II GZ 330/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Urszula Raczkiewicz po rozpoznaniu w dniu 26 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 czerwca 2012 r.; sygn. akt II SA/Bd 479/12 w zakresie odrzucenia zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu w sprawie ze skargi L.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2012 r.; znak: [...] w przedmiocie zajęcia pasa drogowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Postanowieniem z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 479/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił zażalenie L.J. z 30 maja 2012 r. na zarządzenie przewodniczącego z 17 maja 2012 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 (sto) zł. Zarządzeniem z 1 czerwca 2012 r. Sąd I instancji wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych zażalenia z 30 maja 2012 r. przez nadesłanie odpisu ww. zażalenia w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia zażalenia (art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Odpis ww. zarządzenia został doręczony skarżącemu za pośrednictwem Poczty Polskiej 15 czerwca 2012 r. 18 czerwca 2012 r. skarżący złożył osobiście w Biurze Podawczym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odpis nie zażalenia z [...] maja 2012 r., ale skargi z [...] kwietnia 2012 r. W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że wskutek złożenia niewłaściwego pisma skarżący nie uzupełnił braków zażalenia, a tym samym nie dopełnił obowiązku uzupełnienia braków formalnych. Wobec tego, Sąd I instancji na mocy art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. odrzucił zażalenie. Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 479/12, skarżący pismem z [...] lipca 2012 r. wniósł zażalenie, wnosząc o uchylenie ww. postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia skarżący zarzucił, że Sąd I instancji nie ustosunkował się merytorycznie do treści jego pisma z [...] lutego 2012 r. skierowanego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy w sprawie uchylenia uchwały Rady Miasta Bydgoszczy z [...] listopada 2011 r. oraz skargi z [...] kwietnia 2012 r. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z [...] marca 2012 r. Ponadto, skarżący podniósł, że stwierdzenie w zaskarżonym postanowieniu nieusunięcia braków skargi było bezpodstawne, ponieważ Sąd I instancji nie przedstawił w tym zakresie żadnych konkretnych dowodów. Jednocześnie, skarżący zaznaczył, że nie zamierza ze względu na swoją sytuację materialną uiścić wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Niedołączenie odpisu takiego pisma stanowi brak formalny, który podlega uzupełnieniu na wezwanie przewodniczącego. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. W konsekwencji, stosownie do art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Jak przyjmuje się jednak w doktrynie nie każdy brak formalny w przypadku jego nieuzupełnienia na wezwanie uzasadnia odrzucenie zażalenia. Chodzi tu bowiem wyłącznie o uchybienia istotne, a zatem takie, których nieusunięcie uniemożliwi nadanie zażaleniu dalszego biegu (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, wyd. 2, s. 176). Na możliwość odrzucenia zażalenia z powodu naruszenia obowiązku zachowania warunków formalnych przy wniesieniu środka zaskarżenia należy patrzeć także przez pryzmat prawa do sądu, którego ta stanowi usprawiedliwione ograniczenie (por. R. Mikosz, M. Zirk-Sadowski, Granice prawa do sądu administracyjnego, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2007, nr 3, s. 37). Obowiązek ten musi być jednak interpretowany w duchu zasady proporcjonalności (por. P. Hofmański, A. Wróbel, (w:) L. Garlicki (red.), Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Tom I. Komentarz do art. 1-18, nb 101). Na gruncie art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. każdorazowo trzeba więc rozważyć, czy niedopełnienie przez stronę formalnych obowiązków związanych z wniesieniem zażalenia jest na tyle istotne z punktu widzenia usprawiedliwionych celów, jak np. dobro postępowania czy interes wymiaru sprawiedliwości, że uzasadnia uznanie postępowania sądowoadministracyjnego w tym zakresie za niedopuszczalne, a tym samym – odmówienie stronie prawa do weryfikacji rozstrzygnięcia sądu I instancji. Jak można sądzić, niezałączenie odpisu zażalenia dla strony przeciwnej do takich braków nie należy, w szczególności, że jego przedmiotem było zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Takie rozstrzygnięcie znajduje również uzasadnienie w okolicznościach niniejszej sprawy. Trzeba zwrócić uwagę, że jak wynika z pisma skarżącego z [...] czerwca 2012 r., nie zrozumiał on treści skierowanego do niego 5 czerwca 2012 r. wezwania do usunięcia braków zażalenia, uznając, że jest zobowiązany do nadesłania odpisu skargi od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z [...] marca 2012 r. nie zaś – zażalenia z [...] maja 2012 r. W takim stanie rzeczy, Sąd I instancji powinien ponownie wyjaśnić stronie treść jego obowiązków wynikających z art. 47 § 1 p.p.s.a., nie zaś – odrzucić zażalenie. Należy bowiem pamiętać, że stosownie do art. 6 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych. To zaś, że w cytowanym przepisie mowa o wskazówkach "potrzebnych", nakazuje brać pod uwagę przy ich udzielaniu okoliczności sprawy, w tym te dotyczące właściwości osobistych strony, jak poziom wykształcenia, wiek czy doświadczenie w występowaniu przed sądem (zob. R. Batorowicz, Zasada udzielania pomocy stronom a czynności przewodniczącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, "Administracja" 2007, nr 1, s. 70). W tym kontekście trzeba więc przyjąć, że w sytuacji, gdy typowe wezwanie do usunięcia braków formalnych pisma ze względu na wspomniane cechy strony nie wywrze oczekiwanego skutku, sąd powinien udzielić skarżącemu kolejnych wskazówek, uwzględniających jego właściwości osobiste. Taki stan rzeczy miał miejsce w niniejszej sprawie. Jedynie na marginesie wypada zauważyć, że przedmiotem kontrolowanego postanowienia Sądu I instancji nie była ocena zasadności skargi z [...] kwietnia 2012 r. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z [...] marca 2012 r. ani analiza pisma z [...] lutego 2012 r. skierowanego przez stronę do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy w sprawie uchylenia uchwały Rady Miasta Bydgoszczy z [...] listopada 2011 r. Sąd I instancji badał jedynie prawidłowość wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych zażalenia, którego przedmiotem było zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Dokonanie sądowej kontroli aktu zakwestionowanego skargą do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest bowiem możliwe dopiero po spełnieniu wynikających z przepisów p.p.s.a. warunków formalnych. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.