I OSK 8/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Popowska Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L.W. – przedstawicielki ustawowej małoletnich E. i N.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 793/12 w sprawie ze skargi L.W. – przedstawicielki ustawowej małoletnich E. i N.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 793/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja tegoż Prezesa z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], odmawiająca przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku małoletnim E. i N. W., o co wystąpiła L. W. – matka, ich przedstawicielka ustawowa. Organ odmowę uzasadnił tym, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 27 grudnia 1988 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 21227 ze zm.), bowiem nie wykazano szczególnych okoliczności, uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym, gdyż ojciec małoletnich nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania zatrudnienia. Prezes podkreślił, że okres składkowy 34 letniego zmarłego ojca dzieci wynoszący 8 lat, 4 miesiące i 20 dni jest zbyt krótki, a częściowa niezdolność do pracy przed śmiercią nie uniemożliwiała całkowicie wykonywania zatrudnienia, zaś podnoszony przez L. W. fakt, że ojciec dzieci pracował "na czarno" i cierpiał na nieleczoną chorobę alkoholową nie jest tą szczególną okolicznością, o której mowa w art. 83 ust. 1. Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd podzielił pogląd organu co do braku przesłanki szczególnych okoliczności i podkreślił, że muszą to być okoliczności od strony niezależne i niezawinione. Sąd stwierdził, iż przy ustalaniu prawa do świadczenia organ bierze pod uwagę łączny okres zatrudnienia na przestrzeni całego życia pracownika i ten okres powinien być adekwatny do wieku, a niespełnienie warunków przez ubezpieczonego do uzyskania świadczenia powinien wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania, a w sprawie brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu dla zmarłego ojca dzieci. Praca bez zgłoszenia do płacenia składek ani nieleczona choroba alkoholowa nie są szczególnymi okolicznościami – stwierdził Wojewódzki Sąd. Reprezentowana przez radcę prawnego, ustanowionego z urzędu, L. W. wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku, na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a."), zaskarżając go w całości i zarzucając: Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wobec małoletnich E. i N. W. nie nastąpiły szczególne okoliczności usprawiedliwiające jego zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że małoletnim E. i N. W. nie przysługuje świadczenie w drodze wyjątku. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez jego nie zastosowanie w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie zaszły przesłanki wskazujące na potrzebę uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję i odmawiając małoletnim przyznania świadczenia w drodze wyjątku naruszył przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, 2) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie nie istniały przesłanki do oddalenia skargi, ponieważ małoletni spełniali warunki określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach i w konsekwencji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję i odmawiając małoletnim przyznania świadczenia w drodze wyjątku naruszył wspomniany przepis, 3) 145 pkt 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie za prawidłowe ustalenie stanu faktycznego dokonanego przez organ, w sytuacji gdy ustalenia te zostały dokonane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. W związku z tym wniosła o uchylenie wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Istotne w sprawie jest rozumienie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), dalej "ustawa", który był podstawą decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie renty. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wskazanych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przy czym kwestią zasadniczą jest czy zaistniały "szczególne okoliczności", bowiem pozostałe przesłanki zostały spełnione. Szczególne okoliczności to takie, które w danej sprawie administracyjnej, która jest za każdym razem indywidualna są tego rodzaju, że można stwierdzić, że sprawa nie jest zwykła, że zaszło coś nadzwyczajnego, odbiegającego od zwykłych okoliczności. W niniejszej sprawie jako te okoliczności miały by być choroba alkoholowa czy praca "na czarno". Jednak trudno uznać, że Wojewódzki Sąd popełnił błąd w ocenie, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń odmówił przyznania świadczenia. Choroba każda, w tym alkoholowa, może być szczególną okolicznością, o której mowa w art. 84 ust. 1 ustawy, bo przecież może uniemożliwiać podjęcie pracy czy działalności objętej ubezpieczeniem, jednak gdy się z nią nie walczy, nie poddaje leczeniu to raczej za taką okoliczność uznana być nie może. Trudno też jako taką okoliczność traktować pracę bez zgłoszenia do opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne. Świadczenie, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy może być przyznane w drodze wyjątku, o ile wystąpią te szczególne okoliczności, nie jest to zatem świadczenie zwykłe, ale świadczenie o charakterze wyjątkowym. W niniejszej sprawie nie można zarzucić organowi i Sądowi, że błędnie oceniły sytuację, nie dopatrując się przesłanek do przyznania świadczenia. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270). O wynagrodzeniu radcy prawnego ustanowionego z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.