I OSK 150/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Dorota Chromicka po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 516/12 w sprawie ze skargi P. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 25 października 2012 r., III SA/Łd 516/12 uchylił decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z [...] kwietnia 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne badają legalność zaskarżonego aktu, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu – por. np. wyrok NSA z 26 lipca 2012 r., I OSK 944/12. W przedmiotowej sprawie w dacie wydania decyzji w I instancji to jest w dniu [...] września 2011 r. obowiązywała ustawa z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2010 r. nr 57, poz. 359 ze zm. - dalej p.s.w.) oraz rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni (Dz. U. z 2007 r. nr 1, poz. 3 - zwane dalej r.s.). Rozporządzenie to utraciło moc w dniu 3 listopada 2011 r. W dacie wydania decyzji w II instancji, tj. [...] kwietnia 2012 r. obowiązywała także ustawa p.s.w. ze zmianą od 1 października 2010 r. i rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 6 października 2011 r. w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich (Dz. U. nr 225, poz. 1351 - zwane dalej r.n.), które weszło w życie 4 listopada 2011 r. Rozporządzenie r.n. nie zawiera przepisów przejściowych, które miałyby zastosowanie w sprawie skarżącego. Przepisy przejściowe dotyczą tylko stypendiów przyznanych (§ 28), stypendiów prowadzonych (§ 29) i stypendiów przysługujących (§ 32). Brak jest przepisów, które dotyczyłyby spraw wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie rozporządzenia r.n. W tej sytuacji Sąd przyjął, że Rektor rozpoznając sprawę powtórnie powinien był zastosować przepisy p.s.w. w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. [...] kwietnia 2012 r. i przepisy rozporządzenia r.n. również w brzmieniu obowiązującym na ten dzień. Zgodnie z art. 200 ust. 1 i 3 p.s.w. uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie, a decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w jednostce naukowej jej dyrektor. Niezasadny jest zatem zarzut pełnomocnika skarżącego, że decyzję wydano bez podstawy prawnej. Podstawą prawną do wydania decyzji przez organ II instancji były te właśnie przepisy ustawy. Zmiana jednak rozporządzenia wykonawczego z r.s. na r.n. spowodowała, że zmienił się tryb przyznawania stypendiów doktoranckich. Rektor nie był już uprawniony do ustalania regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich, a tym samym nie mógł zastosować zarządzenia nr 18/2011 z 7 marca 2011 r. jako podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, a przyznanie stypendium doktoranckiego co wynika z treści § 15 rozporządzenia r.n. powiązane jest wyłącznie z osiągnięciami doktoranta w zakresie uzyskania bardzo dobrych, czy też dobrych wyników z egzaminów, postępami w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej. Należy mieć również na uwadze treść § 14 rozporządzenia r.n., zgodnie z którym stypendium doktoranckie przyznaje rektor uczelni, albo dyrektor jednostki naukowej po zaopiniowaniu przez komisję doktorancką jednostki organizacyjnej uczelni albo jednostki naukowej, zwaną dalej komisją, wniosków o przyznanie tego stypendium. Uchylenie decyzji I instancji nastąpiło z powodu zmiany stanu prawnego i konieczności oceny kryteriów przewidzianych w rozporządzeniu r.n., a także dla zachowania zasady dwuinstancyjności. W skardze kasacyjnej Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi zaskarżył powyższy wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a polegało na naruszeniu: - art. 145 ust. 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 200 p.s.w. oraz § 15 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 6 października 2011 r. w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich poprzez ich zastosowanie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z [...] września 2011 r. nr [...] w sytuacji, gdy w realiach przedmiotowej sprawy nie zachodziły podstawy do ich uchylenia; - art. 145 ust. 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 200 p.s.w. oraz rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni a także § 2 ust 3 zarządzenia Rektora UM w Łodzi nr 18/2011 z 7 marca 2011 r. w sprawie ustalenia wysokości stypendium doktoranckiego oraz liczby stypendiów doktoranckich w roku akademickim 2011/2012 poprzez ich błędną wykładnię. W tym stanie rzeczy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 25 października 2012 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego wedle norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że nie sposób zgodzić się z argumentacją Sądu I instancji, gdyż zarządzenie nr 18/2011 Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi zostało wydane w oparciu o rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni w dacie obowiązywania tego aktu prawnego i nie zostało uchylone do chwili wydania decyzji Rektora Uniwersytetu Medycznego nr [...] z [...] kwietnia 2012 r. Mając na względzie powyższe, skarżący stoi na stanowisku, że zmiana stanu prawnego, powodująca ze rektor nie jest już uprawniony do ustalania zasad przyznawania stypendium, w okolicznościach przedmiotowej sprawy jest irrelewantne, gdyż zarządzenie Rektora nr 18/2011 z 7 marca 2011 r. w sprawie ustalenia wysokości stypendium doktoranckiego oraz liczby stypendiów doktoranckich w roku akademickim 2011/2012 wydane zostało na gruncie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni, i nadal obowiązywało, co w konsekwencji daje asumpt do twierdzenia, że jako podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie prawidłowo zastosowano § 2 ust. 3 omawianego zarządzenia rektora. Niezależnie od powyższego podkreślono, że zarządzenie Rektora nr 18/2011, które jako akt wewnętrzny Uczelni podlega nadzorowi właściwego Ministra, nie zostało uchylone w tym trybie przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Zgodnie bowiem z art. 36 p.s.w., minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego stwierdza nieważność uchwały organu kolegialnego uczelni lub decyzji rektora uczelni, z wyłączeniem decyzji administracyjnej, w przypadku stwierdzenia jej niezgodności z przepisami prawa lub statutem uczelni, nie później niż w terminie dwóch miesięcy od otrzymania uchwały lub decyzji. Na rozstrzygnięcie ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały lub decyzji służy, w terminie trzydziestu dni od dnia jego doręczenia, skarga do właściwego sądu administracyjnego. Uwzględniając okoliczność, że przepisy na podstawie których wydane zostają decyzje w sprawie nieprzyznania stypendium P. T., obowiązywały w dacie ich wydania, wskazać należy, że zgodnie z § 2 ust. 3 zarządzenia Rektora, stypendium doktoranckiego nie może otrzymać doktorant, który posiada już stopień doktora. Niniejsze zarządzenie weszło w życie z dniem podpisania. Jak wynika z powyższego podstawowym, choć nie jedynym warunkiem uzyskania przez doktoranta stypendium jest nieposiadanie stopnia doktora. Zatem, powyższe stanowi, zdaniem skarżącego, obiektywną przesłankę negatywną przyznania stypendium, która w opisanym stanie faktycznym została spełniona. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie i zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, które to koszty nie zostały pokryte w całości, ani w części. Podniesiono w szczególności, że skarżący podziela w pełni interpretację przepisów prawa zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. 2. Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi nie są trafne. 3. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że z dniem 3 listopada 2011 r. utracił moc obowiązującą § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni, który upoważniał rektora uczelni, po zasięgnięciu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, do ustalania regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich. Oznacza to, że w dacie wydania przez Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi decyzji w II instancji ([...] kwietnia 2012 r.) obowiązywało już nowe rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 5 października 2011 r., które w § 32 stanowi, że jego przepisy stosuje się do stypendiów doktoranckich przysługujących od 1 października 2011 r. Rozporządzenie to nie daje rektorowi uczelni upoważnienia do ustalania regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich, a więc także, zawartej § 2 ust. 3 zarządzenia nr 18/2011 Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi regulacji, że stypendium doktoranckiego nie może otrzymać doktorant, który posiada już stopień doktora. 4. Oznacza to, że Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że podstawę prawną decyzji drugoinstancyjnej Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi stanowiły m.in. przepisy jego zarządzenia nr 18/2011 z 7 marca 2011 r. w sprawie ustalenia wysokości stypendium doktoranckiego oraz liczby stypendiów doktoranckich w roku akademickim 2011/2012, a więc akt normatywny, który już nie obowiązywał w dacie jej wydania. Uzyskanie stypendium doktoranckiego zostało obecnie bezpośrednio powiązane z osiągnięciami aplikującego doktoranta i nie zależy od żadnych innych czynników. 5. Rektor, jako organ uczelni publicznej, a także organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym (zob. art. 5 § 2 pkt 3 in fine k.p.a.) związany jest zasadą praworządności (art. 7 Konstytucji RP). Oznacza to m.in., że podejmowane przez niego decyzje administracyjne nie mogą naruszać przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Odnosząc to do rozpoznawanej sprawy, oznacza to, że decyzje rektora podejmowane w tym trybie nie mogą tworzyć dodatkowych kryteriów przyznawania stypendiów doktoranckich, bo aktualnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 5 października 2011 r. nie daje ku temu delegacji, w przeciwieństwie do uchylonego rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni. 6. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Zatem pełnomocnik strony skarżącej ze stosownym oświadczeniem powinien wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która nie została opłacona w całości.