IV SA/Gl 1140/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. skierowaną do D.G. odmówiono wymienionej przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na zwrot kosztu zakupu okularów dla syna O. W uzasadnieniu decyzji omówiono przepisy ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. Nr 175 , poz.1362 ze zm.) regulujące zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Podniesiono, że w toku postępowania ustalono, że D.G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci. Wniosek został złożony w dniu 31.08.2009 r., a dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku VII/2009r. wyniósł 909 zł., a zatem nie przekroczył kryterium dochodowego wynoszącego dla rodziny pięcioosobowej 1755 zł.. Wskazano, ze wystąpiły także przesłanki do udzielenia pomocy, a mianowicie niepełnosprawność i przewlekła choroba. Nadmieniono, iż zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb osoby lub rodziny może być przyznany zasiłek celowy na zakup żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podniesiono, że art.3 ust 4 cyt. ustawy stanowi: potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W tej mierze wskazano, że z pisemnego oświadczenia strony złożonego w MOPS w dniu 11.09.2009 r. wynika, że okulary dla syna zostały zakupione z pieniędzy pożyczonych od teściowej, a więc potrzeba została zabezpieczona we własnym zakresie, wobec czego nie można dalej uznać jej za niezbędną. Zaakcentowano, że obowiązujące przepisy podkreślają wyraźny cel pomocy społecznej, jakim jest zaspokojenie potrzeb bieżących a więc aktualnych wydatków, nie zaś zaległości, które zatem nie stanowią niezbędnej potrzeby życiowej. Wobec powyższego organ uznał, że potrzeba w postaci zakupu okularów dla syna O. została zaspokojona, zaś konieczność spłacenia pieniędzy na zakup okularów pożyczonych od teściowej nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej oraz celu pomocy społecznej w rozumieniu art. 3 ust.4 tej ustawy. Od decyzji tej odwołanie w ustawowym terminie wniosła D.G., wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podniosła, że jej zdaniem organy administracji nieprawidłowo procedują w jej sprawie i błędnie oceniają zebrany materiał dowodowy. Decyzją z dnia [...]r. wydana m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony z dnia 31 sierpnia 2009 r.. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalono, że D.G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci. Dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 909,00 zł i nie przekroczył kryterium dochodowego określonego wart. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Następnie organ odwoławczy omówił treść mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, a to art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1. Wskazano, że zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być w szczególności przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślono, iż wymogi formalne określone w powyżej cytowanych artykułach konieczne do otrzymania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego zostały przez stronę spełnione -dochód rodziny nie przekroczył kryterium dochodowego przewidzianego dla pięcioosobowej rodziny, które wynosi 1755,00 zł. i występuje w rodzinie dysfunkcja w postaci przewlekłej choroby i niepełnosprawności. Zaakcentowano, iż pomoc w formie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego zwrotnego przyznawana jest w ramach uznania administracyjnego, w oparciu o sytuację świadczeniobiorcy i niezbędne potrzeby bytowe oraz o możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Wyznacznikami przyznania świadczenia pomocy społecznej są z jednej strony -sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Podniesiono, że organ I instancji w toku prowadzonego postępowania ustalił, że potrzeba w postaci zakupu okularów dla syna O. została przez stronę zabezpieczona we własnym zakresie. W związku z powyższym przyznanie pomocy stanowiącej przedmiot wniosku nie jest możliwe ponieważ potrzeba ta została już przez wnioskodawcę zaspokojona przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Tak więc zgłoszona potrzeba już nie występuje, została zaspokojona i tym samym nie stanowi potrzeby niezbędnej w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium podziela również stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym konieczność spłacenia długu za zakup okularów nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej oraz celu pomocy społecznej. Zasiłek celowy przyznawany jest z pomocy społecznej z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej, a nie na refundację poniesionych już przez stronę kosztów zakupu okularów. W ocenie Kolegium zaskarżona decyzja jest prawidłowa, organ wyczerpująco wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia, brak zatem podstaw do jej uchylenia bądź zmiany. Odnosząc się do zarzutów odwołania podkreślono należy, że organ I instancji poinformował stronę o możliwości wglądu do akt na każdym etapie postępowania (oświadczenie z dnia 22.11.2010 r.) .Ponadto w dniu 18.02.2011 r. strona skorzystała z tego prawa i zapoznała się ze zgromadzoną w sprawie dokumentacją. Wobec powyższego w ocenie kolegium strona miała zapewniony czynny udział w postępowaniu. Kolegium wskazało również, że w sytuacji gdy, w ocenie strony, sprawy nie zostały rozpatrzone w ustawowym terminie, strona mogła przed wydaniem zaskarżonej decyzji złożyć zażalenie w trybie art. 37 § 1 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca D.G. domagała się załatwienia sprawy "w sposób korzystny dla strony, by nie dochodziło do dalszych wynaturzeń i patologii w stosunku do osób potrzebujących (...)". Zarzuciła organom przewlekłość postępowania oraz to, że w przypadku zaspokojenia wcześniej potrzeby życiowej odmawiają one sfinansowania powstałych z tego tytułu zadłużeń. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał wcześniej wyrażone stanowisko. Dodatkowo wskazał, odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego przewlekłości postępowania, że odwołanie od decyzji organu I instancji wpłynęło do siedziby Kolegium w dniu 12 kwietnia 2011 r. Kolegium, działając na podstawie art. 36 k.p.a. postanowieniem z dnia 12 maja 2011 r. wyznaczyło nowy termin załatwienia sprawy do dnia 11 lipca 2011 r., a decyzja w przedmiotowej sprawie została wydana z zachowaniem terminu wskazanego w postanowieniu tj. w dniu 24 maja 2011 r.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła ona odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po pierwsze wskazać przyjdzie, że w dniu wydawania decyzji przez organ I instancji jak i organ odwoławczy obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawierający konstytucyjną zasadę pomocniczości , stanowi iż, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 7 tej ustawy pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Na mocy natomiast art. 8 ust. 1 omawianej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91, przysługuje: - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", - rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją mającą za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Po myśli art. art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że skarżąca zwróciła się o pomoc finansową na zwrot kosztu zakupu okularów dla syna O. D.G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci, a dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku VII/2009r. wyniósł 909 zł., a zatem nie przekroczył kryterium dochodowego wynoszącego dla rodziny pięcioosobowej 1755 zł.. W rodzinie występuje w dysfunkcja w postaci przewlekłej choroby i niepełnosprawności. Z zawartego w aktach administracyjnych oświadczenia skarżącej z dnia 11.09.2009 r. wynika wprost, że okulary dla syna O. zostały już zakupione z pieniędzy pożyczonych od babki dziecka (teściowej skarżącej). Mając powyższy stan faktyczny na uwadze Sąd zauważył, co następuje. Należy podzielić argumentację organu I instancji, że w istocie wskazana przez skarżącą potrzeba została zaspokojona jeszcze przed wydaniem rozstrzygnięcia przez ten organ. Teściowa skarżącej udzieliła jej pomocy na spłatę na zakup okularów dla syna O., tym samym wnioskowana potrzeba została przez stronę zaspokojona przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i stosownie do art. 3 ust. 1 nie stanowi w chwili obecnej niezbędnej potrzeby bytowej. Prawidłowe jest także ustalenie - na podstawie oświadczenia strony skarżącej - że udzielona stronie pomoc jest w istocie pożyczką, którą skarżąca winna spłacić (w bliżej nie ustalonym okresie). W tym stanie rzeczy jako trafna jawi się konstatcja organów obu instancji, iż celem pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, nie jest pokrywanie zobowiązań cywilnoprawnych, do których zalicza się zobowiązanie strony skarżącej wobec rodzica jej męża. Przede wszystkim jednakże - w opinii Sądu - co do zasady, przepis art. 39 ust. 1 ustawy wyklucza możliwość przyznania zasiłku celowego na wskazaną potrzebę, ponieważ spłata pożyczek nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, wymagającej zaspokojenia, o której mowa w tym przepisie. Należy zważyć, iż art. 39 ust. 2 ustawy zawiera tylko przykładowy katalog tzw. "niezbędnych potrzeb życiowych", jednak charakter i rodzaj wskazanych celów pozwala na przyjęcie, iż chodzi o zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, aktualnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań nie posiada zdaniem Sądu takiego charakteru. Przeto należy wyrazić pogląd, że jakakolwiek spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie mieści się w celach pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, w tym wypadku indywidualny interes prawny strony skarżącej, stojący w kolizji z interesem społecznym (publicznym), nie zasługuje na uwzględnienie i nie może zyskać przewagi nad tym drugim (art. 7 k.p.a.). Mając na względzie normy wskazujące im zadania, cele i kryteria działania podnieść należy, że świadczenia wypłacane przez organy pomocowe mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. Nadto, że mają one obowiązek gospodarować w taki sposób posiadanymi środkami, aby były w stanie pomóc wszystkim potrzebującym. Pomoc społeczna ma na celu przezwyciężenie sytuacji osób, które przy wykorzystaniu własnych zasobów majątkowych nie są w stanie bez tej pomocy sytuacji tej zmienić. Zdaniem Sądu zaistniała przesłanka do odmowy udzielenia skarżącej pomocy w tym wypadku. Innymi słowy, w sytuacji, gdy skarżąca występuje o przyznanie świadczenia nie na zakup okularów dla dziecka, lecz o przyznanie środków pieniężnych umożliwiających spłatę zaciągniętego długu, to rozważyć należy, czy wskazany cel jest zgodny z celami pomocy społecznej. Na tak postawione pytanie należało udzielić odpowiedzi negatywnej. Otóż pomoc społeczna i przyznawane w jej ramach świadczenia nie mogą być przeznaczane na spłatę zadłużeń, nawet tych, które zaciągnięte zostały na zaspokojenie potrzeb zgodnych z celami pomocy społecznej. Reasumując - w świetle powyższych rozważań - przyjdzie stwierdzić, że skarżąca w istocie ubiegała się o zaspokojenie potrzeby, która nie jest zgodna z celami pomocy społecznej. Dokonana zatem przez organy administracji ocena dowodów nie narusza zasad postępowania administracyjnego. Nie jest więc ona dowolna. Skoro organy pomocy społecznej wyjaśniły motywy podjętego rozstrzygnięcia w ramach uznania, kontrolowane akty są zgodne z normami prawa procesowego, to zdaniem Sądu zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie przekraczają ram uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę oddalił.