II FZ 972/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa, , , po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 września 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 479/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 30 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 września 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 479/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy W. H. - zwanemu dalej "Skarżącym", w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 30 marca 2012 r. w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący wskazał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest rolnikiem, jego jedynym źródłem dochodu są dotacje unijne, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 66 m2 i nieruchomości rolnej o obszarze 5,8 ha, posiada samochód osobowy (rok produkcji 1995) i oszczędności w wysokości 9 600 zł, które są przeznaczone na bieżące potrzeby (w tym leczenie) i pokrycie wydatków związanych z gospodarką rolną. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący przedłożył dodatkowe oświadczenie z dnia 13 czerwca 2012 r., w którym wskazał, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie uzyskał dochodów z gospodarstwa, nie przysługują mu dopłaty z ARiMR za 2011 r., gdyż nie starał się o nie z uwagi na problemy zdrowotne, w tym roku złożył wniosek o dopłatę lecz nie otrzymał jeszcze pieniędzy, nie posiada rachunków za leczenie (zagubił je), wartość zarejestrowanego na niego pojazdu wynosi 4 000 zł, zaś koszty utrzymania stanowią kwotę około 500 zł miesięcznie. Wraz z oświadczeniem Skarżący przedłożył odpis zeznania podatkowego za 2011 r. (PIT-38), zgodnie z którym uzyskał on przychód w wysokości 682 307,14 zł (przy czym nie uzyskał on dochodu z tego tytułu, lecz stratę w wysokości 20 670,71 zł), wyciąg z prowadzonego dla niego rachunku papierów wartościowych, zgodnie z którym wartość posiadanych aktywów wynosi 8 444,25 zł, oraz wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, z których wynika, że w dniu odebrania przez Skarżącego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi znajdowały się na nich środki pieniężne w łącznej wysokości 9 040,93 zł. Dzień później Skarżący dokonał wypłaty gotówkowej w kwocie 8 000 zł. W konsekwencji salda końcowe tych rachunków na dzień 12 czerwca 2012 r. wynosiły odpowiednio: 1 030,94 zł i 7,33 zł. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wobec wniesienia sprzeciwu przez Skarżącego ww. postanowienie utraciło moc. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy w wymienionym na wstępie postanowieniu z dnia 25 maja 2012 r. Sąd pierwszej instancji przytoczył regulację zawartą w art. 199 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." i wskazał, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu pierwszej instancji, Skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie uiścić kwoty 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W dalszej kolejności Sąd przedstawiając sytuację majątkową Skarżącego argumentował, iż wysokość przychodów pozwala Skarżącemu na wygospodarowanie środków wystarczających na uiszczenie kosztów sądowych w tej sprawie, późniejsze wydatkowanie przez Skarżącego posiadanych środków finansowych na inne cele nie może stanowić okoliczności uzasadniającej zwolnienie go od kosztów sądowych oraz, że posiada on zasoby finansowe w postaci papierów wartościowych wycenianych na kwotę 8 440,50 zł a także środki pieniężne na kontach w wysokości 1 038,27 zł, które pozwalają mu na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na nieścisłości w oświadczeniach Skarżącego, dotyczących posiadanych źródeł dochodu. Sąd zauważył, że w oświadczeniu z dnia 21 maja 2012 r. Skarżący wskazał, że jego jedynym źródłem dochodu są dotacje unijne, zaś w oświadczeniu dodatkowym z dnia 13 czerwca 2012 r., iż nie starał się o dopłaty za ubiegły rok, zaś za rok bieżący ich jeszcze nie otrzymał. W ocenie Sądu, rozbieżność ta podaje w wątpliwość prawdziwość oświadczeń Skarżącego w zakresie faktycznych źródeł dochodów, tym bardziej, że jak wynika z zeznania PIT-38 za 2011 r. w tym roku podatkowym Skarżący uzyskał przychód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych i z realizacji praw z nich wynikających oraz z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część - w wysokości 682 307,14 zł. W efekcie powyższego Sąd wyraził pogląd, że brak jest podstaw by uznać, że sytuacja finansowa Skarżącego jest na tyle trudna, że nie ma on środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W zażaleniu Skarżący podniósł, że portfel akcji o wartości 7 700 zł i brak innych oszczędności nie pozwalają mu na zaspokojenie potrzeb egzystencjonalnych. Następnie Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu co do wpływu posiadanych akcji na jego sytuację majątkową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zauważyć, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił wniosek Skarżącego, dokonał wnikliwej analizy jego sytuacji majątkowej oraz prawidłowo przedstawił przesłanki, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Rację ma Sąd pierwszej instancji wskazując na nieścisłości w oświadczeniach Skarżącego odnośnie do faktycznych źródeł dochodów. Należy podkreślić, że to do oceny sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. W związku z tym Skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Ciężar dowodu spoczywa bowiem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Zgodzić się należy także z Sądem, że wysokość przychodów pozwala Skarżącemu na wygospodarowanie środków wystarczających na uiszczenie kosztów sądowych. Słusznie bowiem Sąd zauważył, iż strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt, iż Skarżący uzyskał w 2011 r., przychód w wysokości 682 307,14 zł świadczy o tym, że jego stan majątkowy pozwala na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 500 zł. W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez Skarżących dane nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.