II GZ 259/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 kwietnia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 472/12 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T.P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem zaskarżonym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił wniosek T. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. W uzasadnieniu Sąd podał, że postanowieniem z 5 lipca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowienie z 5 lipca 2012 r. stało się prawomocne, a skarżący uiścił wpis od skargi, a następnie opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem. W dniu 6 lutego 2013 r. T. P. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarządzeniem z 18 marca 2013 r. skarżący został wezwany do wskazania zmiany okoliczności sprawy w zakresie dotyczącym przyznania prawa pomocy poprzez wykazanie, że sytuacja majątkowa lub rodzinna skarżącego uległa zmianie w sposób uzasadniający zmianę postanowienia z 5 lipca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący wskazał, że w sprawie V SA/Wa 242/11 postanowieniem z 20 września 2011 r. zostało mu przyznane żądane prawa pomocy. Podkreślił jednocześnie, że tam też znajdowały się niezbędne zaświadczenia wymagane przez Sąd. Zapewnił także, że gdyby Sąd wezwał go o stosowne dokumenty, to by je złożył. Wskazał także na dużą zasadność skargi kasacyjnej do NSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny podając motywy rozstrzygnięcia stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy skoro skarżący składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wskazał, że w jego przypadku nastąpiło pogorszenie sytuacji materialnej ani nie wykazał istnienia nowych okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do oceny jego zdolności płatniczych. Sąd podkreślił, że skarżący w dalszym ciągu uchyla się od wykazania rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Z nadesłanego drugiego formularza PPF wynika, że dochody rodziny uległy poprawie, skarżący wskazuje wyższy dochód brutto swój i matki oraz zaznacza, że brat P. P. posiada pracę. Nadal brak jest jednak informacji o wydatkach na miesięczne utrzymanie domu, jakie ponosi skarżący oraz osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym. W ocenie Sądu w sytuacji majątkowej skarżącego nie wystąpiły takie zmiany, które uzasadniałyby zmianę stanowiska zajętego w postanowieniu z 5 lipca 2012 r., wręcz przeciwnie, stan majątkowy rodziny uległ poprawie z uwagi na podjęcie pracy przez jego brata. W zażaleniu na powyższe postanowienie T. P. wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności zakwestionował zasadność rozstrzygnięcia prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2012 r. Wskazał, że obecnie jest w stanie przedstawić dokumenty obrazujące sytuację finansową. Wniósł o przywrócenie możliwości "wyczerpania materiału dowodowego poprzez przedstawienie wymaganych dokumentów poświadczających jego stan finansowy i rodzinny". Wskazał, że prosił Sąd o uwzględnienie zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie analogicznej, która była przedmiotem badania sądu pół roku wcześniej. Skarżący stwierdził, że Sąd nie pouczył go, iż dokumentów zgromadzonych w owej analogicznej sprawie nie można wykorzystać w sprawie niniejszej. Nie wzywał również do uzupełnienia brakujących dokumentów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślić należy, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem z dnia 5 lipca 2012 r., którym oddalono wniosek T. P.. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącego niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane wyżej prawomocne postanowienie z dnia 5 lipca 2012 r., należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym, dotyczącym jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W tym kolejnym postępowaniu nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wciąż obowiązek ten ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że skarżący nie wykazał, iż zaistniała jakakolwiek zmiana okoliczności, które w poprzednio prowadzonym w tej sprawie postępowaniu o przyznanie prawa pomocy skutkowały odmową zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania. W rozpoznawanym obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący powołał, podobnie jak w poprzednim wniosku, jednie dochody poszczególnych członków rodziny, nie wskazując jakichkolwiek innych informacji, które mogłyby w pełniejszy sposób zobrazować jego sytuację. Na uwypuklenie zasługuje fakt, że porównanie obecnego wniosku z poprzednim prowadzi do wniosku, iż sytuacja skarżącego uległa poprawie, bowiem jego brat, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie jest już bezrobotny i uzyskuje dochody. Poza tym, dochody zarówno skarżącego jak i jego matki wzrosły. Istotne jest również to, że wezwaniem z dnia 18 marca 2013 r. zwrócono się do skarżącego o podanie zmiany okoliczności sprawy w zakresie dotyczącym przyznania prawa pomocy poprzez wykazanie, że sytuacja majątkowa lub rodzinna skarżącego uległa zmianie w sposób uzasadniający zmianę postanowienia z 5 lipca 2012 r. W odpowiedzi skarżący takiej zmiany nie wykazał, a jedynie polemizował z prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z 5 lipca 2012 r. Odnosząc się do argumentów podniesionych przez skarżącego w zażaleniu, wyjaśnić należy, że na tym etapie postępowania Naczelny Sąd Administracyjny pozbawiony jest możliwości kontroli legalności postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2012 r., ponieważ jest ono prawomocne. W niniejszym postępowaniu NSA bada, czy zasadnie Sąd I instancji odmówił zmiany postanowienia oddalającego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. WSA w W. wezwał skarżącego do wykazania, że jego sytuacja uległa pogorszeniu w sposób uzasadniający zmianę prawomocnego postanowienia z 5 lipca 2012 r., a następnie mając na względzie zarówno odpowiedź skarżącego na to wezwanie, jak również informacje zawarte w aktach sprawy (m. in. formularz PPF z dnia 25 maja 2012 r. oraz formularz PPF z dnia27 lutego 2013 r.) uznał, że zmiana taka nie nastąpiła. Naczelny Sąd Administracyjny ocenę tę w pełni podziela. Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że może on nadesłać wymagane przez Sąd I instancji dokumenty obrazujące jego sytuację, należy wskazać, że wyrażona w zażaleniu wola uzupełnienia tych informacji nie ma znaczenia na tym etapie postępowania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.