II SA/Wa 457/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi O. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na aplikację sędziowską lub aplikację prokuratorską oddala skargę. Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], działając na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił przyjęcia O. G. na aplikację sędziowską oraz na aplikację prokuratorską. W motywach rozstrzygnięcia podał, że o przyjęciu na aplikację sędziowską albo prokuratorską decyduje miejsce kandydata na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, przy uwzględnieniu limitu miejsc na tych aplikacjach. Minister Sprawiedliwości zarządzeniami z dnia 31 marca 2010 r. w sprawie zarządzenia naboru na aplikację sędziowską w 2010 r. (Dz. Urz. MS Nr 2, poz. 10) oraz w sprawie naboru na aplikację prokuratorską w 2010 r. (Dz. Urz. MS Nr 2, poz. 11), wyznaczył limity po 75 miejsc na każdej aplikacji. O. G. ukończył natomiast aplikację ogólną na [...] pozycji listy klasyfikacyjnej aplikantów, zaś limit miejsc na obu aplikacjach został wyczerpany po przyjęciu osób znajdujących się wyżej na liście klasyfikacyjnej. W odwołaniu od powyższej decyzji, skierowanym do Ministra Sprawiedliwości, O. G. wniósł o jej uchylenie oraz o orzeczenie o przyjęciu na aplikację sędziowską lub prokuratorską, z preferencją aplikacji sędziowskiej. Zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego, a to art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż sumę ocen w rozumieniu powołanego przepisu należy interpretować jako sumę ocen ze sprawdzianów oraz średniej arytmetycznej ocen z praktyk, zamiast sumę wszystkich ocen ze sprawdzianów i praktyk. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...], mając za podstawę art. 29 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z treścią art. 29 ust. 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, decyzję o przyjęciu na aplikację sędziowską albo prokuratorską Dyrektor Krajowej Szkoły wydaje według kolejności umieszczenia kandydatów na liście klasyfikacyjnej aplikantów, do miejsca wyczerpania limitu przyjęć na te aplikacje. O kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje natomiast suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej (art. 26 ust. 3 tej ustawy). Zarządzeniami z dnia 31 marca 2010 r., zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy, Minister Sprawiedliwości ogłosił nabór na aplikację sędziowską i prokuratorską, wyznaczając limit 75 miejsc na każdą z nich. Organ odwoławczy wskazał, że na podstawie listy klasyfikacyjnej, ogłoszonej przez Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, O. G. zajął [...] miejsce, a limit miejsc na aplikacji sędziowskiej uległ wyczerpaniu po przyjęciu osób umieszczonych wyżej na liście klasyfikacyjnej. Ostania z osób przyjętych na aplikację sędziowską była umieszczona na 91 pozycji listy klasyfikacyjnej, natomiast ostatnia z osób przyjętych na aplikację prokuratorską plasowała się na 154 pozycji. To spowodowało, że O. G. nie został przyjęty ani na aplikację sędziowską, ani na aplikację prokuratorską. Minister Sprawiedliwości podał ponadto, że stosownie do treści art. 25 ust. 5 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, na czas odbywania przez aplikanta praktyk, zgodnie z programem aplikacji ogólnej, Dyrektor Krajowej Szkoły, w uzgodnieniu z patronem koordynatorem, wyznacza aplikantowi patrona każdej z praktyk, który zapoznaje aplikanta z czynnościami należącymi do zakresu jego obowiązków w trakcie praktyki i niezwłocznie po jej zakończeniu przedstawia patronowi koordynatorowi pisemną opinię wraz z oceną przebiegu praktyki. W oparciu o te opinie i oceny, patron koordynator sporządza końcową opinię wraz z łączną oceną przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant. Powołany przepis art. 26 ust. 3 ustawy stanowi natomiast, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów, a w konsekwencji o dalszym kontynuowaniu szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej, decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Treść powołanych przepisów, zdaniem organu odwoławczego, pozwala stwierdzić, że łączna ocena, o której mowa w art. 26 ust. 3 cytowanej ustawy, powinna obejmować sumę punktów uzyskanych ze sprawdzianów oraz łączną ocenę przebiegu wszystkich praktyk wystawioną przez patrona koordynatora. Łączna ocena z praktyk jest bowiem, stosownie do brzmienia art. 25 ust. 5 ustawy, oceną wystawioną przez patrona koordynatora ze wszystkich praktyk odbytych w czasie aplikacji ogólnej. Co istotne, patron koordynator nie wystawia oceny subiektywnie. Jego rola polega w tym wypadku na zsumowaniu ocen ze wszystkich praktyk odbytych przez aplikanta w czasie trwania aplikacji, a wystawiona przez niego ocena powinna być średnią arytmetyczną ocen ze wszystkich praktyk. Za takim sposobem obliczania sumy punktów przemawia także treść § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107, poz. 895), który statuuje, że punkty uzyskane przez aplikanta w wyniku oceny wszystkich praktyk (a więc jednej łącznej oceny) są sumowane z punktami ze sprawdzianów. Wobec powyższego, Minister podkreślił, iż o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów powinna decydować suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i jedna łączna ocena wystawiona przez patrona koordynatora z przebiegu wszystkich odbytych praktyk przez aplikanta w czasie aplikacji ogólnej. Biorąc pod uwagę oceny ze sprawdzianów i łączną ocenę z odbytych praktyk, O. G. uzyskał ogółem [...] punktu, a przy wyliczeniu tej punktacji nie stwierdzono żadnego błędu rachunkowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie O. G. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem Ministra Sprawiedliwości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, polegające na błędnej wykładni zwrotu "suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk", poprzez przyjęcie, iż oznacza on sumę ocen ze sprawdzianów oraz średniej arytmetycznej ocen z praktyk. Skarżący wskazał, że gdyby – jak przyjął organ – sprawdziany miały uprzywilejowaną pozycję w stosunku do praktyk, to niewątpliwie ustawodawca sformułowałby przepis art. 26 ust. 1 ustawy w ten sposób, że jedynie niezaliczenie któregokolwiek ze sprawdzianów, a także uzyskanie średniej punktów z praktyk poniżej oceny uprawniającej do promocji, skutkowałoby nieukończeniem aplikacji. Na szczególną uwagę zasługuje również fakt, że sytuacje, w których ustawodawca preferuje oceny ze sprawdzianów przed ocenami z praktyk, czy też z pracy pisemnej przed oceną z testu, są precyzyjnie wskazane w ustawie o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (art. 18 ust. 2 zd. 2, art. 26 ust. 3 zd. 2). Skarżący stwierdził ponadto, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w zasadzie nie odniósł się do argumentacji przedstawionej w odwołaniu. Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uwzględnienie skargi, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. Udzielając odpowiedzi na skargę, Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację, jakiej użył w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2011 r. skarżący wskazał, że w dniu 1 lipca 2011 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił ustawę nowelizującą m.in. art. 25 ust. 5 oraz art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Stwierdził, że już pobieżne zapoznanie się z treścią ww. zmian wskazuje, że nowelizacja ma znamiona zmian o charakterze merytorycznym, gdyż mowa jest w niej o sposobie ustalania oceny przebiegu praktyk oraz liczenia punktów w sposób odmienny od dotychczasowego. Wprawdzie powołana ustawa nowelizująca nie weszła jeszcze w życie i może ulec dalszej modyfikacji, to jednak – w ocenie skarżącego – można na jej podstawie wnioskować o zamiarze ustawodawcy, który to zamiar nie powinien pozostać bez wpływu na interpretację aktualnie obowiązującej regulacji w tym przedmiocie. W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2011 r. skarżący podtrzymał zarzuty podniesione w skardze oraz wskazał, że w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 886/11, w identycznym stanie faktycznym, jak w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Problematykę odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej reguluje ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107, poz. 895). Stosownie do treści art. 16 ust. 2 powołanej ustawy, Minister Sprawiedliwości zarządza, w zależności od potrzeb kadrowych sądów i prokuratury, nabór na aplikację ogólną, sędziowską oraz prokuratorską i jednocześnie wyznacza limity miejsc na te aplikacje. Zgodnie zaś z art. 25 ust. 5 tej ustawy, na czas odbywania przez aplikanta praktyk, zgodnie z programem aplikacji ogólnej, Dyrektor Krajowej Szkoły, w uzgodnieniu z patronem koordynatorem, wyznacza aplikantowi patrona każdej z praktyk, który zapoznaje aplikanta z czynnościami należącymi do zakresu jego obowiązków w trakcie praktyki i niezwłocznie po jej zakończeniu przedstawia patronowi koordynatorowi pisemną opinię wraz z oceną przebiegu praktyki. W oparciu o te opinie i oceny patron koordynator sporządza końcową opinię wraz z łączną oceną przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant. Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, w myśl przepisu art. 26 ust. 2 cytowanej ustawy, w terminie 14 dni od dnia zakończenia aplikacji ogólnej, ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej listę klasyfikacyjną aplikantów. Lista zawiera imiona, nazwiska aplikantów, z podaniem liczby punktów uzyskanych przez każdego aplikanta w trakcie aplikacji ogólnej oraz liczby porządkowej wskazującej jego miejsce na liście. O kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej (art. 26 ust. 3). Na tej podstawie, Dyrektor Krajowej Szkoły, zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy, wydaje decyzję w sprawie przyjęcia na aplikację sędziowską albo prokuratorską według kolejności umieszczenia kandydata na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art., 26 ust. 2, do miejsca wyczerpania limitu przyjęć na te aplikacje. Z kolei w myśl § 7 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej, po każdym cyklu zajęć i praktyk, przeprowadza się sprawdzian wiedzy z zakresu tych zajęć i praktyk (ust. 1). Sprawdzian przeprowadza trzyosobowa komisja powołana przez Dyrektora Krajowej Szkoły spośród jej wykładowców biorących udział w szkoleniu aplikantów (ust. 2). Komisja opracowuje szczegółowy zakres tematyczny, a także metody i formy przeprowadzenia oraz oceny każdego sprawdzianu (ust. 3). Natomiast stosownie do treści § 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia, oceny praktyk dokonuje patron w systemie punktowym w skali od 0 do 5 punktów, a punkty uzyskane przez aplikanta w wyniku ocen wszystkich praktyk są sumowane z punktami uzyskanymi ze sprawdzianów. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia liczby punktów, które uzyskał aplikant po zakończeniu aplikacji ogólnej, determinującej określenie jego miejsca na liście klasyfikacyjnej. Powołany przepis § 9 ust. 2 rozporządzenia mógłby sugerować, jak niezasadnie argumentuje skarżący, iż końcowa liczba punktów jest sumą ocen ze wszystkich sprawdzianów i wszystkich praktyk. Również przepis art. 26 ust. 3 o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury mówi o sumie punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej, w myśl jego literalnej wykładni. Jednakże, jak trafnie zauważa Minister Sprawiedliwości, nie można, dokonując wykładni art. 26 ust. 3 ustawy, pominąć treści art. 25 ust. 5 tej samej ustawy, który posługuje się pojęciem łącznej oceny przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant. Wykładnia art. 26 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 5 ustawy daje zatem, zdaniem Sądu, podstawę do uznania, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jednej oceny z praktyk (łącznej oceny dokonanej przez patrona koordynatora). W przeciwnym wypadku rola patrona koordynatora sprowadzałaby się jedynie do sporządzenia końcowej opinii oraz łącznej oceny przebiegu wszystkich praktyk, polegającej na prostym zsumowaniu poszczególnych ocen z praktyk. Podkreślenia wymaga, że w art. 25 ust. 5 ustawy, ustawodawca mówi o łącznej ocenie przebiegu wszystkich praktyk. Skoro posługuje się zwrotem "łączna ocena", to znaczy to, że nie może chodzić tu o sumę wszystkich ocen z praktyk, ale musi być to jedna ocena w skali od 0 do 5 punktów, stanowiąca średnią arytmetyczną ocen wystawionych przez patronów poszczególnych praktyk. Zasadne jest również stanowisko organu, iż także wykładnia celowościowa przepisów ustawy przemawia za takim sposobem ustalania miejsca aplikanta na liście klasyfikacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 52 pkt 2 powołanej ustawy, stanowiącym upoważnienie ustawowe dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia m. in. sposobu ustalania systemu punktowego oceny zaliczania sprawdzianów i ich poprawek, praktyk i stażu objętych programem poszczególnych aplikacji, winien mieć on na względzie konieczność jednolitej i obiektywnej oceny wiedzy i kwalifikacji aplikantów. Taką jednolitość i obiektywizm zapewniają najpełniej sprawdziany przeprowadzone dla wszystkich aplikantów przez te same zespoły egzaminacyjne, stosujące te same jednolite kryteria oceny. Nie bez znaczenia jest ponadto okoliczność, iż sprawdzian stanowi formę całościowej weryfikacji wiedzy, obejmującą zarówno wiedzę uzyskaną podczas zajęć teoretycznych, jak i umiejętności jej stosowania nabyte w toku praktyk, co wynika z treści § 7 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. Ponadto, zgodnie z art. 26 ust. 3 zd. 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, w przypadku równej liczby punktów uzyskanych przez aplikantów o kolejności decyduje suma punktów uzyskanych ze sprawdzianów, co oznacza nadanie przez ustawodawcę prymatu ocenom ze sprawdzianów, a nie praktyk. Konsekwencją przyjęcia, iż o miejscu aplikanta na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych ze sprawdzianów i łącznej oceny przebiegu wszystkich praktyk, było określenie sposobu ustalenia owej "łącznej oceny". Zdaniem Sądu, przyjęcie, iż "łączna ocena" jest średnią arytmetyczną ocen ze wszystkich praktyk wydaje się być ze wszech miar zasadne, bowiem taka ocena jest najbardziej miarodajna, obiektywna i sprawiedliwa, a nadto mieści się w skali punktowej określonej w § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej. Powyższą wykładnię potwierdza nowelizacja ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, dokonana ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw. Powołana ustawa nowelizująca na dzień orzekania przez Sąd jeszcze nie obowiązywała (została podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 2 września 2011 r., zaś w dniu 27 września 2011 r. została ogłoszona w Dzienniku Ustaw Nr 203, poz. 1192). Zgodnie z nowym brzmieniem art. 25 ust. 5 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, na czas odbywania przez aplikanta praktyk, zgodnie z programem aplikacji ogólnej, Dyrektor Krajowej Szkoły, w uzgodnieniu z patronem koordynatorem, wyznacza aplikantowi patrona każdej z praktyk, który zapoznaje aplikanta z czynnościami należącymi do zakresu jego obowiązków w trakcie praktyki i niezwłocznie po jej zakończeniu przedstawia patronowi koordynatorowi pisemną opinię wraz z oceną przebiegu praktyki. W oparciu o te opinie i oceny patron koordynator sporządza końcową opinię i ustala łączną ocenę przebiegu praktyk, stanowiącą średnią arytmetyczną ocen wystawionych przez patronów poszczególnych praktyk. Z kolei zgodnie z treścią znowelizowanego art. 26 ust. 3 tej ustawy, o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów stanowiąca sumę ocen uzyskanych przez aplikanta z zaliczonych sprawdzianów oraz łącznej oceny przebiegu praktyk. W przypadku równej liczby punktów uzyskanych przez aplikantów o kolejności decyduje suma punktów stanowiąca sumę ocen uzyskanych przez aplikanta ze sprawdzianów. Wprowadzona przez ustawodawcę zmiana potwierdza zatem tylko jego wcześniejszą intencję co do sposobu uregulowania przedmiotowej kwestii. Odnosząc się natomiast do powołanego przez skarżącego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. akt II SA/Wa 886/11, należy wskazać, iż dotyczył on innego stanu faktycznego. W takim stanie rzeczy, podjęte w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty zawarte w skardze za nieuzasadnione. Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi. Dlatego też, stosując art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. Z uwagi na zawarty w skardze wniosek skarżącego o skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz brak żądania przez organ przeprowadzenia rozprawy, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, stosując art. 119 pkt 2 i art. 120 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.