I OZ 872/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II SAB/Gd 27/12 o oddaleniu wniosku B. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi B. J. na bezczynność Prokuratora Rejonowego w S. w sprawie udzielenia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II SAB/Gd 27/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek B. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż z powodu samowoli budowlanej znalazła się w trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej, a także musiała opuścić dom. Nadto stwierdziła, że przez przestępstwa samowoli budowlanych w S. i Kończewie oraz niszczenie środowiska utraciła możliwość czerpania pożytków z własnych nieruchomości, które przekazała nieodpłatnie na cele statutowe Fundacji – ochronę zabytków i środowiska z nadzieją ich uratowania dla publicznego użytku. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy wskazując, że nie wykazała ona okoliczności uzasadniających jego przyznanie. B. J. wniosła sprzeciw od wydanego postanowienia, domagając się uwzględnienia jej wniosku. Skarżąca stwierdziła, że odmawiając jej przyznania prawa pomocy, nie kierowano się kryteriami dochodów ani udokumentowanym rzeczywistym brakiem środków finansowych na opłacenie pomocy prawnej tylko przedmiotem postępowania. Wskazała, że w tym samym czasie uzyskała w tutejszym Sądzie pomoc prawną w oparciu o tej samej treści wnioski i te same dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy uznał, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Sąd stwierdził, iż skarżąca składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winna wykazać, że znajduje się w sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach dotyczących przyznania prawa pomocy. Tym samym, to na skarżącej spoczywał ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy i wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd podniósł, iż skarżąca dwukrotnie była wzywana do złożenia dodatkowych wyjaśnień, bowiem te wskazane we wniosku okazały się niewystarczające do pozytywnego rozpoznania wniosku. Pomimo wezwań Sądu skarżąca nie nadesłała wszystkich dokumentów, jak również nie złożyła wymaganego oświadczenia, które to pozwoliłyby na wyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących jej aktualnej sytuacji finansowej. Skarżąca powołała się na okoliczności, których istnienia w żaden sposób nie udowodniła. Przede wszystkim zaś nie wiadomo jakie koszty utrzymania skarżąca ponosi. Od tego zaś zależy ocena czy skarżąca nie jest w stanie ponieść w ogóle jakichkolwiek kosztów postępowania czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, czy wreszcie nie zachodzą żadne przeszkody w ich poniesieniu. Sąd wskazał, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła B. J. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym i prawidłowo doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącą sytuacja materialna uniemożliwia ocenę, czy istnieją podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy. Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy stwierdzić, że działanie Sądu I instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącej. W niniejszej sprawie skarżąca, wezwana zarządzeniami z dnia 8 maja 2012 r. oraz 10 sierpnia 2012 r. - do nadesłania stosownych dokumentów źródłowych poświadczających jej majątek, dochody oraz koszty utrzymania - przedstawiła swoją sytuację finansową w sposób niekompletny, kwestionując zasadność skierowanych do niej wezwań do nadesłania dokumentów i dodatkowych oświadczeń, co powoduje, że jej oświadczenie jest niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Należy wskazać, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak należy wskazać, iż zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.