II GZ 227/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. I.-E.-U. "A." Spółka z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 28 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 274/12 w zakresie przyznania prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. I.-E.-U. "A." Spółka z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z 28 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 274/12, odmówił Przedsiębiorstwu Importowo-Eksportowo-Usługowemu "[...]Spółka z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia. W uzasadnieniu Sąd przedstawił dane dotyczące sytuacji finansowej spółki, wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazano, że skarżąca jest dealerem samochodów Subaru, wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...]zł, wartość środków trwałych [...]zł, a wartość zysku za 2010 r. wyniosła [...]zł. Spółka posiada trzy rachunki bankowe, z czego tylko na jednym z nich posiada środki finansowe w kwocie [...]zł. Skarżąca podała, że prowadzi inwestycję polegającą na rozbudowie salonu samochodowego i serwisu, jest obciążona kredytami na ten cel oraz na finansowanie samochodów demonstracyjnych i ekspozycyjnych. Oświadczyła też, że oczekuje na zwrot podatku VAT z urzędu skarbowego w kwocie ponad [...] zł, a termin zwrotu podatku przypada na [...] marca 2012 r. Zarządzeniem z [...] kwietnia 2012 r. skarżąca została wezwana przedłożenia następującej dokumentacji: 1) wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 2) odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, 3) odpisu aktualnego bilansu. 4) kserokopii umów kredytowych dotyczących finansowania samochodów demonstracyjnych i ekspozycyjnych, a także rozbudowy salonu i serwisu, wraz z harmonogramem spłat tych kredytów. W odpowiedzi skarżąca nadesłała kserokopię zeznań podatkowych CIT-8 za 2010 r. i 2011 r., bilans za 2010 r. i 2011 r., oraz rachunek zysków i strat za 2010 r. i 2011 r. Przedłożyła także zestawienie zaciągniętych kredytów według stanu na dzień 31 grudnia 2011 r., wykaz zobowiązań z tytułu leasingu, oraz numery pięciu rachunków bankowych prowadzonych w różnych bankach. Spółka nie przedłożyła wyciągów ani wykazów z posiadanych rachunków bankowych. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wartość majątku trwałego spółki oraz znaczne przychody (w 2010 r. zysk z prowadzonej działalności wyniósł [...] zł, a w 2011 r. [...]zł) wykluczają możliwość odstąpienia od zasady ponoszenia kosztów przez stronę postępowania. WSA zaznaczył, że skarżąca prowadzi obecnie działalność inwestycyjną, osiąga dochody i na bieżąco spłaca zaciągnięte zobowiązania. Porównanie wysokości wpisu, jaki strona zobowiązana jest uiścić w rozpoznawanej sprawie ([...] zł) z przychodem netto Spółki (w 2011 r. - [...] zł) oraz poniesionymi kosztami działalności operacyjnej (w 2011 r. - [...]zł) prowadzi do wniosku, że skarżąca ma dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Przedsiębiorstwo [...] Spółka z o.o. z siedzibą w S. wniosło zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego zmiany poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła sprzeczność ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez przyjęcie, że skarżąca Spółka może ponieść koszty sądowe i uiścić wpis sądowy. Wnosząca zażalenie w uzasadnieniu podniosła, że prowadzi obecnie dużą inwestycję i wszystkie wolne środki finansowe spółki są w nią angażowane. Z uwagi na powyższe, skarżąca nie ma środków na uiszczenie wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty sądowe pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów sądowych, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powołanego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli na podstawie powołanego przepisu uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych umieszczonej na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, który stwierdził iż skarżąca nie wykazała, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA szczegółowo zbadał sytuację materialną strony. Z przedłożonych odpisów zeznań podatkowych skarżącej wynika, że w 2010 r. przychody Spółki wynosiły [...] zł, a w 2011 r. [...] zł. Według bilansu na koniec 2010 r. Spółka posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunku w kwocie [...] zł, a na koniec 2011 r. w kwocie [...] zł. Mimo deklarowanego spadku obrotów w 2011 r., skarżąca zaciągnęła w 2011 r. cztery nowe kredyty długoterminowe na łączną kwotę [...] zł, oraz dwa nowe kredyty krótkookresowe. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę, w tym inwestycję polegającą na rozbudowie salonu samochodowego oraz serwisu, osiąga dochody i na bieżąco spłaca zaciągane zobowiązania. Świadczy to o dobrej kondycji finansowej Spółki oraz posiadanej przez nią zdolności kredytowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał więc na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.