I FZ 419/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 117/12 w zakresie prawa pomocy w sprawie skargi H. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 28 listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 117/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił H. T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie swoich rozważań Sąd I instancji przedstawił treść oświadczeń wnioskodawczyni przedstawionych na urzędowym formularzu PPF dotyczących jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Wynikało z nich, że skarżąca po zamknięciu działalności gospodarczej pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Podniosła, że nie posiada żadnego majątku. Sąd następnie wskazał, że skarżąca została wezwana przez referendarza sądowego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów. Skarżąca nie odpowiedziała na powyższe wezwanie. Nie nadesłała żadnych dodatkowych informacji. Nie uczyniła tego również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. W szczególności nie przedłożyła odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwóch lat; zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu; zaświadczenia o posiadaniu statusu bezrobotnego (w tym małżonka); udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu); oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu; oświadczenia o posiadanych oszczędnościach; oraz oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę). Wobec powyższego, Sąd I instancji uznał, że skarżąca w trakcie całego postępowania nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co stanowiło podstawę do odmówienia jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W złożonym zażaleniu strona podniosła, że Sąd I instancji nie zbadał w sposób dostateczny wskazanych we wniosku okoliczności. Skarżąca w dalszym ciągu nie posiada źródła dochodu, nie posiada majątku ani oszczędności, a jedynym źródłem utrzymania skarżącej oraz jej dwóch córek są świadczenia z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. W związku z tym nie ma ona dostatecznych środków, które pozwoliłyby wygospodarować jej środki na pokrycie wpisu od skargi. Strona nie zgodziła się również z argumentacją przedstawioną przez Sąd, z której wynikało, że nieprzedłożenie odpowiednich dokumentów uniemożliwia ocenę zdolności strony do poniesienia kosztów w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że podobna sprawa z zażalenia Hanny Tomczak w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów, była już przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 5 października 2012 r., sygn. akt I FZ 422/12. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko i argumentację zaprezentowaną w powołanym wyżej orzeczeniu. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Taka właśnie redakcja tego przepisu oznacza, że to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał, uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Przypomnieć należy, że skarżąca została wezwana do przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwóch lat; zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu; zaświadczenia o posiadaniu statusu bezrobotnego (w tym małżonka); udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu); oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu; oświadczenia o posiadanych oszczędnościach; oraz oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę). Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu chciałby podkreślić, że do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wymaganej, na podstawie art. 255 P.p.s.a., dokumentacji, nie wyjaśniając przy tym przyczyn leżących u podstaw niezastosowania się do sądowego wezwania, to winna liczyć się z przyjęciem przez Sąd I instancji, że brak będzie wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Wskazując na powyższą okoliczność, należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. Innymi słowy, to strona powinna przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Brak ww. dokumentów uniemożliwił w praktyce, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, kompleksową ocenę możliwości finansowych strony. Oświadczenia strony skarżącej dotyczące otrzymywania zasiłku, wobec braku szczegółowych informacji potwierdzających tą okoliczność pozostawały gołosłowne i uniemożliwiały w jakikolwiek merytoryczny sposób odniesienie się do ww. kwestii. Brak możliwości dokonania oceny możliwości finansowych strony w konsekwencji uniemożliwia odniesienie się w sposób pozytywny do treści wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym należało zgodzić się z zaskarżonym rozstrzygnięciem Sądu I instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.