I OSK 2307/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Mirosława Pindelska Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt III SA/Lu 215/12 w sprawie ze skargi R. Z. na postanowienie Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia odwołania wniesionego po terminie 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 215/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę R. Z. na postanowienie Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia odwołania wniesionego po terminie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2012 r. Komendant Miejski Policji w Lublinie wymierzył R. Z. karę dyscyplinarną wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe. Od powyższego orzeczenia obwiniona wniosła w dniu 10 lutego 2012 r. (data stempla pocztowego) odwołanie. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] marca 2012 r. Lubelski Komendant Wojewódzki Policji odmówił przyjęcia odwołania, ze względu na to, że odwołanie zostało wniesione po terminie. Organ odwoławczy stwierdził, że kwestionowane orzeczenie dyscyplinarne zostało wysłane za pośrednictwem Poczty Polskiej w dniu [...] stycznia 2012 r. na adres zamieszkania obwinionej oraz w dniu [...] stycznia 2012 r. na wskazany w pełnomocnictwie adres ustanowionego przez nią obrońcy, M. G.. Przesyłki nie zostały odebrane przez adresatów i odesłane do Komendy Miejskiej Policji w Lublinie. Z adnotacji zawartych na kopercie adresowanej do R. Z., zawierającej orzeczenie z dnia [...] stycznia 2012 r. r. oraz z pisma Poczty Polskiej z dnia 29 lutego 2012 r. wynika, że przesyłka nadeszła do Urzędu Pocztowego nr 6 w dniu 10 stycznia 2012 r. i tego samego dnia została skierowana do doręczenia. Z uwagi na zamknięte mieszkanie, listonosz pozostawił w skrzynce na korespondencję zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w siedzibie urzędu pocztowego, wskazując 14 dniowy termin odbioru. W dniu 17 stycznia 2012 r. w skrzynce na korespondencję pozostawiono zawiadomienie powtórne. Termin odbioru przesyłki minął w dniu 24 stycznia 2012 r., a w dniu 25 stycznia 2012 r. Urząd Pocztowy dokonał zwrotu przesyłki do nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie". Adnotacje dokonane na kopercie adresowanej do obrońcy obwinionej, M. G., zawierającej postanowienie o zakończeniu czynności dowodowych oraz zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne wskazują, że przesyłka była awizowana w miejscu zamieszkania adresata w Warszawie. Na potwierdzeniu awizowania w dniu 17 stycznia wskazano, że zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki włożono do skrzynki. Siedmiodniowy termin odbioru przesyłki, liczony od daty wystawienia powtórnego zawiadomienia (awizowania) upłynął w dniu 31 stycznia 2012 r. Przesyłka została odesłana z Urzędu Pocztowego do nadawcy w dniu 1 lutego 2012 r., z adnotacją "zwrot - nie podjęto w terminie". Z uwagi na niepodejmowanie korespondencji przez obwinioną, orzeczenie dyscyplinarne oraz postanowienia wydane w trakcie postępowania dyscyplinarnego zostały przesłane do Komendanta Miejskiego Policji w Ch. z prośbą o doręczenie obwinionej. Wspomnianą korespondencję R. Z. odebrała w dniu 3 lutego 2012 r. Organ odwoławczy powołał się na treść art. 139 § 1 k.p.k., który przewiduje, że jeżeli strona, nie podając nowego adresu, zmienia miejsce zamieszkania lub nie przebywa pod wskazanym przez siebie adresem, pismo wysłane pod tym adresem uważa się za doręczone. Z powyższych ustaleń wynika, że ze względu na nieodebranie pism przez adresatów w siedmiodniowym terminie, liczonym od dnia powtórnego awizowania, nastąpiła fikcja prawna doręczenia w ostatnim dniu, kiedy pisma można było odebrać. W związku z tym należy uznać, że kwestionowane orzeczenie dyscyplinarne zostało doręczone R. Z. w dniu [...] stycznia 2012 r., a M. G. w dniu [...] stycznia 2012 r. Organ wskazał na treść art. 135f ust. 6 ustawy dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.), zgodnie z którym w razie doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin do złożenia odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Natomiast zgodnie z art. 135k ust. 1 ustawy o Policji, od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji obwinionemu przysługuje odwołanie w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia orzeczenia. W zaskarżonym orzeczeniu zostało zawarte pouczenie o terminie składania odwołania. W przedmiotowej sprawie bieg terminu do złożenia odwołania rozpoczął się w dniu [...] stycznia 2012 r., tj. od daty uznanej za datę doręczenia orzeczenia obwinionej. W związku z powyższym termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu [...] stycznia 2012 r. Odwołanie zostało nadane w Urzędzie Pocztowym w dniu 10 lutego 2012 r., co potwierdza stempel naniesiony na kopercie. W związku z tym odwołanie zostało wniesione po terminie, co skutkowało postanowieniem o odmowie przyjęcia odwołania, wydanym na podstawie art. 135k ust. 3 ustawy o Policji. W skardze do sądu administracyjnego na postanowienie Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] marca 2012 r. R. Z. zarzuciła, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 135k ust. 3 ustawy o Policji. W odpowiedzi na skargę Lubelski Wojewódzki Komendant Policji wniósł o jej oddalenie, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Powołując się na treść art. 135k ust. 1 zd. 2 ustawy o Policji Sąd wskazał, że kluczową kwestią w sprawie jest ustalenie daty doręczenia orzeczenia dyscyplinarnego wydanego w pierwszej instancji (z dnia 4 stycznia 2012 r.). Sąd I instancji wskazał, iż ustawa o Policji nie reguluje kwestii związanych z doręczeniami w postępowaniu dyscyplinarnym, lecz odsyła w tej kwestii do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego (art. 135p ust. 1). Zastosowany przez organ tryb doręczenia znajduje oparcie w treści art. 133 k.p.k., przytaczanym zresztą przez organ. Jest on określany jako tzw. doręczenie zastępcze. Choć art. 133 k.p.k. (inaczej niż art. 44 k.p.a.) nie wskazuje precyzyjnie daty skutku doręczenia w przypadku nieodebrania pisma przez adresata, doktryna i orzecznictwo są w tym względzie zgodne i przyjmują, że skutek doręczenia następuje z upływem 7-dniowego terminu liczonego od daty powtórnego awizowania, czyli pozostawienia drugiego zawiadomienia. Doręczenie jest czynnością jednorazową i nieodwołalną. Skuteczne doręczenie orzeczenia (pisma) wyłącza możliwość doręczenia powtórnego. W konsekwencji trafnie organ przyjął, że doręczenie orzeczenia dyscyplinarnego skarżącej (obwinionej) nastąpiło skutecznie (w ramach tzw. doręczenia zastępczego) w dniu [...] stycznia 2012 r., zaś jej obrońcy – w dniu [...] stycznia 2012 r. Zgodnie z regułą wyrażoną w art. 135f ust. 6 ustawy o Policji dla ustalenia daty upływu terminu do wniesienia odwołania miarodajna jest pierwsza z tych dat. Termin do wniesienia odwołania upłynął zatem bezskutecznie w dniu [...] stycznia 2012 r. Odwołanie skarżącej, nadane na poczcie w dniu [...] lutego 2012 r. zostało zatem wniesione po terminie. W konsekwencji trafnie Lubski Komendant Wojewódzki Policji w zaskarżonym do sądu postanowieniu odmówił przyjęcia odwołania, na podstawie art. 135k ust. 3 ustawy o Policji. Oceny powyższej nie zmieniają argumenty skarżącej z pisma procesowego z dnia 15 maja 2012 r., gdzie powołuje się na rozporządzenie w sprawie czynności dyscyplinarnych z 2003 r. Skarżąca usiłuje wywieść, że podstawową formą doręczania korespondencji przewidzianą w rozporządzeniu jest doręczenie bezpośrednie. Skoro tak, orzeczenie dyscyplinarne powinno być jej doręczone, gdy była w pracy, zamiast wysyłać przesyłkę za pośrednictwem poczty, w sytuacji, gdy oczywiste było, że nie odbierze jej, z uwagi na pełnienie służby. Treść § 2 ust. 1 rozporządzenia, na które powołuje się skarżąca brzmi następująco: dokumenty można doręczać bezpośrednio, przekazywać przesyłką listową, pocztą elektroniczną, faksem lub przy użyciu innych środków łączności. Wbrew twierdzeniom skarżącej rozporządzenie wskazuje alternatywnie na kilka różnych sposobów doręczania korespondencji w postępowaniu dyscyplinarnym, wcale nie przesądzając, aby któryś z nich miał pierwszeństwo. W związku z tym nie ma podstaw do stawiania organowi zarzutu, że wybrał rzekomo niewłaściwą formę doręczenia pisma – za pośrednictwem poczty. Wobec skuteczności i nieodwołalności doręczenia w trybie przewidzianym w art. 133 k.p.k. organ nie mógł skutecznie doręczyć orzeczenia obwinionej w dacie [...] lutego 2012 r., za pośrednictwem Zastępcy Komendanta Miejskiego Policji w Ch. Czynność ta nie miała żadnego wpływu dla skutków doręczenia, a co za tym idzie – dla ustalenia terminu do wniesienia odwołania. Sąd stwierdził, że błędem osoby, która przekazała orzeczenie dyscyplinarne skarżącej w dniu [...] lutego 2012 r. było niewskazanie w sposób wyraźny, że nastąpiło już skuteczne doręczenie orzeczenia. Uchybienia te nie mają jednak znaczenia w badanej sprawie. Skoro skutek doręczenia orzeczenia w trybie art. 133 § 2 k.p.k. nastąpił w dniu [...] stycznia 2012 r. nie mogło dojść do ponownego doręczenia orzeczenia w dniu [...] lutego 2012 r. Jest to – jak wskazano – czynność jednorazowa i nieodwołalna. W ocenie sądu nie można również zgodzić się z argumentacją skarżącej w zakresie, w jakim kwestionuje skuteczność doręczenia (zastępczego) orzeczenia dyscyplinarnego swemu obrońcy. Sąd wskazał, iż z ustaleń organu wynika, że przesyłka adresowana do obrońcy skarżącej była awizowana po raz pierwszy [...] stycznia, a po raz drugi – [...] stycznia. Wysłano ją na adres podany przez skarżącą w zawiadomieniu o ustanowieniu obrońcy. Pismo skarżącej informujące o zmianie adresu obrońcy nosi datę [...] stycznia, jednak zostało wysłane w dniu [...] stycznia. Oznacza to, że informacja o zmianie adresu dotarła do organu nie tylko po wysłaniu korespondencji na poprzedni adres, lecz nawet po dniu, w którym nastąpił skutek doręczenia. W tej sytuacji skarżąca bezpodstawnie zarzuca organom wadliwość doręczenia orzeczenia obrońcy. Organ prawidłowo wysłał korespondencję na taki adres, jaki był mu znany w dacie dokonywania tej czynności. Doręczenie orzeczenia dyscyplinarnego obrońcy skarżącej było zatem prawidłowe, jego skutek, jak zasadnie przyjął organ, nastąpił w dniu [...] stycznia 2012 r., zgodnie z treścią art. 133 § 2 k.p.k. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła R. Z. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając: I. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. art. 1 i 3 § 1 p.p.s.a., przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organy w toku postępowania przepisów prawa procesowego, tj.: – art. 135p ustawy z dnia 14 października 2011 r. o Policji (Dz.U. Nr 287, poz. 1687) w zw. z art. 132 § k.p.k. w zw. z art. 134 § 1 k.p.k, przez brak bezpośredniego doręczenia R. Z. orzeczenie dyscyplinarnego i wysłania przesyłki za pośrednictwem poczty na adres zamieszkania skarżącej oraz na adres obrońcy, podczas gdy skarżąca w miesiącu styczniu i lutym 2012 r. była obecna w miejscu zatrudnienia i doręczenie mogło nastąpić za pośrednictwem jej przełożonego; – art. 135p ustawy o Policji w zw. z art. 133 § 2 k.p.k. w zw. z art. 139 § 1 k.p.k., przez brak doręczenia orzeczenia ustanowionemu w sprawie obrońcy skarżącej, podczas gdy R. Z. poinformowała organ o zmianie miejsca zamieszkania podinsp. M. G., zaś organ nie dokonując doręczenia na właściwy adres uznał je za skutecznie dokonane; – art. 135f ust. 3, 4, 6 ustawy o Policji, przez brak doręczenia orzeczenia dyscyplinarnego obrońcy skarżącej i uniemożliwienie mu podejmowania czynności w postępowaniu, a w szczególności uniemożliwieniu mu wniesienia odwołania; – art. 135k ustawy o Policji, przez uznanie, iż R. Z. uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, podczas gdy orzeczenie zostało jej doręczone bezpośrednio przez Zastępcę Komendanta Miejskiego Policji w Ch. w dniu [...] lutego 2012 r., zaś skarżąca wniosła odwołanie w dniu [...] lutego 2012 r.; – art. 135p ustawy o Policji w zw. z art. 100 § 6 k.p.k., przez uznanie, iż skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, podczas gdy R. Z. wniosła środek zaskarżenia zgodnie z pouczeniem zawartym na str. 6 orzeczenia nr [...]Komendanta Miejskiego Policji w Lublinie z dnia [...] stycznia 2012 r.; 2) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. sprowadzające się do stwierdzenia, że Sąd pierwszej instancji, nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie wyszedł poza ich granice, mimo że w danej sprawie powinien to uczynić w szczególności w odniesieniu do oceny sposobu doręczenia orzeczenia dyscyplinarnego R. Z. oraz braku jego doręczenia obrońcy skarżącej. II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, przez jego niezastosowanie, tj.: 1) art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483), przez naruszenie skarżącej prawa do obrony, przejawiające się brakiem doręczenia orzeczenia obrońcy obwinionej, a co za tym idzie uniemożliwieniu obrońcy podjęcia czynności na korzyść R. Z.; 2 art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez uznanie iż skarżąca wniosła odwołanie po upływie terminu, podczas gdy orzeczenie dyscyplinarne zostało jej doręczone w dniu [...] lutego 2012 r., zaś odwołanie R. Z. nadała w dniu [...] lutego 2012 r., a ponadto doręczający nie poinformował skarżącej, iż orzeczenie zostało R. Z. wysłane drogą pocztową i na podstawie art. 133 k.p.k. zostało złożone do akt ze skutkiem doręczenia, co za tym idzie doręczenie orzeczenia dyscyplinarnego R. Z. zostało skutecznie dokonane w dniu 3 lutego 2012 r. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Lubelski Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlegała oddaleniu. Sąd I instancji nie naruszył bowiem wskazanych przepisów postępowania. Nie naruszył również powołanych przepisów Konstytucji RP, które to naruszenie odwołuje się do naruszeń przepisów postępowania. W takiej sytuacji skoro nie doszło do uchybień przepisów postępowania, to również nie doszło do naruszenia norm konstytucyjnych. Przede wszystkim wskazać należy, iż przepis art. 134 § 1 k.p.k. regulujący kwestie doręczeń pism adresowanych m.in. do funkcjonariuszy policji przewiduje jedynie możliwość dokonania takiego doręczenia za pośrednictwem przełożonego, natomiast nie wprowadza obligu takiej formy doręczenia. W związku z tym doręczenie skarżącej przedmiotowego orzeczenia za pośrednictwem poczty nie stanowi naruszenia przepisów w tym zakresie. Zwłaszcza że jak wynika z ustaleń faktycznych w dacie jego wysłania skarżąca była nieobecna w miejscu pełnienia służby z uwagi na zwolnienie lekarskie. Nie jest również zasadny zarzut odnoszący się do niedoręczenia orzeczenia obrońcy skarżącej. Bezsporne bowiem w sprawie jest, że doręczenie to zostało dokonane na adres wskazany przez skarżącą. Natomiast powiadomienie organu o zmianie adresu obrońcy nastąpiło już po dokonaniu tego doręczenia w trybie art. 133 § 2 k.p.a. Stosownie zaś do art. 139 § 1 k.p.a. niepowiadomienie organu we właściwym czasie o zmianie miejsca zamieszkania obrońcy spowodowało, że wysłane orzeczenie pod znany organowi adres obrońcy, uznano za skutecznie doręczone i nie można czynić zarzutu Sądowi I instancji, że nie dopatrzył się w tym zakresie uchybień, bowiem organ prawidłowo zastosował wskazane przepisy. Skoro należy uznać, iż nie zostały naruszone przepisy dotyczące doręczeń i nastąpiło skuteczne doręczenie w formie zastępczej przedmiotowego orzeczenia, to z oczywistych względów całkowicie chybiony jest zarzut odnoszący się do uniemożliwienia obrońcy podjęcia stosownych czynności, a zwłaszcza wniesienia odwołania. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 135k ww. ustawy o Policji, to stwierdzić trzeba, że przepis ten zawiera cztery ustępy i reguluje różne kwestie związane z odwołaniem. Brak wskazania konkretnie, które uregulowanie zostało naruszone, uniemożliwia Sądowi odniesienie się do tego zarzutu. Zgodnie bowiem z art. 183 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny jest związany jej granicami, co oznacza, iż nie posiada kompetencji do precyzowania czy też uzupełniania zarzutów skargi kasacyjnej. Co do zarzutu naruszenia art. 100 § 6 k.p.k. w zw. z art. 135p ustawy o Policji, to bezsporne jest, że skarżąca nie została poinformowana o fakcie, iż doręczenie orzeczenia w dniu [...] lutego 2012 r. zostało dokonane jedynie w celach informacyjnych i nie przysługiwało od niego odwołanie z uwagi na prawomocność. Jednocześnie uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem uprawomocnienie orzeczenia dyscyplinarnego nastąpiło przed datą [...] lutego 2012 r. Doręczenie orzeczenia dyscyplinarnego, które jest już prawomocne nie oznacza jednak, że ponownie otwiera się termin do wniesienia odwołania. Całkowicie chybiony jest zarzut naruszenia przez Sąd art. 134 § 1 w zw. z art. 106 § 5 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przede wszystkim powołany art. 106 § 5 ma zastosowanie jedynie w przypadku przeprowadzenia przez sąd uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Niezrozumiałe jest również powiązanie tego przepisu z art. 134 § 1 w sytuacji gdy Sąd, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, szczegółowo odniósł się do kwestii prawidłowości dokonanych doręczeń zarówno skarżącej, jak i jej obrońcy. Jak to już wskazano wyżej zarzuty naruszenia przepisu art. 42 ust. 2 Konstytucji RP oparte zostały na wskazanych w skardze kasacyjnej uchybieniach przepisów postępowania. Skoro zaś do takich uchybień, które miałyby wpływ na wynik sprawy nie doszło, nie jest zasadny również zarzut naruszenia powyższej zasady konstytucyjnej. Z tych wszystkich względów uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 oraz art. 209 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Jednocześnie Sąd oddalił wniosek o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego wobec niewykazania poniesienia niezbędnych kosztów tego postępowania.