I OSK 5/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) sędzia NSA Wiesław Morys Protokolant starszy asystent sędziego Konrad Młynkiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 403/12 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 403/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania renty w drodze wyjątku. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] listopada 2011 r., którą odmówił M. L. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 159, poz. 1227 z późn. zm.), który stanowi podstawę materialno - prawną decyzji. Organ podał również, że komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] lipca 2011 r. uznała ww. za częściowo niezdolnego do pracy od dnia [...] listopada 2006 r. do dnia [...] czerwca 2013 r. Z akt sprawy nie wynika, że M. L. nie może kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza, gdy uwzględni się fakt, że nie była wcześniej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Okoliczność ta wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez ww. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze M. L. opisał swoją sytuację zdrowotną, materialną i wniósł o pozytywne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a. - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 k.p.a. - spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie organ nie naruszył przywołanych reguł w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy są jedynymi kryteriami ustawowymi od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W przypadku skarżącego nie zostały łącznie spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie. Skarżący bowiem jest osobą częściowo niezdolną do pracy, tzn. nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz nie ma ukończonych 65 lat, czyli nie osiągnął wieku emerytalnego. W związku z zaistnieniem negatywnej przesłanki organ zasadnie odmówił skarżącemu przyznania przedmiotowego świadczenia. Przyznając świadczenie organ naruszyłby prawo. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. L. zaskarżając tenże wyrok w całości i zarzucił mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania oraz rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności: 1. art. 145 § 1 pkt l lit, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, jakich dopuścił się organ administracji publicznej, w szczególności nieprzeprowadzenia przez organ wszelkich niezbędnych czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie sprawy, w tym pominięcie części materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi, pomimo iż zasługiwała ona na uwzględnienie; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie wyroku, w którym brak jest odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do stanowiska skarżącego przedstawionego w skardze, co pozbawiło skarżącego informacji o przesłankach rozstrzygnięcia: 3. art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci Karty Informacyjnej Leczenia Szpitalnego [...] z dnia [...] maja 2010 roku, Orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, Orzeczenia lekarskiego w sprawie [...] i zaświadczenie dotyczące zwolnienia ze Szpitala Uniwersyteckiego [...] w sytuacji, gdy było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego i w konsekwencji nie uwzględnieniem skargi; 4. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 159, poz. 1227 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na bezpodstawnym przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, mające wpływ na uzyskanie świadczenia rentowego w drodze wyjątku. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a w przypadku niepodzieleni zarzutów skarżącego w przedmiocie uchybień procesowych o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi co do istoty. Wniósł również o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący kasacyjnie trafnie wskazał, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie wyroku i nieodniesienie się w nim do stanowiska skarżącego podniesionego w skardze. Istotnym jest jednak to, że zarzut naruszenie przepisów postępowania może odnieść zamierzony skutek w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku jedynie wówczas, gdy strona skarżaca kasacyjnie wykaże, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie nie wykazali tej przesłanki. Podkreślić należy, że w sprawie niniejszej nie jest spornym jednostka chorobowa na którą cierpi skarżący, a zatem wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, nie było koniecznym przeprowadzenie dowodów ze wskazywanych dokumentów medycznych. Podstawą orzekania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2011 roku, w przedmiocie zdolności do pracy. Komisja nie wykluczyła natomiast aktywności zawodowej skarżącego i uznała skarżącego jedynie za częściowo niezdolnego do pracy w okresie od dnia [...] listopada 2006 roku do dnia [...] czerwca 2013 roku. Istotnym jest, że podstawę przyznania renty w drodze wyjątku stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który przewiduje, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przepis ten przewiduje jednak, że szczególne okoliczności zachodzą wówczas, gdy osoby te nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Tym samym skoro skarżący nie jest osobą, która nie może podjąć pracy ze względu na wiek, to nawet gdy nie ma on niezbędnych środków utrzymania, to aby mieć prawo uzyskania tego typu świadczenia musi być całkowicie niezdolny do pracy. W niniejszej sprawie zatem przyznanie renty w drodze wyjątku nie jest możliwym, albowiem jak wynika ze wskazanego powyżej orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2011 roku skarżący jest jedynie częściowo niezdolny do pracy w okresie od [...] listopada 2006 roku do [...] czerwca 2013 roku. Mając na uwadze powyższe, uznając skargę kasacyjną za nieuzasadnioną, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wyroku nie orzekł, co do wniosku pełnomocnika skarżącego, ustanowionego z urzędu w ramach przyznanej skarżącemu pomocy prawnej, o zasądzenie kosztów sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., jako odnoszące się do kosztów postępowania między stronami, nie mają zastosowania do przyznania pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia za wykonaną pomoc prawną należnego mu od Skarbu Państwa, zaś stosownie do przepisów art. 250, 258 § 2 pkt 8 i § 3 oraz art. 259 i 260 p.p.s.a. orzekanie o przyznaniu takiemu pełnomocnikowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy następuje w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym, jako także w tym przedmiocie Sądzie pierwszej instancji.