II OZ 594/12

Dnia 12 lipca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 237/12, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 22 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 237/12, odmówił E. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Charakteryzując swoją sytuację materialną wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne o wielkości 18 ha położone na bardzo słabych glebach. Drugi rok z rzędu zakończył stratą, którą w 2011 r. oszacowano na 12.800 zł. Został uznany za osobę czasowo niezdolną do pracy - po pobiciu, które miało miejsce 30.09.2011 r. W związku z tym ograniczył produkcję rolną, która stała się mniej dochodowa, zwłaszcza przy wzroście wydatków na środki ochrony roślin, paliwo i inne inwestycje potrzebne w gospodarstwie. W skład gospodarstwa wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Skarżący nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 332 zł miesięcznie. Ponadto Skarżący uzyskał dochód (jednorazowy) ze sprzedaży zboża w kwocie 2.024 zł oraz jałówki w wysokości 2.700 zł. Razem dochód określił jako 800 zł miesięcznie. Toczące się postępowania egzekucyjne, w trakcie których zajęto jego wierzytelności oraz ruchomości, powodują paraliż w prowadzeniu gospodarstwa. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2012 r. skarżący wskazał, że posiada 8 sztuk bydła, w tym 4 krowy oraz dwa ciągniki rolnicze, maszyny do uprawy ziemi, przyczepę rolniczą z 1973 r., kombajn do zbioru ziemniaków z 1989 r. oraz inne drobne maszyny niezbędne w gospodarstwie rolnym. W roku 2012 nie otrzymał jeszcze dopłat z Unii Europejskiej. Miesięczne wydatki wynoszą około 1.000 zł w tym: 600 zł - żywność, 160 zł – energia elektryczna, 30 zł – woda, 150 zł – telefon i zakup lekarstw oraz inne wydatki. Ponadto ww. wskazał, że w 2012 r. poniósł wydatki na zakup paliwa w wysokości 1.500 zł oraz nawozów mineralnych wysokości 4.600 zł. Wnioskodawca nie posiada samochodu osobowego. Od trzech miesięcy E. S. nie sprzedawał płodów rolnych, obecnie nie sprzedaje również mleka. Zadłużenie komornicze wnioskodawcy wynosi około 4.700 zł. W latach 2011/2012 Skarżący poniósł koszty sądowe w kwocie ponad 4.000 zł. Dodatkowo skarżący do akt sprawy przedłożył następujące kserokopie: wyciąg z rachunku bankowego za okres wrzesień - listopad 2011 r., faktury za olej napędowy, faktury za akcesoria samochodowe, w tym akumulator, oraz faktury na nawozy i środki ochrony roślin. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalając wniosek podniósł, że skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Z przedłożonych dokumentów nie wynika, że nie posiada on płynności finansowej, nie spłaca ciążących na nim aktualnie zobowiązań finansowych, nie dysponuje środkami na koncie bankowym czy zalega z zapłatą za zakupione towary lub usługi. Skarżący zadeklarował miesięczne wydatki "na utrzymanie" w wysokości około 1000 zł oraz wydatki na zakup paliwa ok. 1500 zł i nawozów na kwotę 4600 zł. Podniósł także, że obecnie otrzymuje rentę w wysokości 360 zł miesięcznie. Ponadto oświadczył, że w 2012 r. uzyskał dochód (jednorazowy) ze sprzedaży zboża w kwocie 2.024 zł oraz jałówki w wysokości 2.700 zł. Razem dochód określił jako 800 zł miesięcznie. Wskazał również, że jego zadłużenie komornicze wynosi 4 700 zł oraz, że w roku 2011/2012 poniósł koszty sądowe w kwocie 4 000 zł. Sąd podkreślił, że w aktach sprawy brak jest informacji, aby skarżący obecnie zalegał z płatnościami, co świadczy o tym, że mimo wysokich, deklarowanych wydatków, jest w stanie je ponosić bez występowania zadłużenia. W okresie od maja do sierpnia 2011 r. wydał na prowadzenie gospodarstwa rolnego prawie 10.000 zł. Ta okoliczność, zdaniem Sądu, uprawnia do wniosku, że skarżący posiadał również dochody, którymi był w stanie przedmiotowe wydatki pokryć i nie generować zadłużenia. Ponadto na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe dokładne scharakteryzowanie aktualnej sytuacji materialnej strony – w sposób uzasadniający przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, a tym samym przyjęcie, że przedstawiona sytuacja dochodowa, dotycząca zwłaszcza 2011 r. i nieuprawniajaca do zwolnienia, uległa zmianie. Jak wskazano, większość dokumentacji jest datowana na lata wcześniejsze, głównie 2011 r. Tymczasem skarżący miał świadomość obowiązku dołączenia dokumentów aktualnych, bowiem został o tym pouczony w wezwaniu z dnia 5 kwietnia 2012 r. Do tego jednak w sposób wyczerpujący się nie ustosunkował. Jedyne informacje o jego obecnej sytuacji materialnej i dochodowej wynikają z oświadczenia o wydatkowaniu 800 zł na utrzymanie, której to nie udokumentował. Skarżący udokumentował wydatki na gospodarstwo rolne - fakturą za olej napędowy w 2012 r. na kwotę 248,13 zł oraz za nawozy na kwotę 4.598,00 zł. Pozostałe dostarczone kserokopie faktur dokumentują wydatki poniesione w 2011 r. na zakup nawozów i oleju napędowego i wydatków m.in. na akumulator. Skarżący nie przedłożył natomiast m.in. wyciągu z rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy, informacji o wysokości aktualnego zadłużenia komorniczego (na które powołuje się w formularzu wniosku o prawo pomocy), dokumentów potwierdzających wielkość powierzchni posiadanych nieruchomości rolnych (np. nakazów płatniczych w zakresie uiszczanych podatków) – o których to obowiązkach był pouczany w wezwaniu z 5 kwietnia 2012 r. Sąd I instancji podniósł dalej, że skarżący nie wykazał nawet w sposób niewątpliwy wielkości powierzchni gospodarstwa. Zadeklarował co prawda 18 ha, ale przykładowo w sprawie I SA/Bk 11/12 wskazał 24 ha. Ponadto w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 733/11 Sąd wystąpił do Starosty Wysokomazowieckiego, Gminy Ciechanowiec i Wójta Gminy Klukowo o przedłożenie informacji o jakiej powierzchni grunty posiada E. S.. Z otrzymanej informacji wynika, że powierzchnia gruntów stanowiących własność E. S. wynosi 27. 0625 ha (informacja z Gminy Klukowo i z Gminy Ciechanowiec). Z nadesłanej przez Starostę Wysokomazowieckiego informacji z rejestru gruntów wynika, że Skarżący jest właścicielem 23.3215 ha z czego 4.5943 ha jest w dzierżawie Grażyny Tomczuk. Nadto jest współwłaścicielem w 4/548 części nieruchomości o powierzchni 37.3300 ha, w ½ części nieruchomości o powierzchni 12.9590 ha, w ¼ części nieruchomości o powierzchni 0.3000 ha i w 1/3 części nieruchomości o powierzchni 0.0290 ha. Zatem Sąd ustalił, że Skarżący jest właścicielem gruntów o powierzchni 27,0625 ha, a nie jak zadeklarował o powierzchni 18 ha. Większa powierzchnia posiadanych gruntów o około 10 ha potencjalnie oznacza większy dochód czy to z umów dzierżawy, czy też z dopłat ze środków UE. W konsekwencji Sąd Wojewódzki stwierdził, że skarżący uzyskuje wyższe dochody niż zadeklarowane. Ponadto skarżący nie wykazał, jakie uzyskiwał dochody, poza rentą (np. ze sprzedaży mleka, cielaków, czy innych płodów rolnych) za trzy miesiące poprzedzające złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na brak przedłożenia wyczerpującej dokumentacji charakteryzującej sytuację finansową strony, Sąd I instancji nie mógł dokonać rzetelnej jej oceny i z tego względu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzucił brak bezstronności i obiektywizmu w ocenie możliwości ponoszenia kosztów sądowych jakie wynikały z przedłożonych przez skarżącego oświadczeń oraz bezpodstawne i nieuprawnione stwierdzenie, że na podstawie zgromadzonych dokumentów nie jest możliwe dokładne ustalenie jego sytuacji majątkowej. W uzasadnieniu wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd skupił się na brakach w złożonej dokumentacji pomijając całkowicie wielkość ponoszonych przez skarżącego wydatków oraz fakt, że z uwagi na stan zdrowia ma trudności w prawidłowym prowadzeniu gospodarstwa rolnego, co obniża osiągane dochody. Podniósł, że aktualnie uprawia nieco ponad 18 ha gruntów, gdyż pozostałe stanowią siedlisko, wody, nieużytki, las i grunty wydzierżawione za bardzo niski czynsz. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 dalej zwana "p.p.s.a.") - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Art. 255 p.p.s.a. pozostawia swobodnej ocenie Sądu ustalenie czy informacje podane we wniosku są wystarczające i czy konieczne jest wezwanie do uzupełnienia wniosku. W rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki podjął czynności, o których mowa w art. 255 p.p.s.a., zobowiązał skarżącego do przedstawienia żądanych informacji, lecz skarżący nie wykonał prawidłowo wezwania Sądu z dnia 5 kwietnia 2012 r. W szczególności skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, informacji o wysokości aktualnego zadłużenia komorniczego jak również nie określił w sposób niebudzący zastrzeżeń wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie w świetle powyższych okoliczności odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Prawidłowo Sąd Wojewódzki przyjął, że z przedstawionej przez skarżącego dokumentacji i oświadczenia nie wynika, aby nie mógł ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Rzeczą skarżącego było rzetelne wykazanie wszystkich istotnych danych co do sytuacji majątkowej. Tymczasem skarżący nie złożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany. Wbrew twierdzeniom skarżącego Sąd prawidłowo ocenił ten materiał dowodowy, który został zebrany w przeprowadzonym postępowaniu. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd szczegółowo i wnikliwie przedstawił wszystkie okoliczności istotne dla oceny sytuacji materialnej skarżącego. Zaznaczyć należy również, że o sytuacji majątkowej nie decyduje tylko wielkość prowadzonego gospodarstwa rolnego, ale też całość gruntów, które są własnością (współwłasnością) skarżącego. Skarżący w zażaleniu w żaden sposób nie podważył ustaleń i oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej skarżącego. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.