I SA/Kr 781/12

Sygn. akt I SA/Kr 781/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 lipca 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Protokolant: Urszula Bukowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2012 r., sprawy ze skargi Z. w K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 29 marca 2012r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych - skargę oddala - Naczelnik Urzędu Skarbowego jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązanej R.O. obejmujących zaległości z tytułu składek ZUS. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego doręczono stronie odpisy tytułów wykonawczych, zajęto wierzytelności z rachunku bankowego oraz wystąpiono do organów administracji publicznej oraz innych podmiotów w celu uzyskania informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji. Z uwagi na niemożność ustalenia składników majątkowych zobowiązanej podlegających egzekucji, Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowieniem z dnia 30.12.2011r. nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku R.O.. Postanowieniem nr [...] z 30.12.2011r. organ egzekucyjny, działając z urzędu na podstawie art. 64c § 1, § 4 i § 7 w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na R.O., wskazując, iż nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanej, a postępowanie egzekucyjne zostało umorzone jako bezskuteczne. Pismem z 11.01.2011r. wierzyciel złożył do Naczelnika Urzędu Skarbowego wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie 92.968,99 zł. Postanowieniem z dnia 9.02.2012r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie art. 17 w zw. z art. 64 e § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, odmówił wnioskodawcy umorzenia powyższych kosztów egzekucyjnych, przyjmując że w rozpoznawanej sprawie nie występuje ważny interes publiczny przemawiający za uwzględnieniem wniosku. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: - brak przeprowadzenia postępowania i ustosunkowania się do wystąpienia przesłanki z art. 64e § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , oraz - przekroczenie ram uznania administracyjnego przy rozstrzyganiu. Wierzyciel wyjaśnił, iż "we wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych jako przesłankę do umorzenia wskazał, że obciążenie wierzyciela opłatą egzekucyjną jest gospodarczo niezasadne. Wierzyciel wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i umorzenie kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia 29 marca 2012r. Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 17, art. 18 w zw. z art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 kpa, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na treść art. 64e § 2 pkt 1-3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który określa , iż organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli: - stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, - za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, - ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałyby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Art. 64e § 3 stanowi, iż koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Odnosząc się do zarzutów dotyczących braku przeprowadzenia postępowania i ustosunkowania się do wystąpienia przesłanki z art. 64e § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ wyjaśnił, że powyższy przepis nie stanowi odrębnej przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, lecz stanowi doprecyzowanie w jakich okolicznościach koszty mogą zostać umorzone zobowiązanemu, gdy stwierdzono zaistnienie przesłanki wymienionej w art. 64e § 2 pkt 1 cyt. ustawy. Podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia stanowi więc art. 64e § 2, który przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych przy zaistnieniu przesłanek wymienionych w tym artykule. Interes publiczny, o którym mowa w art. 64e § 2 pkt 2 w/w ustawy nie został przez ustawodawcę zdefiniowany. Pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie takich sytuacji, w których rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy ocenie tej okoliczności należy uwzględnić zasadność obciążenia Państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty. Interes publiczny, wymieniony w art. 64e § 2 pkt 2 określony jest przymiotnikiem "ważny". Użycie tego pojęcia podkreśla wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Przedmiotem umorzenia są tu należności, których powstanie związane jest z przymusowym dochodzeniem należności objętych tytułem wykonawczym. Zatem badając przesłankę ważnego interesu publicznego uwzględnić należy specyficzny charakter tej należności jak i cel, któremu służą środki wpłacane przez zobowiązanych z tego tytułu. Wysokość kosztów egzekucyjnych wynika z przepisów prawa i są one należne organowi egzekucyjnemu na pokrycie kosztów działania organu egzekucyjnego. Obowiązek ich uiszczenia istnieje nie tylko wówczas, gdy należność została wyegzekwowana, ale również wtedy, gdy podjęte zostały czynności egzekucyjne, ale nie doprowadziły one bezpośrednio do ściągnięcia należności. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny podjął działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy gromadząc dowody w celu ustalenia wystąpienia przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, a podejmując rozstrzygnięcie uwzględnił całokształt tych okoliczności. Zdaniem Dyrektora za umorzeniem kosztów nie przemawiają szczególne okoliczności gospodarcze i nie zachodzi przesłanka z art. 64e § 2 pkt 2 cyt. ustawy. W przedmiotowej sprawie należało rozważyć przesłankę "ważnego interesu publicznego" nie tylko z perspektywy istotnych zadań spełnianych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ale również przez pryzmat ogólnego stanu finansów Państwa. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zarzucając naruszenie: - art. 64c § 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez błędną jego interpretacje i przyjęcie, że umorzenie przedmiotowych kosztów egzekucyjnych nie jest gospodarczo uzasadnione, - art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez nierozpatrzenie przez organ w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego, a także dokonanie ustaleń sprzecznych z zasadą swobodnej oceny dowodów, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny, - art. 107 § 3 kpa poprzez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz - art. 6, art. 8, art. 7, art. 11, art. 107 § 3 kpa w związku z art. 126 kpa z uwagi na nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego obywateli. Uzasadniając powyższe zarzuty wskazano, iż organ lakonicznie i dowolnie stwierdził, że zgromadził wymagany materiał dowodowy w celu ustalenia przesłanek umorzenia. Organ nie wyjaśnił kwestii pośredniego zmniejszenia środków budżetowych poprzez rezygnację z kosztów spowodowanych umorzeniem. Strona skarżąca wniosła o uchylenia zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd , w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala. Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu , albowiem zarówno zaskarżone postanowienie, jak i utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji nie naruszają prawa w stopniu mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, iż zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Istota rzeczy w kontrolowanej przez sąd sprawie dotyczy oceny istnienia przesłanek określonych w art. 64e § 2 pkt 2 oraz § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych oraz uzasadnienia gospodarczego w obciążeniu wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów. Przywołane przesłanki nie zostały zdefiniowane w ustawie , stąd konieczne było ich doprecyzowanie przez doktrynę i orzecznictwo. Posłużenie się przez ustawodawcę pojęciami "nieostrymi" oznacza , że ocena czy wynikające z nich przesłanki zostały zrealizowane musi zostać przeprowadzona przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy. Powszechnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowany jest pogląd, iż przy wykładni pojęciowej "interesu publicznego" należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem umorzenia należności będzie nadmierne i nieuzasadnione w konkretnym przypadku obciążenie kosztami Skarbu Państwa. Z drugiej zaś strony określenie "gospodarcze uzasadnienie" nie może być utożsamiane z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności udzielenia ulgi. Wystąpienie przesłanki gospodarczego uzasadnienia w obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi odnosi się do sytuacji finansowej wierzyciela, ale skoro umorzenie jest instytucją nadzwyczajną , to należy to utożsamiać z sytuacją, gdy wierzyciel znajduje się w takiej pozycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków np. upadłości lub likwidacji podmiotu. Zatem przy ocenie obu tych normatywnych parametrów należy uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób ulgi, mając na uwadze ogólna sytuację finansową kraju. Ustawodawca pozostawił przy tym organom "luz decyzyjny" przy dokonywaniu takiej wykładni. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy następuje w ramach uznania administracyjnego, które sprowadza się do tego, że organ jest zobligowany do zbadania, czy w danej sprawie mają miejsce przesłanki uzasadniające zastosowanie wnioskowanej ulgi. Ustalenie w przedmiocie istnienia wyżej opisanych przesłanek nie wiążą jednak organu podatkowego w tym sensie, że nie musi on podjąć korzystnej dla wnioskującego decyzji. W ocenie sądu organy podatkowe uzasadniły w sposób dostateczny okoliczności jakimi kierowały się podejmując rozstrzygnięcia, a przy tym wystarczająco szczegółowo odniosły się do przesłanek determinujących na gruncie przedmiotowej sprawy niezasadność wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Zaakcentować należy , że postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego , w aspekcie wysokości tychże kosztów nie było kontestowane. Wobec tego szczególny status wierzyciela i jego funkcje "społeczne" nie mogą oznaczać, że organy zobowiązane są w każdym przypadku do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Słusznie akcentują też organy obu instancji, że rezygnacja przez państwo z opłat i kosztów związanych z egzekucją administracyjną nie jest uzasadniona , z uwagi na pośrednie zmniejszenia środków budżetowych wykorzystywanych na potrzeby całego społeczeństwa. Podzielić należy także argument, iż ZUS naliczając koszty egzekucyjne i obciążając nimi zobowiązanych uzyskuje środki finansowe na prowadzenie postępowań egzekucyjnych , a wydatki na ich prowadzenie nie muszą obciążać Skarbu Państwa. Zatem ZUS , jak każdy inny wierzyciel musi ponosić ryzyko obciążenia kosztami egzekucyjnymi nie ściągniętymi od zobowiązanego. Zauważyć także trzeba , iż akceptacja stanowiska , że za umorzeniem stronie skarżącej kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny prowadziłoby do przyjmowania realizacji tej przesłanki w każdej sprawie z udziałem ZUS i doprowadzało do umarzania kosztów egzekucyjnych względem tego podmiotu w każdej analogicznej sprawie , a zatem statuowałoby pozanormatywne nieobciążanie go kosztami egzekucyjnymi. Nie można przy tym uznać , aby prowadzone przez organy postępowanie nie spełniało wymogów z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy zebrały bowiem wystarczające dane konieczne do wydania rozstrzygnięcia, dokonały ich prawidłowej oceny oraz niewadliwie uzasadniły postanowienia , mieszczące się w ramach uznania administracyjnego. Dodatkowo zauważyć należy , że postanowienia spełniają wymogi zawarte w art. 107 § 3 k.p.a. w aspekcie poprawności faktograficznej i prawnej sporządzenia uzasadnienia, a rozstrzygnięcie drugiej instancji odnosi się do zarzutów zawartych w zażaleniu. W tej sytuacji nie mogą znaleźć uznania podniesione w skardze zarzuty ukierunkowane na naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 i art. 8 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, sąd skargę oddalił, za podstawę orzeczenia przyjmując art. 151 ustawy o p.p.s.a.