II FSK 1978/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Protokolant Joanna Bańbura, po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej V. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 964/13 w sprawie ze skargi V. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 24 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt I SA/Gl 964/13) oddalił skargę V.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 24 maja 2013 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji podał następujący stan sprawy: Prezydent Miasta B., powołując się na treść art. 34 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.), odmówił wydania stronie zaświadczenia o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipotek z ksiąg wieczystych. W zażaleniu na to postanowienie strona podniosła, że w sprawie naruszono art. 5, art. 58 § 2 i art. 145 § 2 K.c. w związku z art. 34 § 1 O.p., gdyż Prezydent Miasta bezpodstawnie obciążył hipoteki różnych nieruchomości na podstawie tego samego tytułu, a tym samym, zasadne jest żądanie złożenia przez wierzyciela wniosku do Sądu o wykreślenie hipoteki, względnie o wydanie zaświadczenia o wyrażeniu zgody na ich wykreślenie. W zaskarżonej do Sądu decyzji Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że wydawanie zaświadczeń w postępowaniach podatkowych regulują przepisy zawarte w art. 306a do art. 306h O.p. Zauważyło, że zaświadczenie w rozumieniu Ordynacji, to urzędowe potwierdzenie w formie pisemnej, obiektywnie istniejącego stanu rzeczy, dokonane przez organ administracji publicznej na żądanie zainteresowanej osoby, której interes jest oparty na prawie, oraz że jest aktem, który potwierdza istnienie uprawnień czy obowiązków określonych uprzednio indywidualnym aktem prawnym. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i rozstrzygniecie o istocie sprawy zarzucając naruszenie: art. 6, 7, 8, 10 i 13 K.p.a., art. 34 § 4 O.p., art. 5, 58 § 2 i 245 § 2 K.c. w zw. z art. 34 § 1 O.p. Uzasadniając skargę skarżąca podniosła, że pismem z dnia 19 grudnia 2012 r. wniosła o wykreślenie z przedmiotowych ksiąg wieczystych wpisów spornych hipotek, podając, że Prezydent Miasta, będący wierzycielem obciążył hipoteką trzy odrębne nieruchomości na podstawie wierzytelności wynikających z tego samego zdarzenia, a mianowicie podatku od nieruchomości przy ul. [...] . Zauważyła, że organ rozstrzygał jej wniosek w oparciu o jeden przepis tj. art. 34 § 1 O.p. Zdaniem skarżącej przedmiotowa sprawa jest sprawą stricte administracyjną, do której mają zastosowanie przepisy K.p.a., gdyż dotyczy uprawnienia strony do żądania od organu, aby ten zwolnił zajęte przez niego hipoteki wskazanych nieruchomości, natomiast fakt, iż hipoteki te zostały obciążone zobowiązaniem wynikającym z podatku od nieruchomości nie ma wpływu na właściwość przepisów, które mają zastosowanie do rozpatrzenia przedmiotu wniosku dotyczącego sprawy administracyjnej. Według skarżącej w sprawie miał zastosowanie, w drodze analogii, przepis art. 145 § 2 K.c. stanowiący o niedopuszczalności ustanowienia hipotek w sposób nadmiernie uciążliwy dla dłużnika, przekraczający potrzebę zwykłego zabezpieczenia interesu wierzyciela. Działanie wierzyciela niezgodne ze wskazanymi zasadami narusza przepis art. 5 K.c., zaś skutkiem tego działania jest nieważność czynności prawnej zgodnie z art. 58 § 2 K.c. Skarżąca stwierdziła, że domagała się zwolnienia hipotek wskazanych niedużych nieruchomości z dokonanych wpisów – poprzez obciążenie tymi hipotekami, hipoteki innej dużej nieruchomości (przy ul. [...]), której wartość wielokrotnie przewyższa sumę wszystkich zadłużeń podatkowych, a zatem nie ma żadnego uzasadnienia, aby wierzyciel obciążał hipoteki jeszcze innych nieruchomości. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i jego argumentację przytoczoną w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za nieuzasadnioną. Wskazał, że zaświadczenie, o którym mowa w art. 306a § 1 O.p., wydaje się na żądanie osoby uprawnionej (art. 306a § 2 pkt 2 O.p.) wyłącznie w granicach takiego żądania (art. 306a § 4 O.p.) i to tylko celem urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego, istniejących w dniu jego wydania (art. 306a § 3 O.p.). O ile więc dany fakt (zdarzenie) lub stan prawny, którego urzędowego potwierdzenia domaga się żądający, nie zaistniał (nie istnieje) lub nie wynika z prowadzonej przez organ podatkowy ewidencji lub rejestrów albo jakichkolwiek innych danych będących w jego posiadaniu (art. 306b § 1 O.p.), to wobec niemożliwości urzędowego potwierdzenia takich okoliczności, organ podatkowy odmawia wydania zaświadczenia o żądanej treści. W konsekwencji Sąd orzekł, że skoro z dostępnych organowi podatkowemu danych wynika, że dokonane w prowadzonych księgach wieczystych wpisy hipotek przymusowych, w rozumieniu art. 34 § 1 O.p., istniały to organ ten nie mógł stwierdzić, że wpisy takie są błędne bądź z jakichkolwiek innych powodów nie powinny istnieć, gdyż w postępowaniu o wydanie zaświadczenia z art. 306a § 1 O.p., tego rodzaju kwestie, nie podlegają ocenie czy weryfikacji w ramach prowadzonego, w zakresie przewidzianym w art. 306b § 2 O.p., postępowania wyjaśniającego. Skarżąca wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku i wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie lub uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi wniosła również o uchylenie postanowienia SKO oraz poprzedzającego to postanowienie - postanowienia Prezydenta Miasta. Domagała się także zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzuciła wyrokowi naruszenie normy art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. w zw. z: art. 3 § 1, § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.u.s.a.), poprzez niewywiązanie się z obowiązku przez sąd nałożonego normą wskazanych przepisów, w zakresie kontroli prowadzenia postępowania przez oba organy administracyjne zgodnie z prawem powszechnie obowiązującym, tj. kontroli pod względem naruszenia prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, która powinna przebiegać w trzech płaszczyznach: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym, dochowania wymaganej prawem procedury oraz respektowania reguł kompetencji, tj. kontroli przez sąd czy organy administracyjne prowadziły postępowanie zgodnie z normami: art. 6, 7, 8, 9, 10, 11, 13, 77, 80 Kodeks postępowania administracyjnego (art. 120, 121, 122, 123, 124, 187 O.p.), art. 1111 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, art. 55, art. 58 § 1, art. 2 k.c., art. 2, art. 7, art. 21, art. 31 pkt 3, art. 45 pkt 1 Konstytucji RP w zw. z art. 34 § 1 O.p. - poprzez naruszenie zasad wynikających z demokratycznego państwa prawnego, zasady ochrony własności, zasady proporcjonalności, zasady niezawisłości sędziowskiej i swobodnej oceny dowodów, zasady bezstronności i prawa strony do uczciwego i sprawiedliwego wyroku. W ocenie strony skutkiem niedopełnienia obowiązku przez sąd administracyjny przez zaniechanie, Sąd naruszył normy: art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 ust. 1 abc poprzez jego niezastosowanie, art. 151 p.p.s.a. - poprzez jego zastosowanie. Skarżąca zarzuciła również naruszenie zasady zakazu wykładni przepisów prawa, jak również okoliczności faktycznych budzących wątpliwości, na jej niekorzyść. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest bezzasadna i wobec tego podlega oddaleniu. Na wstępie należy przypomnieć, że stosownie do art. 34 § 1 O.p. wierzytelności, które mogą być zabezpieczone hipoteką przymusową, stanowią: 1) zobowiązanie podatkowe powstające z dniem doręczenia podatnikowi decyzji ustalającej jego wysokość, 2) zaległość podatkową, 3) odsetki za zwłokę od powyższych zaległości. Hipoteka przymusowa powstaje przez dokonanie wpisu do księgi wieczystej (art. 35 § 1 O.p.). Jeżeli przedmiot hipoteki przymusowej nie posiada księgi wieczystej, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych dokonywane jest przez złożenie wniosku o wpis do zbioru dokumentów (art. 38 § 2 O.p.). Wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej dokonuje właściwy sąd rejonowy na wniosek organu podatkowego (art. 35 § 3 O.p.). Zgodnie z art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wygaśnięcie zabezpieczonej hipoteką wierzytelności poprzez uregulowanie zobowiązań podatkowych powoduje wygaśnięcie hipoteki, chyba że z danego stosunku prawnego powstają kolejne wierzytelności podlegające zabezpieczeniu. W myśl art. 100 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 nr 124, poz. 1361 ze zm., dalej: u.k.w.h.), w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Wpis potrzebny do usunięcia niezgodności miedzy treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może nastąpić, gdy niezgodność będzie wykazana orzeczeniem sądu lub innymi odpowiednimi dokumentami (art. 31 ust. 2 u.k.w.h.). Takim dokumentem może być zaświadczenie organu podatkowego (wierzyciela), w którym stwierdzi, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką wygasa wskutek zapłaty. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że ustanowiona hipoteka przymusowa nadal obciąża nieruchomość podatnika i zabezpiecza wierzytelności wynikające z tytułów wykonawczych oraz decyzji ustalających podatek od nieruchomości za lata 2008-2011 od nieruchomości położonej przy ul. [...]. W myśl art. 306a § 3 O.p. organ podatkowy wydaje zaświadczenie potwierdzające stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania oraz w granicach żądania wnioskodawcy (art. 306a § 4 O.p.). Skoro z dostępnych organowi danych wynika, że wpisy hipotek przymusowych w księdze wieczystej nieruchomości istnieją, że zabezpieczenie wierzytelności nadal trwa, organ nie mógł zaświadczyć, że wpisy takie są błędne, że powinna być wykreślona hipoteka. Wydając lub odmawiając wydania zaświadczenia o żądanej treści organ podatkowy nie bada zasadności wpisu hipoteki przymusowej, lecz wyłącznie to czy taki wpis istnieje. Należy w tym miejscu wskazać, że wpisu (wykreślenia) hipoteki przymusowej dokonuje właściwy sąd rejonowy. Skutkuje to tym, że w sprawie wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej prowadzone jest postępowanie sądowe (przed sądem wieczystoksięgowym), a nie podatkowe. Oznacza to, że jeśli organ podatkowy, mimo uregulowania przez podatnika całej kwoty zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, odmówi wydania dokumentu niezbędnego do dokonania wykreślenia hipoteki przymusowej to podatnik może domagać się wykreślenia wpisu w drodze powództwa (por. wyrok. Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1998 r. sygn. akt I CKN 885/97 - ONS z 1999, nr 4, poz. 84). Na koniec należy wskazać, że problematyką związaną z wydawaniem zaświadczeń przez organy podatkowe regulują wyłącznie przepisy procesowe zawarte w Dziele VIII A Ordynacji podatkowej i jak zasadnie podniósł Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, przepisy Ordynacji podatkowej nie odsyłają w tym zakresie do stosowania innych procedur np. administracyjnej czy cywilnej. Przepisy Ordynacji podatkowej nie nakazują badania czy podlegające urzędowemu stwierdzeniu fakty lub stany prawne naruszają bądź nie naruszają przepisy kodeksu cywilnego czy innych ustaw. Z tego też względu skarga kasacyjna, jako oczywiście bezzasadna, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.