II OZ 1069/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 października 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 267/12 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie. W dniu 9 maja 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku wskazano, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe w Polsce samodzielnie, a obecnie przebywa poza granicami i pozostaje na utrzymaniu osób zapraszających. Ponadto posiada ona dom drewniany (2 izby) do kapitalnego remontu na działce o pow. ok. 45 arów w D. W piśmie z dnia 21 marca 2012 r. pełnomocnik wnioskodawczyni M. W. wniosła o zwolnienie jej od uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł podając, że okresowo, do dnia 30 czerwca 2012 r. przebywa ona poza miejscem zamieszkania na utrzymaniu osób zapraszających i jest osobą niepracującą, nieposiadającą oszczędności. Z załączonego do powyższego pisma pełnomocnictwa wynika, że wnioskodawczyni przebywa tymczasowo na terenie USA, a na stałe zamieszkuje przy ul. B. [...] w K. W złożonym w dniu 5 maja 2012 r. formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy M. W. podała, że A. W. zamieszkuje przy ul. B. [...] w K., jest osobą samotną, niepracującą. W rubryce nr 6 formularza (stan rodzinny), w której należało wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszczono uwagę: "nie dotyczy". W rubryce nr 8 wpisano: "gospodarstwo domowe w Polsce prowadzi samodzielnie. Obecnie przebywa na zaproszenie i jest na utrzymaniu osób zapraszających, które opłacają mieszkanie i utrzymanie". W formularzu podano również, że A. W. nie osiąga żadnych dochodów. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 11 maja 2012 r. M. W. została wezwana o podanie m.in. czy wnioskodawczyni pobiera aktualnie naukę, jakie są koszty nauki i kto ponosi jej koszty, czy ewentualnie pobiera stypendium, wykazanie stanu majątkowego oraz źródeł i wysokości miesięcznych dochodów rodziców skarżącej, przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, w tym kont dewizowych oraz wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich 3 miesięcy, podania w jaki sposób wykorzystywana jest jej nieruchomość w D., kto ponosi koszty utrzymania tej nieruchomości i jaka jest ich wysokość – pod rygorem uznania, że wnioskodawczyni nie wykazała spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i oddalenia wniosku. Pismem z dnia 25 czerwca 2012 r. M. W. oświadczyła, że córka A. W. powróciła już do kraju i jest zarejestrowana jako bezrobotna, a koszty utrzymania za granicą jak i koszty powrotu do kraju pokryła strona zapraszająca. Podała, że obecnie córka pozostaje na jej utrzymaniu i nie posiada oszczędności. M. W. jest właścicielką domu na działce o pow. ok. 5 arów i pobiera emeryturę w wysokości 1 500 zł. Ojciec skarżącej, przebywający na wcześniejszej emeryturze, odmówił podania informacji o swoich dochodach. Koszty utrzymania nieruchomości skarżącej ponosi jej ojciec. A. W. obecnie nie pobiera nauki i nie otrzymuje stypendium. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia A. W. wniosła o jego uchylenie, i zwolnienie od kosztów sądowych oraz przydzielenie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu skarżąca podała, jest osobą bezrobotną, nie uzyskującą żadnych dochodów. Po raz kolejny wskazała, że koszty tymczasowego pobytu w Stanach Zjednoczonych pokrywała osoba zapraszająca. Ponadto wskazała, że nie posiada oszczędności i z tego tytułu nie przedstawia rachunków bankowych. Jej ojciec odmawia ujawnienia swoich dochodów i stanu majątkowego. Na wezwanie Sądu z dnia 17 sierpnia 2012 r. o przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont dewizowych, lokat oraz wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich 3 miesięcy, M. W. pismem z dnia 13 września 2012 r. ponownie oświadczyła, że A. W. jest bezrobotna, na utrzymaniu matki, nie posiada oszczędności i nie może przedstawić rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 15 października 2012 r. oddalił wniosek A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z urzędu jest mu wiadome (sprawa II SA/Kr 1597/11), że skarżąca w okresie od stycznia 2010 r. do lipca 2011 r. brała udział w szkoleniu z zakresu księgowości prowadzonym przez N. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w ww. sprawie wskazała, że pobyt w wysokości 5000 zł w tym koszt przelotu pokrył jej ojciec. Natomiast w niniejszej sprawie skarżąca nie udzieliła informacji kto ponosił koszty jej nauki w Stanach Zjednoczonych podając jedynie, że osoba zapraszająca opłacała jedynie jej mieszkanie i utrzymanie. M. W. nie udzieliła również pełnej informacji co do źródeł i wysokości miesięcznych dochodów rodziców skarżącej, podając jedynie wysokość swoich dochodów, nie podając natomiast wysokości dochodów ojca skarżącej. Nie przedłożyła również, ani na wezwanie referendarza sądowego, ani Sądu, wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont dewizowych oraz wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich 3 miesięcy. Oświadczenie, że A. W. nie posiada oszczędności nie oznacza jeszcze, że skarżąca nie posiada, czy też nie posiadała żadnego rachunku bankowego. Sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego byłoby ponadto, zdaniem Sądu, przyjęcie, że skarżąca ukończyła specjalistyczne szkolenie i nie posiadając oszczędności i majątku (poza wskazaną we wniosku nieruchomością) zdecydowała się na pozostanie za granicą na kolejny rok nie kontynuując nauki i nie podejmując zatrudnienia. Niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu, przy ocenie sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie można całkowicie pominąć jej możliwości zarobkowych. Osoba uczęszczająca przez półtora roku na kursy w Stanach Zjednoczonych, a następnie pozostająca tamże jeszcze przez rok, nie może być uznana za osobę pozostającą w ubóstwie. Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że posiadanie przez stronę nieruchomości może przynosić potencjalne pożytki, a także może posłużyć zabezpieczeniu pożyczki czy kredytu, tak więc fakt ten w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, w szczególności gdy nie są one obciążone prawami osób trzecich. Jakkolwiek sam fakt posiadania nieruchomości nie może skutkować automatycznym pozbawieniem wnioskodawcy prawa pomocy, to jednak w kontekście braku jakichkolwiek zobowiązań finansowych skarżącej również i ten fakt uzasadnia odmowę zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd podkreślił także, że niedopełnienie nawet w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Brak odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jest równoznaczne z niewykazaniem przez stronę podstaw do przyznania prawa pomocy i uzasadnia oddalenie jej wniosku. Zażaleniem A. W. zaskarżyła powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zwolnienie jej od kosztów, których nie może pokryć będąc osobą bezrobotną. W uzasadnieniu zażalenia powtórzono argumenty zawarte w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Podkreślono, że skarżąca nie posiada swoich oszczędności, stąd też nie przedstawiono rachunków bankowych. Podniesiono także, że pełnomocnik skarżącej udzieliła odpowiedzi na wszystkie skierowane do niej pytania a zatem przedstawiła sytuację w jakiej znajduje się skarżąca. Zdaniem skarżącej absurdem jest stwierdzenie, że powinna ona poczynić oszczędności we własnych wydatkach skoro jest ona osobą niepracującą. Nieuzasadnione jest również twierdzenie, iż skarżąca posiada nieruchomość, która może przynosić pożytki lub może służyć jako zabezpieczenie pożyczki, bowiem nieruchomość ta jest obciążona prawami osób trzecich. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. - wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Wezwana, wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, nie uczyniła jednak zadość wezwaniu, bowiem nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawiła wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego. Wskazać należy tu przede wszystkim na niewykazanie stanu majątkowego i wysokości miesięcznych dochodów ojca skarżącej, do czego zobowiązano skarżącą zarządzeniem wydanym w trybie art. 255 p.p.s.a. W sprzeciwie od postanowienia referendarza z dnia 11 maja 2012 r., wskazano natomiast, że ojciec skarżącej " również nie uchyla się od wspomagania niepracującej córki w ramach swoich możliwości". Ponadto skarżąca nie przedłożyła wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych - zgodzić należy się ze stwierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że oświadczenie, iż skarżąca nie posiada oszczędności nie oznacza, że nie posiada (nie posiadała) ona żadnego rachunku bankowego. Podkreślenia wymaga, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Wskazać również należy, że przyznanie skarżącej prawa pomocy w innej sprawie nie oznacza automatycznie, że musi uzyskać ona prawo pomocy w tej sprawie. Wniosek ocenia się biorąc pod uwagę aktualną sytuację i możliwości finansowe strony. Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie zarzucić błędu - słusznie bowiem Sąd ten uznał, że skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie było zatem podstaw prawnych do udzielenia jej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.