II OZ 872/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 10 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "[...]" w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 lipca 2012 r. sygn. akt II SO/Ol 19/12 w zakresie wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku: sędziego NSA Ireneusza Henryka Darmochwała, sędzi NSA Grażyny Gryglaszewskiej, sędziego NSA Mieczysława Markowskiego, sędziego WSA Piotra Pietrasza, sędziego WSA Sławomira Presnarowicza, sędziego WSA Jacka Pruszyńskiego, sędziego NSA Stanisława Prutisa, sędzi WSA Małgorzaty Roleder, sędzi WSA Urszuli Barbary Rymarskiej, sędzi NSA Anny Sobolewskiej-Nazarczyk, sędziego WSA Wojciecha Stachurskiego, sędzi NSA Elżbiety Trykoszko, sędzi NSA Danuty Tryniszewskiej-Bytys, sędziego WSA Mirosława Wincenciaka oraz referendarzy WSA w Białymstoku: Barbary Romanczuk i Tomasza Oleksickiego od orzekania w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania oraz wyjaśnienia wątpliwości co do treści postanowienia w sprawie uzgodnienia przedsięwzięcia, sygn. akt II SA/Bk 848/11 postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu wniosku Stowarzyszenia [...] w B. o wyłączenie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku od orzekania w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2011 r., w punkcie 1. wyłączył sędziego WSA w Białymstoku Sławomira Presnarowicza od orzekania w sprawie, w punkcie 2. oddalił wniosek Stowarzyszenia w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że uzasadniając wniosek o wyłączenie sędziów orzekających w WSA w Białymstoku: sędziego NSA Ireneusza Henryka Darmochwała, sędzi NSA Grażyny Gryglaszewskiej, sędziego NSA Mieczysława Markowskiego, sędziego WSA Piotra Pietrasza, sędziego WSA Sławomira Presnarowicza, sędziego WSA Jacka Pruszyńskiego, sędziego NSA Stanisława Prutisa, sędzi WSA Małgorzaty Roleder, sędzi WSA Urszuli Barbary Rymarskiej, sędzi NSA Anny Sobolewskiej-Nazarczyk, sędziego WSA Wojciecha Stachurskiego, sędzi NSA Elżbiety Trykoszko, sędzi NSA Danuty Tryniszewskiej-Bytys, sędziego WSA Mirosława Wincenciaka oraz referendarzy: Tomasza Oleksickiego i Barbary Romańczuk, Stowarzyszenie [...] w B. wskazało, że orzekając w sprawach z wniosków Stowarzyszenia działali oni na jego niekorzyść, prawdopodobnie z naruszeniem prawa, np. odmawiając Stowarzyszeniu prawa do bezpłatnej pomocy pełnomocnika z urzędu i całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, czy też poprzez niewyłączenie sędziego Stanisława Prutisa, pomimo braku jego bezstronności w sprawie np. Kampusu [...] w [...]. Wskazani we wniosku o wyłączenie sędziowie: Ireneusz H. Darmochwał, Elżbieta Trykoszko, Danuta Tryniszewska-Bytys, Grażyna Gryglaszewska, Anna Sobolewska-Nazarczyk, Małgorzata Roleder, Stanisław Prutis, Mirosław Wincenciak, Mieczysław Markowski, Wojciech Stachurski, Urszula B. Rymarska, Jacek Pruszyński oraz referendarze: Barbara Romanczuk i Tomasz Oleksicki złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, że nie istnieje między nimi a stroną tego postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawanej sprawie. Oświadczenia takiego nie złożył sędzia WSA Piotr Pietrasz, delegowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, który złożył wniosek o wyłączenie go od udziału w sprawie, wskazując, iż istnieją okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2012 r. (sygn. akt II OW 98/12) Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku od orzekania w tej sprawie. Jednocześnie, jak zauważył Sąd, w aktach sprawy II SA/Bk 848/11 (k. 136) znajdują się postanowienia Sądu Rejonowego w [...] i Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie rozwiązania Stowarzyszenia [...] w B. i zarządzenia jego likwidacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy od orzekania w sprawie na wstępie wyjaśnił, że podlega on merytorycznemu rozpoznaniu, ponieważ ani z Krajowego Rejestru Sądowego, ani z akt sprawy nie wynika, aby Stowarzyszenie [...] w B. zostało wykreślone z rejestru stowarzyszeń. Znajdujące się w aktach postanowienia sądów powszechnych dotyczą jedynie rozwiązania i zarządzenia likwidacji tego podmiotu, zatem stowarzyszenie to może nadal skutecznie występować w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Następnie Sąd wskazał, że ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami odnoszącymi się do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Dlatego wyłączenie sędziego następuje nie tylko z mocy samego prawa w sytuacjach przewidzianych w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), ale również wówczas, gdy istniejące okoliczności mogą wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego - art. 19 p.p.s.a. W takim przypadku wyłączenie może nastąpić na żądanie sędziego, który powinien zawiadomić Sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie (art. 21 p.p.s.a.) lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Należy przy tym podkreślić, iż strona obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia we wniosku zgłoszonym do sądu. Jak wynika z akt sprawy w dniu 23 maja 2012 r. sędzia WSA w Białymstoku Sławomir Presnarowicz złożył oświadczenie, w którym przedstawił okoliczności mogące w jego przekonaniu wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności i w związku z powyższym wniósł o wyłączenie go od orzekania w niniejszej sprawie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wskazane przez wymienionego sędziego okoliczności dają podstawy do wyłączenia i w związku z tym, na podstawie art. 19 p.p.s.a., Sąd orzekł o jego wyłączeniu od orzekania w sprawie. Następnie Sąd podkreślił, że pozostali sędziowie oraz referendarze orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku, wskazani we wniosku przez Stowarzyszenie [...] w B., złożyli oświadczenia o braku podstaw do wyłączenia ich od orzekania w przedmiotowej sprawie wobec nieistnienia pomiędzy nimi a którąkolwiek ze stron tego postępowania tego rodzaju okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Stowarzyszenie zaś w żaden sposób nie uzasadniło zgłoszonych we wniosku zarzutów i nie przedstawiło jakichkolwiek dowodów, dyskredytujących prawdziwość złożonych przez sędziów i referendarzy oświadczeń. Samo przeświadczenie strony o działaniu wskazanych we wniosku sędziów i referendarzy na jego niekorzyść i "prawdopodobnie z naruszeniem prawa" nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej, w myśl art. 19 p.p.s.a., ich wyłączenie od orzekania w sprawie. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie strony o działaniu na jej niekorzyść, wynikające z odmowy przyznania prawa do pełnomocnika z urzędu i całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, gdyż nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziów orzekających w sprawie tylko z tego powodu, iż nie uwzględnili złożonego wniosku dowodowego. Nie ma zatem znaczenia przekonanie strony skarżącej o niekorzystnych działaniach podejmowanych przez sędziów, lecz konieczne jest wskazanie istotnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziów. Odnosząc się do wniosku o wyłączenie sędziego WSA Piotra Pietrasza oraz sędziego NSA Stanisława Prutisa Sąd oddalił wniosek o ich wyłączenie wobec ustalenia, iż sędzia WSA Piotr Pietrasz nie orzeka obecnie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku, a tym samym brak jest podstaw do zaistnienia w stosunku do tego sędziego przesłanek określonych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., bowiem wniosek o wyłączenie sędziego może być złożony jedynie w stosunku do sędziego orzekającego w danym sądzie wojewódzkim, natomiast sędzia NSA Stanisław Prutis został wyłączony od orzekania w niniejszej sprawie z mocy prawa na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a (pkt III zarządzenia na k.1 akt II SA/Bk 848/11). Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie "[...]" w B. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 18 § 1 tej ustawy zawiera zamknięty katalog przesłanek, dla których wyłączenie sędziego winno nastąpić z urzędu, zaś wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest art. 19 powołanej ustawy. Uznać należy, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie ocenił, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy orzekających w WSA w Białymstoku: sędziego NSA Ireneusza Henryka Darmochwała, sędzi NSA Grażyny Gryglaszewskiej, sędziego NSA Mieczysława Markowskiego, sędziego WSA Jacka Pruszyńskiego, sędziego NSA Stanisława Prutisa, sędzi WSA Małgorzaty Roleder, sędzi WSA Urszuli Barbary Rymarskiej, sędzi NSA Anny Sobolewskiej-Nazarczyk, sędziego WSA Wojciecha Stachurskiego, sędzi NSA Elżbiety Trykoszko, sędzi NSA Danuty Tryniszewskiej-Bytys, sędziego WSA Mirosława Wincenciaka oraz referendarzy: Barbary Romanczuk i Tomasza Oleksickiego od orzekania w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2011 r. Podkreślenia wymaga, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Złożenie takich wyjaśnień miało miejsce w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. W tym miejscu wypada jedynie powtórzyć za Sądem I instancji, że jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25.08.1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). W niniejszej sprawie argumenty Stowarzyszenia zawarte we wniosku o wyłączenie sędziów nie mogą być w żaden sposób uznane za takie, które podważyłyby wiarygodność złożonych przez wskazanych Sędziów oświadczeń. Fakt orzekania przez sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie w innych sprawach skarżącej, których rozstrzygnięcie zapadło nie po jej myśli, nie może być bowiem uznany za przesłankę dla uznania, iż sędziowie powinni zostać wyłączeni od rozpoznawania tej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do sędziów objętych wnioskiem strony skarżącej i prezentowane w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji należy podzielić. Ponadto zauważyć trzeba, iż w rozpoznawanym zażaleniu Stowarzyszenie nie podniosło żadnych takich okoliczności, które poddawałyby w wątpliwość prawidłowość zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska. Wskazać ponadto należy, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. (sygn. akt [...] – Rej. KRS [...]), nastąpiła likwidacja wnoszącego zażalenie Stowarzyszenia, jednakże fakt ten nie miał znaczenia dla dopuszczalności rozpoznania niniejszego zażalenia, bowiem dopiero wykreślenie Stowarzyszenia z rejestru spowoduje, iż przestanie ono istnieć, ustanie jego byt prawny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2010 r. sygn. akt IV CSK 372/09, LEX nr 852583). Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.