II OZ 395/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1045/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi E.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazano, że prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nadto analizując sytuację majątkową strony wskazano, że skarżący wraz z małżonką osiąga łączny miesięczny dochód w wysokości 3 783 zł. Wśród comiesięcznych wydatków koniecznych skarżący wymienił swoje koszty leczenia - około 300 zł, koszty leczenia żony - około 700 zł, czynsz za lokal mieszkalny - 925 zł, wydatki na wyżywienie oraz środki czystości - 800 zł, pomoc dla studiujących wnuków – 2 x 200 zł, pozostałe wydatki - 58 zł. Zaś z przedłożonych dokumentów wynika, że czynsz za miesiąc luty 2013 r. wynosi 466,90 zł, opłata za gaz - 43,12 zł, opłata za energię elektryczną - 127,47 zł, abonament telefoniczny - 58,18 zł. W ocenie Sądu okoliczność, że skarżący uzyskuje comiesięczny dochód w kwocie 3 783 zł (co daje 1 895,50 zł na osobę pozostającą w gospodarstwie), w stosunku do wysokości ponoszonych kosztów, nie pozwala na przyjęcie, że skarżący znajduje się w takiej sytuacji, w której konieczne byłoby przerzucenie kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Ponadto stwierdzić należy, że skoro skarżący zgromadził oszczędności w kwocie 43 000 zł, a nie posiada dodatkowych źródeł dochodu, to uzyskiwany dochód oprócz zaspokojenie bieżących potrzeb utrzymania, pozwala jeszcze na wygospodarowanie oszczędności. Również wysokość posiadanych oszczędności nie pozwala na przyjęcie, że skarżący jest osobą ubogą. Nadto wskazano, że przedstawione przez skarżącego zestawienie poniesionych kosztów sądowych, w świetle jego sytuacji majątkowej, nie mogło mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zaskarżone postanowienie nie uwzględniło tego, iż oszczędności zgromadzone na lokatach w wysokości 43 000 zł są przeznaczone na koszty pogrzebu, otrzymywane emerytury pokrywają bieżące koszty utrzymania, a z udziałem skarżącego toczy się siedem spraw. Nadto wskazano, że rozpoznane u niego zaburzenia pamięci wskazują na ograniczone możliwości funkcjonowania w licznych sprawach sądowych, co jest szczególnym przypadkiem do przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z treści art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty sądowe związane ze swoim udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jest to jedyna przesłanka. Niewykazanie powyższego skutkuje odmową przyznania prawa pomocy, niezależnie od innych okoliczności podnoszonych przez stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowienie Sądu I instancji jest zgodne z prawem. Rację ma bowiem ten Sąd, że comiesięczny dochód skarżącego i jego żony w wysokości 3 783 zł netto oraz zgromadzone oszczędności nie pozwalają stwierdzić, że skarżący jest osobą ubogą, znajdującą się w trudnej sytuacji finansowej. W tej sytuacji brak jest podstaw do przerzucania ciężaru poniesienia kosztów postępowania dotyczącego danej osoby na rzecz współobywateli. Zauważyć bowiem trzeba, że przyznanie stronie prawa pomocy wiąże się z pokryciem tych kosztów przez Skarb Państwa. Zaś wielość spraw inicjowana przez skarżącego czy problemy zdrowotne nie mogą stanowić podstawy przyznania prawa pomocy, gdyż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w oparciu o którą procedują sądy administracyjne, nie przewiduje możliwości uwzględnienia żądania strony w tym zakresie z powodu jej stanu zdrowia czy mnogości prowadzonych spraw. Natomiast art. 48 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (tj. Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375 ze zm.) nie będzie miał w niniejszej sprawie zastosowania, albowiem przepis ten znajduje zastosowanie tylko w postępowaniu przed sądem opiekuńczym w sprawach określonych w tej ustawie (art. 42 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego). Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.