II GZ 410/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 2345/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. i M. P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia oddalić zażalenie. W dniu 6 kwietnia 2012 r. M.P. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku wnioskodawczyni wskazała, iż majątek jej gospodarstwa domowego, które prowadzi razem z mężem i dzieckiem, ogranicza się do domu mieszkalnego. Poza nim nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku M.P. wskazała, że uzyskuje miesięczny dochód z tytułu pracy w wysokości 4.400 zł brutto, zaś jej mąż prowadzi działalność gospodarczą, jednak nie osiąga z tego tytułu dochodu. Wskutek wezwania do udzielenia informacji oraz do złożenia dodatkowych dokumentów, skarżąca (w piśmie procesowym z 16 maja 2012 r.) wskazała, iż pracuje jako nauczycielka, osiąga miesięczny dochód w wysokości około 2.500 zł, natomiast koszt utrzymania domu, wydatki na życie oraz raty kredytu wynoszą około 2.000 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła nadto, iż zarówno ona, jak i mąż posiadają rachunki bankowe, na które wpływają przelewy wynagrodzenia za pracę oraz wynagrodzenia za usługi świadczone w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez męża. Postanowieniem z 14 czerwca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmówił M.P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 13 lipca 2012 r. M.P. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. sprzeciw od ww. postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 26 września 2012 r. odmówił M.P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, podkreślając, iż ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę jego przyznania spoczywa na stronie. Sąd po analizie zebranego materiału dowodowego stwierdził, iż wnioskodawczyni nie wykonała należycie zarządzenia z 20 kwietnia 2012 r., którym została wezwana m. in. do złożenia wykazów i wyciągów z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, wskazując jedynie (w piśmie z dnia 16 maja 2012 r.), że posiada rachunek bankowy, na który wpływa jej wynagrodzenie za pracę. Sąd odnosząc się do utrwalonej linii orzeczniczej wskazał, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące. Ponadto Sąd wskazał, że na odmowę przyznania prawa pomocy wpływ miało również i to, że wnioskodawczyni oświadczyła jedynie, że ponosi miesięczne wydatki w wysokości 2.000 zł, jednakże nie wyszczególniła w jakiej części są to wydatki niezbędne dla utrzymania. Sąd zauważył również, iż w oświadczeniach złożonych w zakresie wysokości wynagrodzenia za pracę przez stronę (we wniosku z 6 kwietnia 2012 r. i w piśmie z 16 maja 2012 r.) M.P. podała różne kwoty tj. 4.400 zł brutto oraz 2.500 zł nie wyjaśniając czy wysokość wynagrodzenia podana w późniejszym oświadczeniu jest kwotą netto, czy też uległa zmniejszeniu w stosunku do wysokości oświadczonej wcześniej. Zdaniem Sądu wnioskodawczyni nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych wynikających z kosztów postępowania sądowego z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Końcowo Sąd wskazał, że kwestia wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności wnioskodawczyni z jej mężem- M.P. nie ma wpływu na ocenę jej sytuacji majątkowej. W dniu 19 listopada 2012 r. M.P. wniosła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 26 września 2012 r. W uzasadnieniu wskazała, że z własnych środków ponosi całkowite koszty utrzymania siebie i małoletniego syna oraz koszty "obsługi wszelkich zobowiązań" w tym także kredytowych. Ponadto wskazała na brak partycypacji małżonka wnioskodawczyni w kosztach utrzymania i zaciągnięte przez niego zobowiązania, które doprowadziły do konieczności wystąpienia przez skarżącą z pozwem o zniesienie współwłasności i alimenty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu, wobec braku uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania, a wyjątki od tej zasady (tj. przyznanie prawa pomocy) są rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć zastosowanie w sytuacjach uzasadnionych wyjątkowo trudną sytuacją majątkową i finansową strony. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanką przyznania prawa pomocy osobie fizycznej jest sytuacja, w której strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawa nakłada zatem na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Choć z przepisu wynika wprost, że poniesienie kosztów postępowania powinno odbywać się bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny, nie oznacza to jednak, że samo poniesienie tych kosztów, choć niewątpliwie uszczupla budżet domowy, można traktować jako zubożenie pozwalające na przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. Skoro zasadę stanowi, że strony ponoszą koszty postępowania sądowoadministracyjnego, nie było więc celem ustawodawcy by każdorazowo i bezkrytycznie zwalniano strony od ponoszenia tych kosztów. Koszty sądowe, zwłaszcza wpis sądowy, są oczywistą i prawnie umotywowaną konsekwencją wystąpienia ze skargą do sądu, dlatego też wniosek o pokrycie ich z budżetu państwa powinien być poparty dokładną i wyczerpującą argumentacją, opartą o dołączoną do wniosku dokumentację, służącą uprawdopodobnieniu, że wnioskodawca nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. M.P. nie uprawdopodobniła w sposób wystarczający, że konieczność uiszczenia kosztów postępowania (na obecnym etapie obejmujących jedynie wpis od skargi) byłaby dla niej nadmiernym obciążeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził, iż wnioskodawczyni nie wykonała należycie zarządzenia, w którym została wezwana m. in. do złożenia wykazów i wyciągów z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, wobec czego zgodzić się należy z oceną, że nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych wynikających z kosztów postępowania sądowego z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi skarżącej. Istotnie, kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest zagadnieniem kluczowym dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, dlatego też wyjaśnienia w tym zakresie winny być wyczerpujące. Słusznie Sąd zauważył, iż trudno jest jednoznacznie określić wysokość osiąganych przez wnioskodawczynię dochodów, gdy w kolejno składanych oświadczeniach M.P. podaje różne kwoty wynagrodzenia, nie wyjaśniając przyczyny tych rozbieżności. Zgodzić się również należy, że brak wyszczególnienia wydatków z budżetu domowego uniemożliwia ocenę stopnia niezbędności tych wydatków. Sąd natomiast decydując o zasadności wniosku winien brać pod uwagę jedynie koszty niezbędne dla utrzymania wnioskodawczyni i jej rodziny. Odnośnie kwestii wysokości dochodów oraz wątpliwości dotyczących zadeklarowanych wydatków, ich stałości i konieczności, Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie ocenę WSA w W. Stwierdzić należy, że niezależnie od tego, którą z zadeklarowanych wysokości dochodów należy uznać za prawidłową, stan majątkowy wnioskodawczyni nie uzasadnia potrzeby pokrywania z budżetu państwa kosztów sądowych wywołanych jej skargą. Wskazane przez wnioskującą dochody nie świadczą o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, a wskazane, nieudokumentowane koszty utrzymania nie uprawdopodabniają w sposób wystarczający potrzeby przyznania wyjątkowej pomocy finansowej Skarbu Państwa. Ponadto, podkreślenia wymaga ponadto fakt, że ani do wniosku, ani do kolejnych pism składanych przez skarżącą nie zostały dołączone żadne dokumenty, z których wynikałaby wysokość osiąganych przez M.P. i pozostałych członków jej rodziny dochodów, ani też wysokość kosztów niezbędnego utrzymania jej i rodziny, w związku z czym zasadnie Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów istotnych dla oceny tego wniosku. Również odnośnie kwestii wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności wnioskodawczyni z jej mężem, trafnie Sąd I instancji uznał, że okoliczność ta nie ma wpływu na ocenę sytuacji majątkowej skarżącej. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 5