II GZ 660/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt I SA/Bk 110/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt I SA/Bk 110/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zadeklarował, iż orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 465 zł oraz dochód z tytułu zwrotu podatku akcyzowego w wysokości 1200 zł oraz kosztów sądowych – 124 zł, a także dopłaty unijne w wysokości 2.335 zł. Oświadczył, że obecnie przeciwko niemu toczą się postępowania egzekucyjne i komornicze. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi: nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, dom drewniany o powierzchni 60 m2 (wymagający remontu), 8 sztuk bydła, ciągnik rolniczy oraz przyczepa a także inne podstawowe maszyny rolnicze. Skarżący dołączył do wniosku tytuły wykonawcze, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności, orzeczenia sądowe oraz wezwania do zapłaty. Postanowieniem z 5 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wskazał, że w tej sprawie skarżący już dwukrotnie składał wnioski o przyznanie prawa pomocy, które zostały postanowieniami negatywnie rozpoznane przez Sąd I instancji, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny dwukrotnie oddalił zażalenia od tych postanowień. Powodem odmowy przyznania prawa pomocy był brak możliwości rzetelnej oceny sytuacji skarżącego w oparciu o złożone przez stronę dokumenty. W ocenie Sądu I instancji nie uległa istotnej zmianie sytuacja majątkowa i osobista skarżącego w porównaniu do stanu początku 2013 r. Jak zauważył referendarz sądowy, wskazane przez skarżącego wydatki niemal dwukrotnie przekraczają osiągany przez niego dochód miesięczny. Na podstawie przedłożonych dokumentów skarżący nie wykazał, skąd uzyskuje środki finansowe na pokrycie wydatków. Sąd I instancji wskazał, że stan zdrowia skarżącego i prowadzenie licznych postępowań egzekucyjnych były brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże nie mogą stanowić o rzetelności złożonego oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej skarżącego. Deklarowanie w oświadczeniu znacznie wyższych wydatków niż ujawnione przychody budzi uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności całego oświadczenia i sugeruje, że Skarżący posiada dodatkowe, nieujawnione źródło przychodów, z których może być sfinansowany wpis od skargi kasacyjnej czy też opłacenie adwokata do jej sporządzenia. E. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w B.. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił: 1. dowolną i stronniczą ocenę sytuacji życiowej i materialnej i bezpodstawne odmówienie prawa pomocy nawet choćby w zakresie częściowym; 2. brak znajomości możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę samotną w wieku 61 lat i niezdolną do pracy w gospodarstwie; 3. bezpodstawne i nieuprawnione ustalenie, że wnioskodawca nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających przyznania prawa pomocy w sytuacji kiedy udowodnił znaczne zadłużenie i prowadzenie przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych. W uzasadnieniu zażalenia skarżący przedstawił swoją sytuację życiową odnosząc się do swojego stanu zdrowia, sytuacji materialnej oraz zarzucił, iż Sąd rozpoznający jego wniosek "nie ma żadnego pojęcia co to jest gospodarstwo rolne i jak może one dobrze funkcjonować kiedy prowadzi je osoba samotna i chora". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. W tej sprawie podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że wskazany przez skarżącego stan majątkowy budzi wątpliwości, bowiem u skarżącego występuje dysproporcja między deklarowanymi dochodami a wydatkami. Ponadto oprócz dokumentów, które świadczyć mają o złej sytuacji finansowej skarżącego, brak jest jakichkolwiek informacji (poza świadczeniem rentowym), na jakim poziomie skarżący osiąga dochody. Powyższe świadczy o tym, że w oparciu o zawarte w aktach sprawy dokumenty nie jest możliwa rzetelna ocena sytuacji majątkowej skarżącego. Sam fakt, że skarżący samodzielnie prowadzi swoje gospodarstwo domowe i działalność rolniczą oraz że czasowo nie jest zdolny do pracy w tym gospodarstwie, nie uzasadnia jeszcze twierdzenia, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy. Żeby ustalić wpływ tych okoliczności na sytuację majątkową skarżącego konieczne jest przedstawienie tej sytuacji w sposób pełny, tak by Sąd mógł dokonać rzetelnej oceny w tym zakresie. Tymczasem skarżący ewidentnie eksponuje swoje wysokie wydatki, a nie przedstawia w sposób pełny swoich dochodów. Sąd I instancji prawidłowo zatem stwierdził, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe dokładne ustalenie aktualnej sytuacji materialnej skarżącego w sposób uzasadniający przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zasadnie więc w tych okolicznościach zaskarżonym postanowieniem odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.