strony wnioskodawcy. Skarżący natomiast zakomunikował pracownikowi, że wpuści go do domu po uprzednim uzgodnieniu z nim terminu wizyty, i że może ona zostać wyznaczona tylko w godzinach od 17 do 6. Nie wyjaśnił przy tym przyczyny uniemożliwiającej mu obecność w miejscu zamieszkania w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej, tj. od 7 do 15, co umożliwiłoby pracownikowi socjalnemu ocenę tej sytuacji i ewentualne wnioskowanie do kierownika jednostki o zgodę na przeprowadzenie wywiadu w innym terminie. Postawa skarżącego wskazuje, że nie dążył on do jak najszybszego wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a starał się uniemożliwić lub znacznie utrudnić pracownikowi socjalnemu wykonanie określonych w u.p.s. obowiązków w zakresie ustalenia sytuacji faktycznej wnioskodawcy. Taka ocena sytuacji uprawniała organy do odmowy przyznania mu żądanego świadczenia pieniężnego. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W okolicznościach sprawy zaistniały przesłanki do jego zastosowania, a kontrolowane decyzje zawierają w tym względzie należyte uzasadnienie, znajdujące potwierdzenie z zgromadzonym materiale dowodowym. Skoro więc wydanie decyzji w sprawie pomocy społecznej ustawodawca uzależnił od przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.), to niemożliwość jego przeprowadzenia z powodów leżących po stronie wnioskodawcy dawały podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Z tych względów, skarga jako bezzasadna, na podstawie art. 151 p.p.s.a. została oddalona. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 376/12, wniósł P. M., reprezentowany przez adwokata. Zaskarżając wyrok w całości wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego: 1. art. 106 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej przez jego niezastosowanie i wydanie decyzji odmownej w przedmiocie przyznania świadczeń socjalnych bez uprzedniego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, mimo iż istniały ku temu możliwości, 2. § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138) przez jego niezastosowanie i uznanie, iż wnioskodawca nie współdziałał z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wydając zaskarżony wyrok, Sąd nie wziął pod uwagę całości okoliczności sprawy. Mając na uwadze § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Po poinformowaniu skarżącego o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pismem z dnia 20 grudnia 2011 r., bezzwłocznie udał się on do siedziby Ośrodka Pomocy Społecznej, aby wyjaśnić zaistniałą sytuację, a tym samym prosić o przeprowadzenie wywiadu w konkretnie oznaczonym dniu oraz godzinie. Prośba skarżącego nie przyniosła jednak oczekiwanego skutku i mimo oczekiwania na pracownika socjalnego, nie zjawił się on więcej u skarżącego. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, leczy się z powodu licznych schorzeń, m. in. z powodu problemów z kręgosłupem, padaczki oraz schorzenia pourazowego prawej półkuli mózgu. Ma ponadto wszczepioną endoprotezę biodra. Cały czas pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów. Z powodu tych schorzeń, jak również konieczności dopilnowania różnych spraw życia codziennego, P. M. często przebywa poza domem. W tym czasie udaje się m. in. do przychodni lekarskiej, na pocztę, do sklepu, czy też apteki. Z uwagi na to, że skarżący nie posiada samochodu, a odległość jego miejsca zamieszkania od placówek publicznych jest spora, często jedno takie wyjście z domu zajmuje mu nawet kilka godzin. Skarżący nie był świadomy faktu, iż spotkanie z pracownikiem socjalnym było jego obowiązkiem w sytuacji ubiegania się o pomoc finansową. P. M. dowiedziawszy się, iż jest to niezbędny warunek przyznania mu pomocy, niezwłocznie udał się do ośrodka, by przedstawić sytuację, w której się obecnie znajduje. W przedmiotowej sytuacji nie może więc być mowy, że nie wykazał on chęci współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania jego trudnej sytuacji życiowej. Sąd I instancji nie wziął pod uwagę, że w stanie zdrowia skarżącego, nie jest on w stanie wszystkiego zaplanować (w szczególności z uwagi na schorzenia prawej półkuli mózgu) – nawet z pozoru banalna wizyta pracownika opieki społecznej jest dla niego wyzwaniem. W tej sytuacji, jedynym prawidłowym rozstrzygnięciem urzędu w sprawie powinno być - o co skarżący prosił – wcześniejsze uzgodnienie terminu wizyty ze skarżącym podczas jego pobytu w Ośrodku Pomocy Społecznej. To pozwoliłoby zarówno skarżącemu, jak też i pracownikom socjalnym na bezproblemowe przeprowadzenie wywiadu, a równocześnie dawałoby gwarancję, iż P. M. będzie w domu. Z niewiadomych przyczyn, ta prosta czynność nie została dokonana. Sąd I instancji błędnie ocenił ponadto, iż brak współdziałania skarżącego był celowy. Takie stanowisko nie jest niczym uzasadnione, gdyż po otrzymaniu pisma z ośrodka pomocy społecznej, skarżący sam zgłosił się do urzędu celem wyjaśnienia sprawy. Nie można też pominąć faktu, iż skarżący jest długoletnim beneficjentem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I., w związku z czym wszystkie niezbędne informacje oraz dokumenty dotyczące P. M. znajdują się w posiadaniu ośrodka. Stan rodzinny i majątkowy skarżącego jest Gminie zatem dobrze znany, a sytuacja bytowa skarżącego od wielu lat nie ulega zmianie, wobec czego rozstrzygnięcie sprawy nie powinno przysparzać żadnych trudności przy wykazaniu się dobrą wolą ze strony urzędu. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została udzielona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Przedmiot postępowania w niniejszej sprawie stanowiło żądanie P. M. przyznania mu zasiłku celowego na pokrycie wydatków na leki i opał oraz innych świadczeń z pomocy społecznej. Powołany w podstawie skargi kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) wskazuje między innymi na naruszenie art. 106 ust. 1 i 4 u.p.s. poprzez wydanie decyzji odmownej w przedmiocie przyznania świadczenia socjalnego, bez uprzedniego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. "Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego." Wywiad środowiskowy jest więc szczególnym rodzajem dowodu, przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej. Składa się on na postępowanie wyjaśniające, poprzedzające rozstrzygnięcie każdej sprawy dotyczącej świadczeń z pomocy społecznej, z wyjątkami, o jakich była mowa w powołanym przepisie, które jednak nie odnoszą się do niniejszej sprawy. W myśl art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia. Rola wywiadu środowiskowego w sprawach pomocowych jest zatem niezwykle ważna. Jest on bowiem swoistym trybem postępowania dowodowego, sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego ustawodawca zdecydował, że odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej może nastąpić dopiero po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Odstępstwo od tej ogólnej normy wynikającej z art. 106 ust. 4 u.p.s. – przyznanie lub odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej może nastąpić tylko po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego – ustawodawca przewidział jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca, wbrew dyspozycji zawartej w art. 4 u.p.s., nie współdziała z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Taki brak współdziałania, stosownie do art. 11 ust. 2 u.p.s., może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, nawet bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jeżeli uniemożliwia ustalenie istotnych dla przyznania świadczenia okoliczności faktycznych. W szczególności, jeśli organ pomocy społecznej nie dysponuje aktualnym wywiadem, odzwierciedlającym aktualną sytuację świadczeniobiorcy (zob. art. 107 ust. 4 u.p.s.). Sąd I instancji oddalając skargę zaakceptował stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. o braku współdziałania P. M. z organem pomocy społecznej. Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powołał się między innymi na to, że pracownik socjalny podejmował starania dla ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i informował wnioskodawcę o możliwych terminach przeprowadzenia takiego wywiadu (str. 4 uzasadnienia wyroku, ostatni akapit). Sąd nie wskazał jednak żadnych dowodów potwierdzających takie ustalenia. Wcześniej bowiem organ I instancji w swojej decyzji wskazał jedynie, że w dniach 8 i 14 grudnia 2011 r. pracownik socjalny nie zastał P. M. w domu, wobec czego w dniu 20 grudnia 2011 r. wystosował do wnioskodawcy pismo informujące, że bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie będzie mogła zostać wydana decyzja w sprawie i pouczające o skutkach powtarzalności takiego stanu rzeczy. W aktach sprawy znajduje się wprawdzie notatka pracownika socjalnego z dnia 15 grudnia 2011 r., z której wynika, że w dniu 7 grudnia 2011 r. doszło do uzgodnienia wizyty pracownika socjalnego w domu wnioskodawcy w dniu 8 grudnia 2011 r., lecz treść kolejnej notatki z dnia 27 grudnia 2011 r., sporządzonej na okoliczność wizyty P. M. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w I., nie potwierdza faktu uprzedniego ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Termin taki nie został ustalony również w dniu 27 grudnia 2011 r. W takiej sytuacji nie można uznać, że P. M. odmówił współdziałania z organem pomocy społecznej. Skoro zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138), wywiad przeprowadza się w terminie 14 dni od powzięcia wiadomości o konieczności jego przeprowadzenia, a ust. 3 tego przepisu wskazuje, że ma się to odbyć w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, to trudno przyjąć, aby wnioskodawca przez dwa tygodnie ma oczekiwać w domu na wizytę pracownika socjalnego. Termin przeprowadzenia wywiadu musi być więc wcześniej ustalony z wnioskodawcą, a przynajmniej musi być podjęta próba ustalenia takiego terminu. Sąd I instancji uznając, że pracownik socjalny podejmował starania dla ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i informował wnioskodawcę o możliwych terminach, nie wskazał żadnych okoliczności potwierdzających takie ustalenia. Jeśli więc w okolicznościach tej sprawy nie można potwierdzić odstępstwa od reguły określonej w art. 106 ust. 4 u.p.s., to wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego odbyło się z naruszeniem wskazanego przepisu. W tym zakresie więc skargę kasacyjną należy uznać za zasadną. Za zasadny należy uznać również zarzut naruszenia § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, określającego miejsce i możliwy czas przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, skoro do uzgodnienia daty przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania wnioskodawcy świadczenia z pomocy społecznej nie doszło. Ten ostatni przepis, odmiennie niż określono to w zarzutach skargi kasacyjnej, ma charakter procesowy. Wpływ jego naruszenia na wynik sprawy został jednak w skardze kasacyjnej wykazany, jako niezasadność uznania braku współdziałania skarżącego z organami pomocy społecznej w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Obydwa zarzuty kasacyjne pozostają jednak ze sobą w nierozerwalnym związku, stąd też, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji wyroku.