II FZ 470/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Po 381/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 21 grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za miesiące od stycznia do maja 2010r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Po 381/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił J. sp. z o.o. z siedzibą w R. przyznania prawa pomocy. Skarżąca Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 21 grudnia 2011 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za miesiące od stycznia do maja 2010 r. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że w chwili obecnej pozostaje w trudnej sytuacji finansowej. W ubiegłym roku poniosła stratę w wysokości 2.170.353 zł. W wyniku wprowadzenia nowego podatku obciążenia publicznoprawne wzrosły o 277,8%. Spółka podejmuje próby zrównoważenia kosztów wynikających ze zwiększonych obciążeń podatkowych i zredukowała koszty działalności firmy z 42.548.449 zł za 2009 rok do 29.590.804 zł w roku 2010. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 2.336.820 zł. Wartość środków trwałych skarżacej to 7.281.028 zł. Saldo rachunku bankowego na lutego 2012 roku wynosiło 15.947,77 zł. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy, uznając, że nie wykazała w sposób dostateczny, iż nie może ponieść kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) uznał, że nie zachodzą okoliczności, które by uzasadniały przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji wywiódł, że wysokość kapitału zakładowego, wartość środków trwałych oraz wielkość przychodów skarżącej znacznie przewyższają koszty niniejszego postępowania sądowego. Mało tego, spółka posiada saldo dodatnie na rachunku bankowym na miesiąc przed złożeniem wniosku o prawo pomocy ponad pięciokrotnie przewyższało kwotę wpisu od skargi. Sąd uznał, że posiadanie znacznego majątku, przede wszystkim nieruchomości oraz środków na koncie w wysokości kilkakrotnie przekraczającej wysokość wpisu wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne podkreślono, że sam fakt posiadania majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, skoro istnieje możliwość jego obciążenia W zażaleniu Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę udzielenia zwolnienia w jakiejkolwiek części i podniosła, że majątek Spółki nie może zostać spieniężony gdyż popyt na wchodzące w skład majątku automaty do gier jest obecnie zerowy, a ewentualna ich sprzedaż w oczywisty sposób doprowadziłaby do niewypłacalności Spółki. Co więcej sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. Natomiast środki zgromadzone na rachunku bankowym z trudem wystarczają na regulowanie bieżących należności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Należy podkreślić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w obecnej sytuacji finansowej Spółki nie można przyjąć, że nie dysponuje ona żadnymi środkami na pokrycie wpisu sądowego. Należy uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie wygospodarować środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe stwierdzenie poparte jest danymi finansowymi Spółki, tj. okolicznością, iż kapitał zakładowy skarżącej wynosi 2 336 820,00 zł, przychód za 2010 r. wyniósł 27.891 456,19 zł, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na rachunku bankowym Spółki znajdowała się kwota 15 947,77 zł, a wartość środków trwałych wyniosła 7 281 028,06 zł. Zasadności powyższej oceny nie mógł zmienić fakt poniesienia w 2010 r. przez Spółkę straty w kwocie 2 170 353, 36 zł, gdyż wskazana wartość została przeanalizowana w świetle osiąganych przez Spółkę obrotów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W takiej sytuacji oczywiście należało przyjąć, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została przez stronę wykazana w stopniu uzasadniającym zwolnienie z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Warto podkreślić, że nawet gdyby sąd pierwszej instancji został przekonany przez skarżącą, że zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie miał bezwzględnego obowiązku przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W art. 246 § 2 p.p.s.a. dyspozycję normy prawnej oparto bowiem na konstrukcji ograniczonego uznania, które musi być poprzedzone analizą sytuacji strony w świetle pkt 1 i 2. Stwierdzenie przez sąd zaistnienia przesłanek dopiero otwiera drogę do rozstrzygania, czy w danej sprawie przyznać prawo pomocy, czy też nie. Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 oraz art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.