I OZ 342/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt III SAB/Kr 31/12 o zwolnieniu J. J. od kosztów sądowych oraz o ustanowieniu dla J. J. radcy prawnego w sprawie ze skargi J. J. na bezczynność Sądu Rejonowego dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie postanawia: oddalić zażalenie. J. J. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na bezczynność Sądu Rejonowego dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie, Wydział [...]. W swoim wniosku skarżący oświadczył, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z innymi osobami. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, ani zasobów pieniężnych, czy przedmiotów wartościowych. Nie osiąga też żadnego dochodu, a utrzymuje się z żebrania u osób życzliwych. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2012r., sygn. akt III SAB/Kr 31/12 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i ustanowił dla niego radcę prawnego. Od tego postanowienia został wniesiony sprzeciw, co oznacza, że w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), stanowiący, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W sprzeciwie tym skarżący wniósł o uchylenie w/w postanowienia referendarza sądowego i wydania postanowienia bez naruszenia stanu faktycznego sytuacji materialnej skarżącego wykazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący oświadczył, iż nie korzysta z pomocy społecznej i nie opłaca w połowie rachunków za gaz, prąd, telefon oraz nie ponosi wydatków na leczenie i lekarstwa. Skarżący podniósł, iż nie osiąga żadnego dochodu a utrzymuje się z żebrania u osób życzliwych o żywność, leki i przesłanie przesyłek w postępowaniach sądowych. Skarżący stwierdził również, iż nie zna stopnia niepełnosprawności matki ani aktualnego miejsca pobytu ojca. Nie zna również stanu prawnego nieruchomości, w której zamieszkuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt III SAB/Kr 31/12, zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i ustanowił dla niego radcę prawnego, uznając, że wykazał on, iż spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd wskazał, ze z treści złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnego dochodu, utrzymuje się jedynie z żebrania u osób życzliwych. Oznacza to zatem, że jest osobą ubogą i nie stać go ani na pokrycie kosztów sądowych ani na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika. Na to postanowienie J. J. złożył zażalenie kolejny raz podnosząc, że Sąd "naruszył sytuację materialną strony" oraz wskazując między innymi na nieprawidłowe – w jego ocenie – działanie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie należy się zgodzić z Sądem pierwszej instancji, który przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, czego wyraz dał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Zatem wobec deklaracji skarżącego na temat jego sytuacji finansowej, należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że spełnia on przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.