II FZ 802/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 583/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 12 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji wskazał, że oprócz skargi, strona od listopada 2011 r. do momentu wydawania postanowienia w sprawie wniosła do WSA w Bydgoszczy 73 skargi. W 10 sprawach skarga została odrzucona, a wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym został nieuwzględniony na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) z uwagi na bezzasadność skargi. Sąd pierwszej instancji uznał, iż domaganie się przez skarżącego prawa pomocy stanowi nadużycie tego prawa. Prawo strony do realizacji subiektywnej potrzeby zaskarżania wszelkich czynności organu (zaskarżalnych i niezaskarżalnych) nie może być bezwzględnie realizowane i musi doznać ograniczenia w konfrontacji z interesami pozostałych członków społeczeństwa korzystających ze swych praw konstytucyjnych. W zażaleniu wniesionym na powyższe postanowienie, skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 245 §3 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej merytoryczne powiązanie z licznymi sprawami skarżącego lub prowadzonej przez niego spółki rozpoznanymi przez NSA, należy posłużyć się tożsamą argumentacją zawartą w uzasadnieniach postanowień dotyczących ww. podmiotów (zob. np. postanowienia NSA: z 1 sierpnia 2012 r., II FZ 640/12, z 24 lipca 2012 r., II FZ 519/12, z 25 lipca 2012 r., II FZ 532/12). Na wstępie zauważyć trzeba, że zażalenie zostało sformułowane w sposób tak chaotyczny, iż trudno w istocie zrekonstruować, jakie zarzuty wobec zaskarżonego postanowienia skarżący kieruje. Już po lekturze pierwszego zdania rysuje się wątpliwość co do zakresu żądania strony; skarżący odnosi się wyłącznie do prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując zresztą jako naruszony art. 245 § 3 P.p.s.a., dotyczący definicji prawa pomocy w zakresie częściowym. Tymczasem wniosek, a także zaskarżone postanowienie, dotyczyło prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślenia wymaga także, że trudno wyobrazić sobie sytuację, w której mogłoby w ogóle dojść do naruszenia tego przepisu. Wynika to z faktu, że ma on charakter definicji, określa jedynie zakres pomocy, jaka w postępowaniu sądowoadministracyjnym może być udzielona stronie. Nie reguluje on natomiast przesłanek przyznania takiej pomocy. W dalszej części zażalenia skarżący stwierdza, że Sąd skoncentrował się na przesłankach ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, natomiast nie rozważył istnienia ubóstwa skarżącego jako przesłanki zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu, należy stwierdzić, że choć Sąd pierwszej instancji w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia zaakcentował tę kwestię, nie może budzić wątpliwości, że jego rozważania dotyczyły prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd rozważył zasadność stosowania instytucji prawa pomocy w świetle konstrukcji nadużycia prawa do sądu. Z uwagi na powyższe, zarzut zażalenia jest w tym zakresie bezzasadny. Niezrozumiałym jest także powoływanie się przez skarżącego w uzasadnieniu zażalenia na treść art. 244 § 1 P.p.s.a. oraz art. 245 tej ustawy. Powyższe przepisy nie mają związku z przesłankami przyznania prawa pomocy, które określone zostały w art. 246 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszym składzie, podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący wnosząc do sądu tak dużą ilość skarg na wszelkie działania administracji, często niepodlegające zaskarżeniu bądź dotyczące innych podmiotów, a także takie, które nie mają żadnego wpływu na jej interes prawny, w istocie nadużywa prawa do sądu. Przyjęcie zaś takiego stanowiska czyni zbędnym odnoszenie się merytorycznie do sytuacji majątkowej strony. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych zmusza każdą stronę inicjującą postępowanie sądowe do zastanowienia się nad celowością składania nieracjonalnych i bezprzedmiotowych skarg oraz procesowych konsekwencji takich działań w postaci konieczności ponoszenia kosztów prowadzenia postępowań sądowych. Jako niedopuszczalne uznać przy tym należy używanie uprawnień procesowych w celach sprzecznych z ich przeznaczeniem. Jakkolwiek każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest w celu ochrony interesów uprawnionego, to jednak powinno być ono wykonywane zgodnie z jego społecznym celem. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz stoi w sprzeczności z sensem danej instytucji procesowej, nie może zasługiwać na ochronę (por. Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym; Prokuratura i prawo, Nr 11/2007). Tak też należy ocenić działania podmiotu, dla którego inicjowanie postępowań sądowych stanowi cel sam w sobie, nie służy zaś rzeczywistej ochronnie naruszonych praw. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 tej ustawy orzekł jak w sentencji.