II FZ 940/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt I SA/Po 495/12 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 27 stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 100 (sto) zł, 2) w pozostałym zakresie oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt I SA/Po 495/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek skarżącego z dnia 12 września 2012 r., a także oddalił wniosek adwokata S. C. o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 27 stycznia 2012 r. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2012 r., m.in. ustanowił dla skarżącego adwokata. Na to postanowienie skarżący nie złożył zażalenia i wobec tego Sąd pismem z dnia 28 sierpnia 2012 r. zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w P. z wnioskiem o wyznaczenie dla skarżącego pełnomocnika. Okręgowa Rada Adwokacka w P. wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, o czym Sąd poinformował skarżącego. Sąd uznał, że strona nie może zatem skutecznie domagać się ustanowienia kolejnego adwokata, gdyż jest już reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu i wobec tego wniosek w tym zakresie należy oddalić. Dokonując oceny wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych WSA zauważył, że jest to kolejny wniosek złożony w przedmiocie prawa pomocy, które zostało już rozstrzygnięte prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2012 r., w którym zwolniono skarżącego od wpisu od skargi powyżej 250,00 zł, oddalono natomiast wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Sąd stwierdził, że zmiana stanowiska przez Sąd i odmienne orzeczenie w przedmiocie aktualnie rozpatrywanego wniosku z dnia 12 września 2012 r. o prawie pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie przy spełnieniu warunku w postaci zmiany okoliczności sprawy, zaś przedstawione w rozpoznawanym wniosku argumenty nie wskazują jakoby warunki wnioskodawcy uległy pogorszeniu w stopniu, który uniemożliwiałby jemu partycypowanie choćby w części w kosztach sądowych. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie zachodzi obowiązek poniesienia nadmiernie wysokich kosztów sądowych, a uiszczenie przez skarżącego częściowego wpisu w kwocie 250 zł nie przekracza jego możliwości finansowych i nie ogranicza jego prawa do rozpoznania sprawy przez sąd. W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono naruszenie art. 244 § 1 w zw. z art. 245 § 1 i 2, w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm. – zwanej dalej "p.p.s.a."), polegające na oddaleniu wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, mimo że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości, zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ nie zostały one opłacone w całości lub w części, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania i zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia zaś wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wnioskodawca ma więc obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Oceniając dokumenty zawarte w aktach niniejszej sprawy, a także sprawy o sygn. akt I SA/Po 288/11 Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że trudna sytuacja materialna i zdrowotna strony uzasadnia zwolnienie skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł. Odnosząc się zaś do wniosku przyznanie profesjonalnego pełnomocnika wskazać należy, ze skarżącemu przyznano już prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Strona nie może skutecznie domagać się od sądu przyznania kolejnego prawa pomocy w ww. zakresie, gdyż jej prawo w tym zakresie zostało już skonsumowane przez prawomocne postanowienie. Skarżący jest więc już reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu (który zresztą sporządził zażalenie). Oceniając wniosek pełnomocnika strony o zasądzenie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Naczelny Sąd Administracyjny co do zasady nie jest zatem uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym, jako kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.), może zostać zasądzony w przedmiotowej sprawie dopiero w razie wydania jednego z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art.197 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.