II OZ 810/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 27 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 359/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 359/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu [...] prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części. W uzasadnieniu powołano się na przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., i wskazano, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Jednakże środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). W ocenie Sądu realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Zaś brak stałego źródła dochodu nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest – w ocenie Sądu – niezasadne. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosło Stowarzyszenie [...], wskazując, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zakwestionowanego orzeczenia nie odniósł się do argumentów skarżącego Stowarzyszenia. Podtrzymano także argumentację, że opłaty sądowe w sprawach dotyczących środowiska są nieadekwatne do dochodów większości społeczeństwa, w tym członków Stowarzyszenia. Nadto skarżący wskazał, że wnosi o wyznaczenie opłaty sądowej na poziomie 100 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na jakiekolwiek koszty postępowania. Zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest prawidłowe. Rację ma bowiem Sąd I instancji, że brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia, zwłaszcza, że można przyjąć, iż sama strona pozbawia się możliwości pozyskania środków finansowych nie podejmując żadnych kroków w celu ich zapewnienia na pokrycie ewentualnych kosztów związanych z prowadzoną działalnością. Dopiero bowiem, gdyby kroki te okazały się niewystarczające, Stowarzyszenie mogłoby skutecznie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części. Okoliczności tej skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, choćby poprzez uwidocznienie, że otrzymywane składki są niewystarczające, a podejmowane działania w celu pozyskania dodatkowych środków, na przykład poprzez próbę zwiększenia liczby członków, nie przyniosły rezultatu. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, że wobec niespełnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. brak było podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaś kwestia zbyt wygórowanej wysokości opłaty w sprawie (200 zł), która zdaniem Stowarzyszenia winna wynosi 100 zł, nie może być przedmiotem badania w sprawie o przyznanie prawa pomocy. Ze specyfiki tego postępowania wynika, że w tym postępowaniu badaniu sądu podlega jedynie sytuacja majątkowa strony pod kątem zaistnienia przesłanki pozwalającej na uwzględnienie jej żądania w całości lub części (przesłanki zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.