I OZ 442/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Op 234/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Murowie w przedmiocie skargi na kierownika ośrodka pomocy społecznej postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z dnia 4 kwietnia 2012r., uzupełnianym kolejnymi pismami z dnia 9 maja 2012 r., a skierowanymi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, T. K. złożyła skargę na Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Murowie. Zarzuciła wyżej wskazanej osobie znęcanie się moralne i psychiczne nad skarżącą i jej mężem, wykorzystywanie danych osobowych małżonków, oczernianie ich w instytucjach państwowych, a także brak pomocy ze strony Ośrodka. W odpowiedzi na skargę z dnia 18 kwietnia 2012r., Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Murowie przedstawił stanowisko organu w sprawie. Wskazał w szczególności na przebieg sprawy podnosząc, że rodzina skarżącej jest objęta kompleksową pomocą Gminnego Ośrodka Pomocy w Murowie od 1989 r., a pomoc ta udzielana była we wszystkich dopuszczalnych formach. Wszystkie czynności podejmowane przez pracowników Ośrodka są zgodne z przepisami prawa, a zwłaszcza z ustawą o ochronie danych osobowych. Ośrodek podjął kroki w celu ustalenia obowiązku alimentacyjnego ośmiorga dzieci skarżącej i jej męża, jednakże w wyniku nie stawienia się ich na wywiad, nie doszło to do skutku. Rodzina skarżącej z pomocy społecznej korzysta już 30 lat i nigdy nie odmawiano tej rodzinie pomocy, co potwierdzają wydawane decyzje administracyjne oraz inne zebrane dokumenty. W dniu 9 maja 2012 r. skarżąca wystąpiła do Sądu o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu stwierdził, że skarżąca w istocie wyraziła dezaprobatę dla nieprawidłowych – jej zdaniem - działań pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Murowie, za którego funkcjonowanie odpowiada jego Kierownik, wymieniony z imienia i nazwiska w skardze. Skarżąca nie wskazała jednakże decyzji, postanowienia lub innego aktu lub czynności, które Kierownik Ośrodka wydał lub dokonał, a które zgodnie z obowiązującymi przepisami mogłyby być przedmiotem skargi przed sądem administracyjnym. W ocenie sądu I instancji nie są takimi czynnościami w szczególności opisane w pismach z dnia 4 kwietnia 2012r. i z dnia 9 maja 2012 r. działania polegające przykładowo na "braku pomocy", "znęcaniu się moralnemu", wykorzystywaniu danych osobowych rodziny skarżącej w celu "ośmieszania i oczerniania", itp. Rozpoznanie żądania T. K. skierowanego do Sądu o "przeprowadzenie sprawy" i zobowiązania Kierownika Ośrodka do przedłożenia całej dokumentacji dotyczącej udzielanej rodzinie pomocy, nie należy do kompetencji sądu administracyjnego. Charakter opisanych zarzutów wskazuje na tzw. "skargę powszechną", jaką strona niezadowolona z działania organu może wnieść na zasadzie przepisów Działu VIII ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) pn. "Skargi i wnioski". Przedmiotem skargi powszechnej może być bowiem w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw (art. 227 Kodeksu postępowania administracyjnego). Postępowanie w trybie Działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego ma jednakże charakter odrębny od postępowania administracyjnego, nie kończy się ono wydaniem decyzji administracyjnej, jedynie informuje o sposobie załatwienia tej skargi. Skarga ta rozpoznawana jest na podstawie przepisów przywołanego Działu VIII i w stosunku do niej przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi się nie odnoszą. W tym stanie rzeczy, skoro sąd uznał, że nie jest właściwy do rozpoznania sprawy, postanowieniem z dnia 21 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Op 234/12, na podstawie art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówił przyznania prawa pomocy ze względu na oczywistą bezzasadność skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i zmianę. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wywodziła o zasadności jej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) "Prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi". Wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy sprawy sądowoadministracyjnej, składany jest w sprawie sądowoadministracyjnej, ale nie oznacza jej rozpoznania. Przesłanki decydujące o rozpoznaniu skargi w sprawie sądowoadministracyjnej nie są tożsame z przesłankami decydującymi o przyznaniu lub nieprzyznaniu prawa pomocy w określonym zakresie, nawet jeśli jedną z przesłanek odmowy przyznania prawa pomocy jest "oczywista bezzasadność skargi". Przyjęcie, że sformułowanie "oczywista bezzasadność skargi" jest tożsame ze sformułowaniami "odrzucenie skargi" lub "niedopuszczalność skargi", którymi ustawodawca posługuje się w art. 58 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prowadziłoby do zakazanej wykładni synonimicznej i naruszałoby regułę, że odmiennym zwrotom nie można nadawać jednakowego znaczenia. W przeciwnym razie wątpliwe stałoby się założenie o racjonalności postępowania ustawodawcy (uchwała SN z 20 VI 2000 r., sygn. I KZP 16/00, OSNKW z 2007 r. nr 7-8, s. 60). Wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 247 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie oznacza rozpoznania lub nierozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej przez sąd I instancji. Sąd analizując wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie rozpoznaje sprawy sądowoadministracyjnej, a pobieżna ocena skargi powinna się opierać tylko i wyłącznie na twierdzeniach strony skarżącej zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ewentualnie ocenie podmiotu wnoszącego skargę w sprawie lub przedmiotu skargi. Gdy skutkiem tej oceny jest oczywisty brak zdolności sądowej lub oczywiście błędnie określony przedmiot skargi (niepodlegający kognicji sądu), może wystąpić "oczywista bezzasadność skargi" o której mowa w art. 247 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie powinien przy tym wnikać w pozostałe elementy konstytuujące sprawę sądowoadministracyjną, tj. w podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej oraz stan faktyczny w tej sprawie, a samo zastosowanie przez sąd art. 247 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powinno być oczywiście uzasadnione i wyważone. Pozostałe oprócz podmiotu wnoszącego skargę i przedmiotu skargi elementy sprawy, podlegają ocenie sądu przede wszystkim w toku rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej, jeśli do tego rozpoznania dojdzie. Naczelny Sąd Administracyjny badając zgodność z prawem postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy rozstrzyga o prawidłowości ocen dokonanych przez sąd I instancji. Jeśli ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy strony skarżącej została dokonana przez sąd I instancji w oparciu o art. 247 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność z prawem tej oceny. Oczywista bezzasadność skargi może wystąpić ze względu na oczywistą bezzasadność przedmiotu skargi lub oczywisty brak zdolności sądowej podmiotu skargę składającego. Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że przedmiotem skargi jest zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Murowie. O przyjęciu takiego stanowiska świadczą m.in. zawarte w skardze zwroty językowe, takie jak "brak pomocy" ze strony pracowników ośrodka, czy "znęcanie się moralne" nad stroną przez tychże pracowników. Skarga ta jest środkiem obrony i ochrony interesów jednostki, które nie dają podstaw do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego. Przyjętego stanowiska nie zakwestionowano w zażaleniu. Twierdzenia strony zmierzały do wykazania, że skarga jest zasadna. Z powodu braku właściwości sądu administracyjnego, czyli ze względu na brak spełnienia przesłanki podmiotowej, której spełnienie jest warunkiem koniecznym aby wywodzić o sprawie sądowoadministracyjnej, sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że w tym stanie rzeczy oczywista bezzasadność skargi skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Właściwość organów w sprawie skargi powszechnej regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania skargi powszechnej na zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Murowie. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.