I OSK 2625/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie: Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 lipca 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 1208/11 w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] lipca 2011 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 lipca 2012r., sygn. akt IV SA/Gl 1208/11, oddalił skargę R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu Sąd podał następujący stan sprawy: Kierownik Terenowego Punktu Pomocy Społecznej w Katowicach, działając z upoważniania Prezydenta Miasta Katowice decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], na podstawie art. 41 pkt 1 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), przyznał R. J. specjalny zasiłek celowy w wysokości 50 zł na zakup leków w sierpniu 2011 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że dochód strony przekracza kryterium dochodowe przewidziane dla osoby samotnie gospodarującej uprawniające do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Jednocześnie stwierdzono występowanie niezbędnej potrzeby i szczególnie uzasadnionego przypadku. Podkreślono, że przeprowadzona analiza środków finansowych, którymi dysponuje strona jak również ponoszonych wydatków wykazała, iż z posiadanych środków nie jest ona w stanie zaspokajać niezbędnych potrzeb związanych z zakupem leków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że nie przekroczył on granic uznania administracyjnego. Na tę decyzję R. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wskazując na swoją trudną sytuację materialną oraz na to, że jest osobą starszą i schorowaną, leczącą się na liczne choroby. Następnie wyszczególniła wydatki, jakie obowiązana jest ponosić, jak również zaakcentowała konieczność stosowania odpowiedniej diety wymuszonej złym stanem zdrowia i stwierdziła, że przyznana kwota specjalnego zasiłku celowego jest niewystarczająca i oczekuje wsparcia świadczeniem w wyższej wysokości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie podtrzymując rozstrzygnięcie i argumenty przedstawione w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 lipca 2012r., sygn. akt IV SA/Gl 1208/11, oddalając skargę uznał, że organy administracyjne nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest obarczone uchybieniami uzasadniającymi uwzględnienie wniesionej skargi. Ustalono bowiem, które to ustalenia nie były kwestionowane przez skarżącą, że jej dochód składa się ze świadczenia emerytalnego oraz dodatku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 821,35 zł oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości 458,35 zł. Zatem dochód strony prowadzącej samodzielnie gospodarstwo domowe przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia pieniężnego wynoszące 477 zł. W tej sytuacji skarżąca może ubiegać się o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, który to zasiłek otrzymała. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę kasacyjną złożyła R. J. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów pomocy prawnej świadczonej przez pełnomocnika z urzędu, które to koszty nie zostały pokryte przez stronę ani w całości, ani w części. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest 41 w związku z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i uznanie, że organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego w zakresie orzekania o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego pomimo, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz ustalony stan faktyczny pozwalają wysnuć odmienne wnioski. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że organ nie wykazał, iż przyznanie zasiłku w innej wysokości nie było możliwe z uwagi na brak środków. Skarżąca kasacyjnie wskazała, że nie kwestionuje poczynionych przez organ ustaleń w zakresie jej sytuacji materialnej oraz potrzeb życiowych, natomiast stanowczo kwestionuje wysokość przyznanego świadczenia. Organy natomiast nie wskazały przyczyn uzasadniających przyznania jej świadczenia w wysokości 50 zł, nie dokonały także analizy w zakresie posiadanych środków, z której to analizy jednoznacznie by wynikało, że przyznanie świadczenia w innej wysokości nie było możliwe ze względu na ich brak. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoją argumentację i podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Na wstępie podkreślić należy, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. To zaś oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna w postaci zasiłku może zostać przyznana. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Natomiast ust. 2 tego przepisu stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jeżeli dochód osoby ubiegającej się przyznanie zasiłku przekracza kwotę 477 zł, to czyni to niemożliwym przystąpienie przez organ do badania, czy w danej sprawie wystąpiła ocenna przesłanka w postaci konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, takiej jak: pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, a także drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. W takiej sytuacji organ odmawia przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej takich jak zasiłek okresowy czy zasiłek celowy (zgodnie z art. 38 i art. 39 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie nie zaprzecza, że nie spełnia kryteriów wskazanych w art. 39 powołanej ustawy, kwestionuje natomiast wysokość przyznanego jej specjalnego zasiłku celowego w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Wskazać należy, że stosownie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w sposób niebudzący wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Z treści tego przepisu wynika bowiem, iż decyzja wydawana w oparciu o ten przepis ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się wnioskodawca, powinna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu powołanego przepisu to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych w stosunku do istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, czy tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ale do zdarzeń nadzwyczajnych. Zasiłek celowy z art. 41 ustawy o pomocy społecznej może zatem być przyznany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można jednak z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu, tak jak czyni to skarżąca. Okolicznościami uzasadniającymi odmowę, bądź też przyznania zasiłku w kwocie niższej niż wnioskowana, mogą być w szczególności ograniczone środki finansowe ośrodka pomocy społecznej, duża liczba osób ubiegających się o pomoc, a także dotychczas udzielona wnioskodawcy pomoc. Organy muszą więc każdorazowo ustalać to w poszczególnych sprawach uwzględniając nie tylko sytuację rodzinną, majątkową, życiową danej osoby lub rodziny, lecz także rodzaj potrzeby, na zaspokojenie której świadczenie ma być przyznane, z uwzględnieniem możliwości zaspokojenia jej w inny sposób lub przy pomocy innych środków. W niniejszej sprawie ustalono, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną, ma trudności w poruszaniu się, liczne schorzenia, co powoduje konieczność stosowania leków. Mieszka sama prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie utrzymuje żadnych kontaktów z dziećmi i nie otrzymuje od niech żadnej pomocy. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek i przyznał skarżącej pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie leków w wysokości 50 zł miesięcznie. Zauważyć w tym miejscu należy, że oprócz tego skarżąca otrzymała pomoc w formie specjalnego zasiłki celowego na dofinansowanie do bieżących opłat za nośniki energii w okresie od lipca do października 2011 r. oraz na dofinansowanie do bieżących opłat czynszowych w okresie od czerwca do października 2011 r., dofinansowanie do zakupu obuwia, zakupu letniej sukienki oraz bielizny. Organ przyznając skarżącej specjalny zasiłek celowy wskazał, że przyznana pomoc dostosowana jest do potrzeb ośrodka pomocy społecznej, a ponadto wskazał, że z załącznika nr 2 do polityki świadczeń obowiązującej w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Katowicach od dnia 11 stycznia 2011 r. wynika, że w przypadku dofinansowania wydatków na leki, maksymalna kwota zasiłku dla osoby samotnie gospodarującej, której dochód przekracza kryterium dochodowe wynosi 50 zł. Wobec tego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można twierdzić, że organy administracyjne, a za nimi Sąd pierwszej instancji uchybiły wskazanemu przepisowi ani w zakresie jego wykładni, ani w zakresie zastosowania. Z akt sprawy wynika nadto, że skarżąca jest objęta stałą pomocą opieki społecznej, którą to okoliczność organy wzięły pod uwagę przy rozpatrzeniu wniosku. Wobec tego, wbrew stanowisku i argumentacji wnoszącej skargę kasacyjną stwierdzić należy, że wynik przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji kontroli działalności orzekających w sprawie organów administracji uprawniał do wysnucia wniosku, że w toku postępowania administracyjnego wyjaśnione zostały wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, zebrany materiał został właściwie rozpatrzony, a wydane decyzje zostały poprawnie umotywowane. Z tych względów zarzuty skargi kasacyjnej uznać należy za nieusprawiedliwione. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu ustanowionemu na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 wskazanej ustawy. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.