III SA/Gd 329/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 21 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie zmiany okresu przyznania świadczenia alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 10 maja 2011 r., nr [...]. Decyzją z dnia 29 września 2009 r. znak [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] Dyrektor Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. orzekł o przyznaniu P. W. zamieszkałej w S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 300 zł miesięcznie, w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem Sądu Rejonowego w K. ustalono wysokość bieżących alimentów na rzecz P. W. od zobowiązanego P. W. w kwocie 300 zł miesięcznie. Jak wynika z zaświadczenia komornika egzekucja w/w alimentów w okresie dwóch ostatnich miesięcy okazała się bezskutecznie. Co więcej, w sprawie spełnione zostało nadto kryterium dochodowe uprawniające do korzystania ze świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego. W myśl art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów prawo do świadczeń z funduszu przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 725 zł. W rodzinie strony dochód w 2008 r. wyniósł 522,22 zł. Z akt sprawy wynika, że ogółem w 2008 r. trzyosobowa rodzina uzyskała dochód w wysokości 18799,94 zł. Miesięczny dochód wyniósł zatem 1566,66 zł. W dniu 22 marca 2010 r. matka P. W. A. W. podjęła zatrudnienie w P.H.P.U. [...] w S. uzyskując wynagrodzenie miesięczne w kwocie netto 984,15 zł. W dniu 27 maja 2010 r. P. W. zwróciła się do organu o potraktowanie całości dochodu osiągniętego przez matkę A. W. z roku 2008 r. jako dochodu utraconego (10.245,56 zł.) A. W. do dnia 12 kwietnia 2008 r. pozostawała bowiem w zatrudnieniu w firmie "A". Dochód netto z tego tytułu wyniósł w 2008 roku 3.495,87 zł czyli 291,32 zł w przeliczeniu na miesiąc. Pozostałym dochodem A. W. w 2008 r. był dochód uzyskany z tytułu wypłacanego przez ZUS zasiłku chorobowego w wysokości 6.749,69 zł, czyli w przeliczeniu na miesiąc 562,47 zł. Decyzją z dnia 10 maja 2011 r. znak [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] Dyrektor Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. orzekł o zmianie okresu przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego na rzecz P.W. w ten sposób, że datę końcową przyznanego świadczenia, tj. 30 września 2010 r. zastąpił datą 30 kwietnia 2010 r. W podstawie prawnej wydanej decyzji wskazano art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 2 pkt 17 i pkt 18, art. 9 ust. 2 oraz art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczenia i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 136, poz. 855). W uzasadnieniu wydanej decyzji wskazano, że zgodnie z art. 2 pkt 7 i pkt 17 li. b) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W związku z tym, iż wykaz dochodów podlegających utracie jest katalogiem zamkniętym, brak jest możliwości odliczenia dochodu utraconego na skutek zaprzestania pobierania zasiłku chorobowego. Z tych też względów dochód rodziny z 2008 r. pomniejszono wyłącznie o dochód utracony na skutek utraty zatrudnienia w firmie "A". Po doliczeniu zaś do dochodu rodziny dochodu uzyskanego z tytułu podjęcia przez A. W. zatrudnienia w firmie P.H.P.U. "[...][ w S., tj. kwoty 984,15 zł oraz po odliczeniu zgodnie z art. 2 pkt 17 w/w ustawy dochodu utraconego na skutek utraty zatrudnienia w firmie "A", tj. kwoty 291,32 zł miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 753,16 zł (a zatem kryterium dochodowe zostało przekroczone o 28,16 zł). Zgodnie zaś z § 12 w/w rozporządzenia, w przypadku, gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Oznacza to, że począwszy od dnia 1 maja 2010 r. strona nie spełnia przesłanek do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tych też względów należało orzec jak w sentencji decyzji i zmienić okres przyznania przedmiotowego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w następstwie odwołania P.W. decyzją z dnia 22 marca 2012 r. utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy odnosząc się do dotychczasowego przebiegu postępowania wskazał, że w sprawie zaistniała podstawa do zmiany decyzji przyznającej świadczenie w związku ze zmianą sytuacji dochodowej, kiedy to matka strony – A. W. w dniu 22 marca 2010 r., podjęła pracę w firmie "[...]" uzyskując za pierwszy przepracowany miesiąc kwiecień 2010 r. dochód w wysokości 984,15 zł. Do dochodu wynoszącego 18.799,94 zł doliczono zatem 984,15 zł i odliczono 291,32 zł – dochód utracony w związku z rozwiązaniem umowy z firmą "A". Po ponownym przeliczeniu dochód na osobę w rodzinie P. W. wyniósł 753,16 zł przekraczając tym samym ustawowe kryterium dochodowe. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo wyliczył zatem dochód miesięczny przypadający na osobę w rodzinie i w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego w przedmiotowej sprawie wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie orzekając o zmianie decyzji własnej. Po dniu 30 kwietnia 2010 r. świadczenie przestanie przysługiwać z uwagi na przekroczone kryterium dochodowe. Odnosząc się z kolei do kwestii utraty dochodu Kolegium wskazało, że przepis art. 2 pkt 17 w/w ustawy w treści obowiązującej na chwilę ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawiera zamknięty katalog przesłanek powodujących w przypadku ich zaistnienia możliwość uwzględnienia utraty dochodu. Zaprzestanie wypłacania przez ZUS zasiłku chorobowego nie mieści się w powyższym katalogu, wobec czego brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia zasiłku chorobowego jako utraty dochodu. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku P. W. wniosła o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć i przywrócenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres do 30 września 2010 r. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że nowelizacją, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2012 r. ustawodawca wyodrębnił oddzielną kategorię utraty dochodu, tj. spowodowaną utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tym samym ustawodawca jednoznacznie potwierdził, że przed wejściem w życie nowelizacji ustawy, utratę zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia należałoby wyprowadzić z przepisu dotyczącego utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w wyniku zastosowania wykładni rozszerzającej, co jednoznacznie gwarantowałoby równe traktowanie obywateli. Wskazane postępowanie nie powodowałoby także luki w prawie i dzięki czemu zachowana zostałaby zasada demokratycznego państwa prawa (art. Konstytucji RP). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei postępowanie przed sądami administracyjnymi regulowane jest przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Zgodnie z art. 134 § 1 przedmiotowego aktu normatywnego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą rozstrzygnięć organów administracji było ustalenie, że w trakcie okresu świadczeniowego 01.10.2009 do 30.09.2010, matka wnioskodawczyni podjęła zatrudnienie z dniem 22 marca 2010 roku w P.P.H.U."[...], gdzie za pierwszy pełen przepracowany miesiąc tj. kwiecień 2010r. jej dochód netto wyniósł 984,15 zł. Jak wskazał organ w 2008r. dochód na osobę w rodzinie skarżącej nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego, czego wyrazem była decyzja przyznająca świadczenie. Organ pomocy społecznej podniósł, że wobec faktu, że dochód rodziny skarżącej w okresie świadczeniowym 2009-2010 po doliczeniu dochodu uzyskanego w firmie P.P.H.U. "[ ...]"(984,15zł.) oraz po odliczeniu dochodu utraconego na skutek utraty zatrudnienia w firmie "A" (291,32zł.) w sumie wyniósł 753,16 zł. w przeliczeniu na osobę w rodzinie i przekroczył o kwotę 28,16 zł. określone w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 1, poz. 7 ze zm. dalej zwana ustawą) kryterium dochodowe tj. kwotę 725 zł uprawniającą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego – należało okoliczność tę uwzględnić w decyzji. W tak ustalonym stanie faktycznym stanowisko organów – zdaniem Sądu – nie jest słuszne. Należy zauważyć, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy spełnieniu innych przesłanek ustawowych, które w rozpatrywanej sprawie zaistniały, przysługuje jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W zakresie pojęcia dochodu i dochodu rodziny omawiana ustawa odwołuje się w art. 2 pkt 4 i 5 do ich znaczenia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Dochód rodziny w myśl art. 3 pkt 2 tej ustawy to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Natomiast okresem zasiłkowym jest okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 7 września 2007r. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub osobę uprawnioną pozostającą pod opieką opiekuna prawnego prawo do świadczeń z funduszu ustala się na podstawie dochodu rodziny lub osoby uprawnionej powiększonego o uzyskany dochód (art. 9 ust. 4 ustawy). Ponadto w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń (§ 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Jak wynika z ustaleń organów matka wnioskodawczyni w okresie świadczeniowym uzyskała dochód – który zdaniem organów – spowodował przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania świadczenia. Dochód ten stanowi dochód związany z uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. c) ustawy. Świadczy o tym przedstawione zaświadczenie z firmy P.P.H.U. "[...]". Podnieść jednak trzeba, że wskazane przepisy nie określają wprost okresu, którego dotyczy pojęcie "uzyskanie dochodu". Niewątpliwe jednak jest, że uzyskanie dochodu obejmuje okres po roku, z którego dochody stanowiły podstawę do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zatem w okolicznościach sprawy dochód uzyskany przez matkę skarżącej w 2010 r. należało doliczyć do dochodu rodziny z roku poprzedzającego okres świadczeniowy. Nie oznacza to jednak, że doliczeniu podlega, jak uczyniły to organy obu instancji, cała kwota uzyskanego dochodu. Skoro podstawą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to również w przypadku uzyskania dochodu, a zatem w sytuacjach określonych w art. 9 ust. 4 ustawy oraz § 12 ust. 1 rozporządzenia, dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym (por. wyroki: WSA w Lublinie z dnia 10 grudnia 2010r., sygn. akt II SA/Lu 582/10, z dnia 3 listopada 2011r. sygn. II SA/ Lu 571/11, WSA w Warszawie z dnia 13 czerwca 2012r. sygn. I SA/Wa 2342/11) Należy zatem - mając na względzie powyższe uwagi – zsumować dochody za cały rok i podzielić tak obliczoną kwotę przez 12 miesięcy, a następnie przez liczbę członków rodziny, co pozwoli na ocenę sytuacji rodziny w dłuższym okresie. Nie ma tutaj znaczenia, czy dochód uzyskiwany był przez całe 12 miesięcy oraz czy dochód ten był taki sam w poszczególnych miesiącach. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, kiedy uzyskany przez stronę lub członka rodziny dodatkowy dochód z jednego czy z dwóch miesięcy, będzie decydował o prawie do świadczenia alimentacyjnego. Jak słusznie podkreśla się w przywołanym orzecznictwie sądów administracyjnych, takie rozumienie przepisów w tym zakresie niweczyłoby cel systemu pomocy społecznej, którego ideą jest pomoc osobom i rodzinom w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych – kiedy nie otrzymują one zaspokojenia od swoich dłużników alimentacyjnych – a uzyskają dodatkowy dochód. Takie podejście bowiem rodziłoby niechęć do samodzielnego choćby niewielkiego polepszenia swojej sytuacji materialnej, poprzez szukanie nieznacznych źródeł dochodu. W rozpatrywanej sprawie organy administracji działając z naruszeniem art. 7, art. 77 i 80 k.p.a., nie ustaliły dochodów rodziny skarżącej w sposób przedstawiony powyżej. Spowodowało to, że przepisy prawa materialnego, w tym art. 9 ust. 4 ustawy oraz § 12 ust. 1 rozporządzenia zostały wadliwie zastosowane. Wskazane uchybienia powodują konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracji uwzględniając powyższe rozważania, w sposób wyżej wskazany ustali dochód skarżącej, po czym oceni na podstawie obowiązujących przepisów prawa, czy była ona uprawniona do otrzymywania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.