II SA/Rz 395/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik /spr./ NSA Małgorzata Wolska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...]. Przedmiotem skargi A.B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej "SKO" lub "Kolegium") w [..] z dnia [..] stycznia 2012 r. nr SKO-[..], którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta [..] z dnia [..] listopada 2011 r. nr [..] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika, że po rozpoznaniu wniosku A.B. z dnia 14 października 2011 r. decyzją z dnia [..] listopada 2011 r. Prezydent Miasta [..] odmówił wnioskodawcy przyznania żądanego świadczenia w związku z opieką nad urodzonym dnia [..] września 2006 r. synem P.B. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano przepisy art. 17 ust. 1, 3, 4, 5 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 24 ust. 1, 2 i 3, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., dalej "u.ś.r."), § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) w zw. z § 1 pkt 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 129 poz. 1058), art. 6 ust. 2a i 2b, art. 16 ust. 6b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), art. 79, art. 242 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.) oraz art. 107 i art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej "k.p.a."). Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca pomaga żonie w opiece nad trójką niepełnosprawnych dzieci: F., P. i P., którzy wymagają stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednak z informacji uzyskanych z Ośrodka Pomocy Społecznej w [..] wynikało, że żona wnioskodawcy – R.B. - pobiera tam świadczenia rodzinne na dzieci, w tym świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem P. Powołując treść przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Prezydent Miasta [..] przedstawił krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego oraz warunki, jakie należy spełniać, aby je otrzymać. Jednak mając na względzie przepis art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. nie mógł uwzględnić zgłoszonego żądania, ponieważ wynika z niego, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do zasiłku rodzinnego, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną. Po rozpatrzeniu odwołania A.B. SKO w [..] decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 4 u.ś.r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne organu I instancji, a mianowicie, że rodzina składa się z 5 osób, w tym 3 niepełnosprawnych dzieci., oraz że R.B. pobiera z Ośrodka Pomocy Społecznej w [..] świadczenia rodzinne, w tym świadczenie pielęgnacyjne. Powołując się na treść przepisów art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 4 u.ś.r. Kolegium stwierdziło, że brak było podstaw do uwzględniania żądania, ponieważ małżonka wnioskodawcy pobiera już świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ich synem P. Z decyzją Kolegium nie zgodził się A.B. wnosząc skargę sądowoadministracyjną. Zaskarżonej decyzji zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego służy tylko jednemu z rodziców w sytuacji, gdy oboje są zmuszeni zrezygnować z zatrudnienia lub innej sprawy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad trojgiem małoletnich niepełnosprawnych dzieci. Skarżący zarzucił ponadto naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 108, 7 i 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie rozpatrzenia całości materiału dowodowego i nie ustaliły sytuacji majątkowej rodziny oraz stanu zdrowia dzieci. Zaproponowaną przez organy wykładnię przepisów u.ś.r. uznał za naruszającą konstytucyjną zasadę równości, co ma znajdować potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., 18 lipca 2008 r. i 22 lipca 2008 r. Podkreślił ponownie trudną sytuację materialną rodziny, która utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń rodzinnych wynoszących 1572 zł miesięcznie. Oboje z żoną zostali zmuszeni zrezygnować z zatrudnienia, ponieważ wymagała tego konieczność sprawowania opieki nad trójką niepełnosprawnych dzieci, której nie podołałaby wyłącznie żona. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [..] odmówił im bowiem przyznania świadczenia w postaci usług opiekuńczych dla dzieci. Na tej podstawie domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem P. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] wniosło o jej oddalenie, przedstawiając argumentację jak w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy. Skarga A.B. zasługuje na uwzględnienie z przyczyn w niej wskazanych. Zgodzić należy się z treścią skargi i zarzutami w niej sformułowanymi. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny ustalony w postępowaniu administracyjnym nie budzi wątpliwości. W ocenie Sądu może stanowić faktyczną podstawę wyrokowania. Skarżący trafnie wskazuje, że poprawnie ustalony stan faktyczny sprawy, a więc sytuacja rodzinna skarżącego, jej źródła dochodów i stan zdrowotny dzieci nie zostały przez organy obu instancji wszechstronnie rozpatrzone. To doprowadziło do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i art. 77 w związku z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Wskazane naruszenia mogły mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziły do wadliwego zastosowania przepisów prawa materialnego, a więc wydania decyzji niezgodnej z prawem. Jednak w sprawie główny zarzut musi być skierowany pod adresem przepisów materialnych. W ocenie Sądu, wadliwa ocena materiału dowodowego wiąże się z niewłaściwą wykładnią art. 17 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. Art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy wskazuje podmioty uprawnione do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Tymi podmiotami są matka albo ojciec, jeżeli rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia albo pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem w warunkach wskazanych w tym przepisie. Posłużenie się przez ustawę zwrotem "albo", a więc alternatywy rozłącznej ma znaczenie w kontekście wykładni ust. 5 pkt 1a i 4 tego przepisu. Przyjęte ujęcie językowe wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane matce albo ojcu, zawsze tylko tej osobie, która sprawuje opiekę i tylko pod warunkiem, że drugie z rodziców nie ma ustalonego świadczenia z tytułu opieki nad tym samym dzieckiem. Zdaniem Sądu, tylko ten sposób wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 5 pkt 4 u.ś.r. może być zgodny z wartościami konstytucyjnymi, zwłaszcza z równym traktowaniem rodziców co do ich praw i obowiązków w stosunku do własnych dzieci. Zatem każde z rodziców może uzyskać świadczenie rodzinne, o ile sprawuje opiekę nad innym dzieckiem. Taki wniosek jest logiczny, zwłaszcza w tych sytuacjach, gdy rodzice nie tworzą związku małżeńskiego (np. po rozwodzie), a opiekują się dziećmi spełniającymi warunki określone w ustawie. Tym bardziej tak należy interpretować ten przepis w kontekście konstytucyjnej zasady ochrony rodziny i małżeństwa. Na kanwie poczynionych uwag stwierdzić należy, że matka albo ojciec nie mogą uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego na mocy art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., jeżeli już mają takie świadczenie ustalone, przy czym nie ma znaczenia w związku z opieką nad kim to świadczenie przysługuje. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie ma ustalonego świadczenia pielęgnacyjnego, zatem przyjęcie, że jest do niego nieuprawniony narusza art. 17 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Przyjmując takie stanowisko Sąd stwierdza, że wychodzi ono z założenia, że art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. będący podstawą odmowy nie spełnia standardu konstytucyjnego. Wskazana w tym przepisie reguła, że świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do zasiłku rodzinnego, o którym stanowi art. 10 u.ś.r. albo świadczenie pielęgnacyjne na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną narusza Konstytucję RP. Zdaniem Sądu wprowadzenie takiej przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje w sprzeczności z istotą tej formy pomocy rodzinie, w konsekwencji z art. 2 u.ś.r. oraz art. 2, art. 18 i art. 32 Konstytucji RP. Wskazać należy, że rodzice mają równe prawo do wychowywania dzieci i opieki nad nimi. Konsekwencją tak określonego prawa musi być równe traktowanie obojga rodziców w zakresie przysługujących im uprawnień. Istnienie takiej samej sytuacji faktycznej musi prowadzić do takiego samego traktowania przez przepisy prawa, zatem w realiach rozpoznawanej sprawy skarżący jako ojciec niepełnosprawnego dziecka nie może być pozbawiony możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego tytułu, że żona ma przyznane takie świadczenie ze względu na opiekę nad innym dzieckiem, jeżeli skarżący sprawuje opiekę nad dzieckiem spełniającym warunki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tym bardziej stanowisko takie jest zasadne, że przyjęty przez organy sposób wykładni art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. prowadziłby do wniosków niemożliwych do akceptacji, dawałby podstawę do przyznania skarżącemu świadczenia w sytuacji, gdy sprawowałby opiekę nad dzieckiem i nie pozostawałby w związku małżeńskim, zatem prawo stawiałoby w lepszej sytuacji osoby znajdujące się poza małżeństwem, co byłoby sprzeczne z konstytucyjną ochroną małżeństwa i rodziny. Z tych powodów należało orzec jak na wstępie mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt. 1 lit a) i c) p.p.s.a. W ponownym postępowaniu organy będą zobowiązane zastosować się do wskazanej wykładni przepisów prawa.