II OZ 718/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 7 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Wr 277/12 odmawiające przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W. i M. W., J. W. i M. W. na Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Trzebnicy w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 października 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 362/05 postanawia: oddalić zażalenie D. i M. W. oraz M. W. i J. W. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Trzebnicy w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 października 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 362/05. W dniu 4 maja 2012 r. D. i M. W. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wywodząc, że ich dochód miesięczny brutto wynosi 2.523 zł oraz że są współwłaścicielami działki nr [...] i [...] w N. o wielkości 2500 m². Wskazali także na fakt zadłużenia należącego do nich mieszkania. Referendarz sądowy wezwał wnioskodawców do sprecyzowania i udokumentowania w terminie 7 dni danych dotyczących ich dochodów, zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu, a także wyjaśnienia m.in. czy korzystają z pomocy osób trzecich, w jakiej wysokości byliby w stanie uiścić wpis sądowy oraz z jakich źródeł czerpali środki na ponoszenie dotychczasowych kosztów postępowania. W piśmie z dnia 29 maja 2012 r. D. i M. W. wskazali, że nie pobierają świadczeń z opieki społecznej, nie korzystają z pomocy osób trzecich, nie są w stanie uiścić żadnej opłaty, a wydatki związane ze złożeniem kasacji pokryte zostały z emerytury. Podali także, że oprócz emerytury nie posiadają innego źródła dochodu, za energię elektryczną płacą, w zależności od pory roku – 200-300 zł, za gaz ok. 60 zł, za wodę 10-20 zł, za lekarstwa od 200 do 500 zł. Nie przedłożyli jednak żadnych dowodów potwierdzających konieczność ponoszenia powyższych wydatków, nadsyłając jedynie kserokopię przekazów pocztowych pobieranych świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za miesiąc luty 2012 r. na łączną kwotę 2523 zł. Postanowieniem z dnia 29 maja 2012 r. referendarz sądowy WSA we Wrocławiu odmówił przyznania D. i M. W. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący złożyli sprzeciw od w/w postanowienia z dnia 29 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z dnia 29 czerwca 2012 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej p.p.s.a., w odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w uzasadnieniu złożonego wniosku strona nie wskazała udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia kosztów postępowania. Nie przedłożyła także stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie czy też na etapie złożenia sprzeciwu, chociaż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. W realiach niniejszej sprawy, podniesione przez wnioskodawców okoliczności, na których oparli swój wniosek o przyznanie prawa pomocy (niemożność uiszczenia żadnych kosztów postępowania, fakt zadłużenia), zostały w istocie jedynie opisane, ale nie wykazane. Podany natomiast we wniosku łączny dochód miesięczny brutto w wysokości 2523 zł, potwierdzony następnie przesłanymi do Sądu kserokopiami przekazów pocztowych pobieranych świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za miesiąc luty 2012 r., wskazuje, że wnioskodawcy posiadają stały miesięczny dochód, z którego mogą pokryć koszty postępowania. Nie sposób zatem przyjąć, że małżonkowie W. znajdują się w sytuacji materialnej, która nie pozwala im ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i uprawnia do przyznania prawa pomocy. Korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć bowiem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. D. i M. W. pismem z dnia 23 lipca 2012 r. wnieśli zażalenie na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazali, iż znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwalaj zaliczyć skarżących do rzeczywiście osób ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżący wykazali bowiem, że prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe i osiągają wspólnie dochód miesięczny w wysokości 2523 zł. Skarżący nie przedłożyli kopii rachunków, natomiast wskazali, że za energię elektryczną płacą, w zależności od pory roku – 200-300 zł, za gaz ok. 60 zł, za wodę 10-20 zł, za lekarstwa od 200 do 500 zł. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zasadnie uznał, że skarżący nie wykazali okoliczności, które mogłyby świadczyć o ich trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.