II FZ 694/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del). Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnym w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2012 r. sygn. I SA/Rz 434/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 22 marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych, od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. II FZ 694/12 UZASADNIENIE J. S. (dalej jako strona lub skarżąca), występując o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R., z dnia 22 marca 2012 r., złożyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, z którego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, utrzymując się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 597,90 zł brutto miesięcznie. Mąż skarżącej jest również osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Skarżąca wskazała, że jedyny jej majątek stanowi mieszkanie, o pow. 45 m 2 oraz nieruchomość rolna o pow. 0,3 ha. Strona poinformowała, że jej wydatki na utrzymanie domu wynoszą 500 zł (wydatki na media), natomiast wydatki na leczenie 90 zł. Wydatki na zakup żywności, w dodatkowym oświadczeniu, złożonym na wezwanie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, zostały określone na kwotę 500 zł miesięcznie. Skarżąca, w dodatkowym oświadczeniu o stanie majątkowym z 22 czerwca 2012 r. poinformowała, że posiada samochód osobowy marki Audi A 4, rok prod. 1998, z którego jednakże nie korzysta, z uwagi na brak środków na zakup paliwa. Strona stwierdziła nadto, że nie korzysta z pomocy społecznej, a na zakup żywności i środków czystości wydaje miesięcznie, wraz mężem, kwotę ok. 500 zł. Do dodatkowego oświadczenia skarżąca załączyła: kserokopię zeznania podatkowego, zgodnie z którym małżonkowie w 2011 r. osiągnęli przychód w wysokości 16 474,59 zł, kserokopie rachunków za energię elektryczną, których wysokość kształtowała się w przedziale od 208,62 zł do 409,01 zł za 2 miesiące, kserokopie dowodów uiszczania opłat na rzecz przedsiębiorstwa gospodarki komunalnej, opiewających na kwotę 66,61 zł, fakturę za wodę i kanalizację, za okres 2 miesięcy na kwotę 155,81 zł, kserokopię dowodu uiszczenia opłaty za telewizję cyfrową, w kwocie 39,90 zł, a także kopię decyzji ustalającej zobowiązanie pieniężne na rok 2012, w wysokości 244 zł. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 27 czerwca 2012r. I SA/Rz 434/12 skarżąca dodała, że większość opłat za mieszkanie i media pokrywa z pożyczek od dzieci i dalszej rodziny, a jedynym jej dochodem jest zasiłek dla bezrobotnych. Jako jedyny "majątek" strona wskazała mieszkanie o powierzchni 45 m. kw. oraz działkę, na której uprawia warzywa i owoce na swoje potrzeby. W zakwestionowanym zażaleniem postanowieniu z 3 lipca 2012 r. I SA/Rz 434/12 Sąd I instancji wskazał, że w stosunku do skarżącej brak jest podstaw do przyjęcia, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Oświadczenia skarżącej zawierają nieścisłości, które rodzą uzasadnione wątpliwości co do ich wiarygodności. Wiąże się to przede wszystkim z faktem, że wysokość deklarowanych przez skarżącą wydatków znacznie przekracza wysokość deklarowanych przez nią dochodów. Sąd zaznaczył, że wydatki na utrzymanie mieszkania, zakup żywności i leków zostały oszacowane przez skarżącą na kwotę 1090 zł (500 zł utrzymanie mieszkania, 500 zł zakup żywności i 90 zł wydatki na leczenie), podczas gdy dochody jedynie na 597,90 zł brutto miesięcznie. Skarżąca w złożonych oświadczeniach nie wskazała źródła finansowania tej różnicy, jedynie w sprzeciwie powołała się na bliżej nieokreślone pożyczki od rodziny. Według Sądu, te tłumaczenia nie wyjaśniają wątpliwości co do rzeczywistej wysokości dochodów skarżącej, zwłaszcza że przy tak niskich deklarowanych dochodach nie jest możliwy zwrot uzyskiwanych przez nią pożyczek. Dlatego też, zdaniem Sądu, wątpliwy jest wskazany przez nią sposób finansowania jej bieżących wydatków. Wątpliwości budzi również fakt, że skarżąca uzyskując, zgodnie z deklaracją, dochody w wysokości 597,90 zł brutto, nie korzysta z pomocy społecznej, do której uprawniałaby ją i jej męża sytuacja opisana we wniosku. Skarżąca, w zażaleniu z 6 lipca 2012 r. zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. Nr 270, dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. i wniosła o zmianę postanowienia poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów w całości względnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca powołała się na informacje, które przekazała Sądowi I instancji w trakcie postępowania, tj. na fakt że utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych, a wydatki pokrywa także z pożyczek (darowizn) od dzieci i rodziny. Pomoc rodziny polega na pokrywaniu rachunku za mieszkanie, zakup leków i artykułów żywnościowych. Strona wskazała, że ma sześćdziesiąt lat, a jej mąż jest o parę lat od niej starszy i uzyskuje sporadycznie pieniądze za dorywcze prace, które przeznacza na utrzymanie domu. Zdaniem strony, odmowa przyznania prawa pomocy doprowadzi do pozbawienia jej prawa do Sadu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew sugestiom skarżącej brak jest podstaw do przyjęcia, że jej oświadczenia nie zawierają nieścisłości. Zadeklarowane wydatki są przejawem "normalnie" prowadzonego gospodarstwa domowego, skoro odpowiednie informacje nie zostały zawarte ani w formularzu PPF, ani w treści pisma z 22 czerwca 2012 r. Bez znaczenia jest tu fakt obowiązku pomocy krewnych w linii prostej, w razie niedostatku (art. 129 k.r.i.o.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o które wnioskuje strona w niniejszym postępowaniu – tj. o zwolnienie od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. postanowienie NSA z 23 marca 2011 r. I Fz 47/11 LEX nr 783642). Z treści nadesłanego przez skarżąca formularza PPF oraz nadesłanego w wykonaniu wezwania Sądu, pisma z 22 czerwca 2012 r. wynika, że z zadeklarowanych przez skarżącą dochodów nie jest możliwe poczynienie wydatków w zadeklarowanej wysokości, przywołanej w zakwestionowanym postanowieniu. Przedstawienie danych dotyczących sytuacji majątkowej strony w sposób niekompletny i mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne bądź wewnętrznie sprzeczne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji, uzasadnione w pełni jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. NSA zwraca uwagę, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części (por. postanowienie NSA z 11 stycznia 2011 r. II FZ 644/10 LEX nr 742701). W rozpatrywanej sprawie należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała jednoznacznie, iż nie jest w stanie pokryć w całości kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosowanie prawa pomocy winno odnosić się do osób, dla których zdobycie środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, co jak wynika także ze spójności deklaracji strony, nie ma miejsca w sprawie. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że zwolnienie od opłat sądowych oznacza prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem może dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji. Drugorzędne przy tym jest, że zadeklarowana w postępowaniu o prawo pomocy struktura wydatków strony nie odpowiada strukturze wydatków wynikających z akt administracyjnych. Mając powyższe na uwadze, należało, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 184 p.p.s.a., oddalić zażalenie.