I OZ 676/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 546/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w obejmującym ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 546/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił A. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z czterema córkami, natomiast w dalszej części oświadczył, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Jako posiadany majątek podał mieszkanie o powierzchni 45 m2. Referendarz sądowy wezwaniem z dnia 12 czerwca 2012 r. zobowiązał skarżącego do przesłania dowodów potwierdzających wydatki na utrzymanie domu przy ul. J. [...] w Sz. oraz mieszkania przy ul. O. [...] w Sz., wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, oświadczenia, czy płaci alimenty na córki E., J. i P. i dowodów potwierdzających ich wysokość, kserokopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości wszystkich posiadanych nieruchomości, zaświadczenia z PUP, czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna oraz zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy dot. liczby osób pozostających w gospodarstwie domowym oraz korzystania z pomocy opieki społecznej w okresie ostatnich dwóch lat. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczył, że mieszkanie przy ul. O. w Sz. jest jego własnością ale aktualnie nie jest w jego posiadaniu, natomiast dom przy ul. J. [...] należy do jego ojca, który jest na emeryturze i ponosi koszty jego utrzymania, dlatego nie może przedłożyć dowodów potwierdzających wydatki ponoszone na jego utrzymanie. Nadto skarżący oświadczył, że obecnie nie posiada rachunku bankowego, pomimo tego, że jest wspólnikiem w dużej firmie, nie jest też zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Żądanych dokumentów nie przedłożył. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania pomocy prawnej w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, wnosząc o jego uchylenie. Skarżący podniósł, iż nie przedłożył żądanych dokumentów, ponieważ za niektóre z nich być może musiałby ponieść opłatę, a on nie ma pieniędzy, natomiast Sąd może zlecić przeprowadzenie takiego dowodu. Ponadto dane, które zawarł w formularzu PPF muszą wystarczyć Sądowi dla oceny jego sytuacji. A. M. oświadczył, że pozostaje bez środków finansowych do życia przez brak zatrudnienia spowodowany utratą pracy i nie posiada żadnych innych dochodów. Sąd I instancji rozpoznając złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie znalazł podstaw, by przyznać skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd stwierdził, że skarżący nie wyjaśnił w pełni swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej, a składane przez niego oświadczenia są niespójne, np. w formularzu PPF w oświadczeniu o stanie rodzinnym podaje, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z czterema córkami, a w kolejnej rubryce oświadcza, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, w uzasadnieniu wniosku podaje, że jest wspólnikiem w dużej firmie, ale nie może zdradzić w jakiej, po czym wskazuje, że został zwolniony i jest bez pracy i żadnych dochodów. Pomimo tego nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna oraz nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Nie wyjaśnił również sytuacji swojego mieszkania, podając tylko, że aktualnie nie jest w jego posiadaniu. Skarżący odmówił przedłożenia wszelkich dokumentów twierdząc, że nie stać go na ponoszenie opłat z tego tytułu, gdy tymczasem większość z nich wydawana jest bezpłatnie. Sąd uznał, iż skarżący nie wskazał udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Nie przedłożył także stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie, chociaż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. M., wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270 j.t.), dalej "p.p.s.a." wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie - zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym i prawidłowo doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna uniemożliwia ocenę, czy istnieją podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy. Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy stwierdzić, że oświadczenia składane przez skarżącego, zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w formularzu PPF są niespójna, dlatego też działanie Sądu I instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącego. W niniejszej sprawie skarżący, wezwany przez referendarza sądowego – zarządzeniem z dnia 12 czerwca 2012 r. - do przedłożenia określonych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację majątkową nie wykonał prawidłowo tego zarządzenia, bowiem nie przedłożył żądanych przez referendarza dokumentów. Należy wskazać, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. A zatem, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.