II SA/Po 380/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2012 r. sprawy ze skargi K. K. na akt Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2012r. nr [...] w przedmiocie transportu dzieci do szkoły uchyla zaskarżony akt K. K. pismem z dnia 6 grudnia 2011 r. wystąpiła do Wójta Gminy J. o "przewiezienie jej niepełnosprawnych dzieci z domu do szkoły". Pismem z dnia 8 grudnia 2011 r. Dyrektor Zespołu [...] Szkół w J. zwrócił się do K. K. o dostarczenie dokumentów i wyjaśnień, nie wskazując jakich dokumentów i wyjaśnień żąda. W odpowiedzi z 13 grudnia 2011 r. K. K. wskazała, że jej prośba dotyczy dzieci Z. i D. K. oraz wyjaśniła, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej posiada orzeczenia o niepełnosprawności jej dzieci. W piśmie z 15 grudnia 2011 r. Dyrektor Zespołu [...] Szkół w J. podał, iż żąda przedłożenia oryginałów orzeczeń o niepełnosprawności dzieci wnioskodawczyni D. i Z. K.. Ponadto wskazał, że aby było możliwe dowożenie dzieci z domu do szkoły muszą posiadać one orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. W odpowiedzi z 21 grudnia 2012 r. K. K. wskazała, że skoro organ posiada kserokopie potwierdzone za zgodność z oryginałem to bezpodstawnie żąda przedłożenia oryginałów dokumentów. Pismem z dnia [...] 2012 r. Dyrektor Zespołu [...] Szkół w J. wyjaśnił, że kserokopie dokumentów nie są równoznaczne z oryginałami dokumentów. Odnosząc się do meritum wniosku podał, że zgodnie z art. 17 ust. 103 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) jeżeli droga dziecka z domu do szkoły, w której obwodzie dziecko mieszka przekracza w przypadku uczniów klas I-IV 3 km, uczniów klas V i VI i uczniów gimnazjum – 4 km, gmina jest zobowiązana zapewnić bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu lub zwrot kosztów przejazdu środkami komunikacji publicznej. W przypadku dzieci wnioskodawczyni ich droga z domu do szkoły nie przekracza wyżej wymienionych odległości. Obowiązek gminy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum mimo niespełnienia warunku odległościowego dotyczy w myśl art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty uczniów niepełnosprawnych, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b tej ustawy. Stosownie do art. 71b ust. 3 ustawy o systemie oświaty opinie o potrzebie kształcenia specjalnego wydają zespoły orzekające, działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Wobec powyższego gmina miałaby obowiązek zapewnienia dzieciom wnioskodawczyni dowozu i opieki wówczas, gdyby odbywały kształcenie specjalne na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, wydanego przez Zespół Orzekający działający przy Publicznej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej. Z uwagi na brak orzeczeń tego rodzaju nie zachodzi podstawa do zapewnienia dzieciom K. K. dowozu i opieki do szkoły w R.. Pismo to K. K. odebrała w dniu 13 stycznia 2012 r. i w dniu 27 stycznia 2012 r. wniosła od niego odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. pismem z dnia [...] 2012 r. w wyniku rozpoznania odwołania K. K. z dnia 27 stycznia 2012 r. stwierdziło, że z uwagi na fakt, iż pismo Dyrektora Zespołu [...] Szkół w J. z dnia [...] 2012 r. nie nosi cech decyzji brak jest podstaw do podjęcia działań w niniejszej sprawie. Pismo Kolegium zostało doręczone K. K. w dniu 26 marca 2012 r. W dniu 11 kwietnia 2012 r. K. K. wniosła skargę na powyższe pismo Kolegium. W odpowiedzi SKO w K. wskazało, że treść przepisu art. 17 ust. 3 ustawy o systemie oświaty nie daje podstaw organom do wydawania jakichkolwiek decyzji administracyjnych w przedmiocie zapewnienia dzieciom bezpłatnego transportu i opieki dzieci w czasie przewozu z domu do szkoły, względnie zwrotu kosztów tego transportu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stosownie do przepisów art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) jest właściwe do rozpatrywania odwołań od decyzji, zażaleń na postanowienia, żądań wznowienia postępowania lub do stwierdzenia nieważności decyzji. Z uwagi na fakt, że pismo Dyrektora Zespołu [...] Szkół w J. z dnia [...] 2012 r. nie nosi cech decyzji brak było podstaw do podjęcia przez Kolegium działań w tej sprawie. W związku z powyższym Kolegium wniosło o odrzucenie skargi. Wojewódzki sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skargę K. K. na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2012 r. uznać należało za dopuszczalną. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż decyzje i postanowienia (określone w art. 3 § 2 pkt 1-3) akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zaskarżonym pismem Kolegium uznało brak podstaw do podjęcia działań w sprawie z odwołania K. K. od pisma Dyrektora Zespołu [...] Szkół w J. z dnia [...] 2012 r., którym to pismem odmówiono K. K. zapewnienia jej niepełnosprawnym dzieciom Z. i D. K. transportu z domu do szkoły. Materialnoprawną podstawą zapewnienia dzieciom niepełnosprawnym transportu z domu do szkoły samochodem specjalistycznym zakupionym przez gminę jest przepis art. 17 ust. 3a pkt 1 ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którym obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadgimnazjalnej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 21. roku życia. W praktyce orzeczniczej organów administracji publicznej ujawniły się kontrowersje co do formy, w jakiej orzeka się o obowiązku gminy co do zapewnienia transportu uczniom niepełnosprawnym. Dotyczyły one spraw, gdzie gminy niezapewniające własnego transportu wydawały decyzje administracyjne o zwrocie kosztów dojazdu dzieci do szkoły. W orzecznictwie sądów administracyjnych zakwestionowano możliwość wydawania w takich przypadkach decyzji administracyjnych. Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 września 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 194/11 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), wydanym w okolicznościach sprawy dotyczącej zapewnienia uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu do szkoły. W wyroku tym Sąd stwierdził, że kwestia zapewnienia dziecku niepełnosprawnemu transportu do szkoły publicznej, ewentualnie zwrotu poniesionych kosztów dowozu, na podstawie art. 17 ustawy o systemie oświaty, nie stanowi materii podlegającej załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej. Podejmowane w tym zakresie czynności należą do kategorii określonej w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., czyli do innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 8 stycznia 2008 r., II SA/Rz 630/07, Lex nr 500724, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2010 r., III SAB/Gd 6/10, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać należy, iż akt lub czynność polegające na odmowie zapewnienia niepełnosprawnym dzieciom transportu z domu do szkoły publicznej ma charakter aktu lub czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., gdyż jest aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej ii dotyczy sfery praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 17 ust. 3 pkt 1 ustwy o systemie oświaty). Odmowa organy zapewnienia transportu dzieciom niepełnosprawnym z domu do szkoły przybiera postać oświadczenia wiedzy organu, co nie pozostaje bez wpływu na sytuację osoby zainteresowanej (i jej dzieci), która złożyła wniosek. Wobec powyższego należało przyjąć, że akt wydany przez Dyrektora Zespołu [...] Szkół w J. w dniu [...] 2012 r., jako akt z zakresu administracji publicznej kształtujący prawa (odmawiający ich przyznania) skarżącej jest aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i podlegał on zaskarżeniu do sądu administracyjnego po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który akt ów wydał – w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżąca dowiedziała się o wydaniu aktu – do usunięciu naruszenia prawa (art. 52 § 3 p.p.s.a.). Tym samym zważyć należy, że skarżąca składając mylnie odwołanie od tegoż aktu działała w granicach sprawy dotyczącej wydania aktu z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień wynikających z przepisów prawa – z art. 17 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie oświaty. W konsekwencji należy przyjąć, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. rozpoznając wspomniane odwołanie pismem z dnia [...] 2012 r. wydało akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., co przesądza o dopuszczalności niniejszej skargi. Przechodząc do meritum sprawy zważyć należy, iż skoro skarżąca K. K. wniosła odwołanie od aktu – pisma Dyrektora Zespołu [...] Szkół w J. z dnia [...] 2012 r. z zakresu administracji publicznej, to należało stwierdzić, że odwołanie od tegoż aktu jest niedopuszczalne i wydać postanowienie w oparciu o przepis art. 134 kpa. Wydanie przez Kolegium zaskarżonego aktu, w którym stwierdzono brak podstaw prawnych do podjęcia działań, stanowiło naruszenie przepisów postępowania (art. 134 kpa) i dlatego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ów akt uchylił. Ponownie rozpoznając Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. kierując się przepisem art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. Zważywszy na treść art. 6 p.p.s.a. zobowiązujący Sąd do udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, sąd pragnie wyjaśnić skarżącej, iż może ponownie zwrócić się do Dyrektora Zespołu [...] Szkół w J. z wnioskiem o zapewnienie przez gminę transportu niepełnosprawnych dzieci do szkoły publicznej. W przypadku uzyskania negatywnej odpowiedzi, może ona wezwać na piśmie Dyrektora – w terminie 14 dni, od dnia w którym skarżąca dowie się o tejże negatywnej odpowiedzi na wniosek – do usunięcia naruszenia prawa. Następnie skarżąca będzie mogła w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpowiedzi Dyrektora Zespołu Szkół na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli Dyrektor nie udzieli odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa – w terminie 60 dni od dnia wezwania o usunięcie naruszenia prawa, wnieść skargę do tutejszego sądu (art. 53 § 2 p.p.s.a.).