II FZ 1059/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Kalamala po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 383/12 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 6 lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 383/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącego M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy M. K. wyjaśnił, iż z uwagi na bardzo złą sytuację finansową spowodowaną problemami zdrowotnymi powstałymi po przebytym urazie wielonarządowym i przeprowadzonej operacji, nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie 500 zł. Skarżący oświadczył, że jedynym dochodem czteroosobowej rodziny, w skład której oprócz niego wchodzi żona i dwójka niepełnoletnich dzieci, jest zasiłek chorobowy z ZUS w kwocie 1900 zł brutto miesięcznie. Ponadto skarżący nie wykazał żadnego majątku ruchomego, czy nieruchomości. Podał również, że oprócz kosztów utrzymania mieszkania w kwocie 385 zł ponosi koszty leczenia w wysokości 320 zł miesięcznie. W dodatkowych pismach i oświadczeniach składanych na wezwanie referendarza sądowego oraz sądu skarżący M. K. uściślił, że zamieszkuje wraz z rodziną w ½ części domu jednorodzinnego będącego własnością jego niepracującej i nie uzyskującej żadnego dochodu żony, nie jest obciążony żadnymi kredytami czy pożyczkami. W piśmie z dnia 5 czerwca 2012 r. skarżący zaznaczył, że wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny wynosi ok. 370 zł miesięcznie, koszty wyżywienia, ubrań i środków czystości, edukacji dzieci kształtują się zaś na poziomie ok. 600 zł miesięcznie. Z kolei w piśmie z dnia 9 października 2012 r. znalazła się informacja, że opłaty za czynsz, gaz, wodę, telefon, leki wynoszą ok. 480 zł miesięcznie. Skarżący przedstawił ponadto potwierdzenie wypłaty świadczenia chorobowego z ZUS na kwotę 1086,28 zł netto, jednak pomimo stosownego wezwania nie przedłożył żadnych rachunków i faktur dokumentujących wydatki ponoszone tytułem zapłaty za media, leki, czy inne konieczne wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w motywach rozstrzygnięcia uznał, że w sprawie brak było podstaw do zwolnienia strony od kosztów sądowych (art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Sąd, wskazując na rozbieżności wynikające z oświadczeń skarżącego co do wysokości kosztów utrzymania rodziny, zwrócił uwagę, że mimo stosownych wezwań M. K. nie przedłożył w tym zakresie żądanych dokumentów (rachunków i faktur), co ograniczało możliwość oceny faktycznych możliwości płatniczych i sytuacji materialnej skarżącego. W zażaleniu M. K. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w 9/10. Skarżący ponowił dotychczasową argumentację wyjaśniając, że różnica w wielkości miesięcznych wydatków była spowodowana zmienną wysokością kosztów lekarstw. Jednocześnie w odniesieniu do kosztów utrzymania zwrócił uwagę, że nie posiada faktur VAT, a jedynie blankiety wpłat. Skarżący dodał, że w innym postępowaniu sądowym uzyskał prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), albo w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W przedmiotowej sprawie przede wszystkim zwrócić uwagę należy na brak możliwości dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego i jego rodziny. Wobec nieścisłości w twierdzeniach strony dotyczących wysokości kosztów utrzymania rodziny, referendarz sądowy, a następnie Sąd, działając w oparciu o art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpoczęli postępowanie wyjaśniające dwukrotnie występując do skarżącego o udokumentowanie miesięcznych opłat (np. za czynsz, gaz, prąd, wodę, telefon i leki) poprzez przedłożenie odpowiednich rachunków za ostatnie trzy miesiące (por. wezwanie z dnia 24 maja 2012 r. i z dnia 27 września 2012 r.). W pismach stanowiących odpowiedź na przedmiotowe wezwania skarżący przedstawił jedynie globalnie ujęte wydatki bez ich wyszczególnienia i bez poparcia ich jakimikolwiek dokumentami, mimo iż – jak przyznał w zażaleniu – dysponuje stosownymi blankietami wpłat. Podkreślić należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania, o czym skarżący został pouczony w wezwaniu z dnia 27 września 2012 r. (por. k. 71 akt sądowych). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie sposób przy tym nie dostrzec, że na gruncie niniejszej sprawy wątpliwości co do wiarygodności mogła także budzić przedstawiona przez skarżącego okoliczność utrzymywania czteroosobowej rodziny wyłącznie z jednego źródła dochodu kształtującego się na poziomie ok. 1100 zł netto. W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził podstaw do uchylenia kwestionowanego orzeczenia. O konieczności uwzględnienia zażalenia nie przesądzał również fakt przyznania skarżącemu prawa pomocy w innej sprawie sądowoadministracyjnej. Podstawą kontroli zaskarżonego postanowienia były bowiem akta danej sprawy i konkretne, zaistniałe w rozpatrywanym przypadku, okoliczności. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.